Adhyaya 72

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र मणिनागेश्वरं शुभम् । उत्तरे नर्मदाकूले सर्वपापक्षयंकरम् । स्थापितं मणिनागेन लोकानां हितकाम्यया

શ્રીમાર્કંડેયે કહ્યું—પછી, હે રાજેન્દ્ર, શુભ મણિનાગેશ્વર પાસે જાવ; તે નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે સ્થિત, સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર છે; લોકહિતની ઇચ્છાથી મણિનાગે તેને સ્થાપ્યો છે।

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । आशीविषेण सर्पेण ईश्वरस्तोषितः कथम् । क्षुद्राः सर्वस्य लोकस्य भयदा विषशालिनः

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—વિષધર સર્પથી ઈશ્વર કેવી રીતે પ્રસન્ન થયા? આવા ક્ષુદ્ર પ્રાણી તો વિષવાળા અને સર્વ લોકને ભય આપનારા છે।

Verse 3

कथ्यतां तात मे सर्वं पातकस्योपशान्तिदम् । मम सन्तापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम्

હે તાત, પાપની ઉપશાંતિ કરનારું સર્વ મને કહો; દુર્યોધનથી ઉદ્ભવેલું, સંતાપજન્ય મારું દુઃખ હજુ મને પીડે છે।

Verse 4

कर्णभीष्मोद्भवं रौद्रं दुःखं पाञ्चालिसम्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतः

કર્ણ અને ભીષ્મથી ઉદ્ભવેલું તે ઉગ્ર દુઃખ તથા પાંચાલી સંબંધિત શોક—તમારા કમળમુખમાંથી વહેતી વાણીની ધારાએ વહાવી દીધું; હું શાંતિને પામ્યો।

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां वै पापनाशिनीम् । अयुक्तमिदमस्माकं द्विज क्लेशो न शाम्यति

તમારા મુખમાંથી ગાયેલ પાપનાશિની પુણ્યકથા સાંભળ્યા છતાં, હે દ્વિજ, અમારો ક્લેશ હજી શમતો નથી—એ અમને અયોગ્ય જેવું લાગે છે।

Verse 6

अथवा प्राप्स्यते तात विद्यादानस्य यत्फलम् । तत्फलं प्राप्यते नित्यं कथाश्रवणतो हरेः

અથવા, તાત, વિદ્યાદાનથી જે ફળ પ્રાપ્ત થાય છે, તે જ ફળ હરિની કથા શ્રવણથી નિત્ય પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । यथायथा त्वं नृप भाषसे च तथातथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यता वा जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात । शृणुष्व तस्मात्सह बान्धवैश्च कथामिमां पापहरां प्रशस्ताम्

શ્રી માર્કંડેય બોલ્યા—હે નૃપ, તું જેટલું બોલે છે તેટલું મારી વાણી આનંદ પામે છે। જરા આવવાથી શૈથિલ્ય હોય તોય, તાત, તારો સૌહાર્દ નાશ પામતું નથી। તેથી બાંધવો સાથે આ પ્રશસ્ત પાપહર કથા સાંભળ।

Verse 8

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम्

જેમ બન્યું તેમ જ હું આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહું છું।

Verse 9

कथितं पूर्वतो वृत्तैः पारम्पर्येण भारत

હે ભારત, પૂર્વકાળના વૃત્તજ્ઞોએ પરંપરાથી આ કથા કહી છે।

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मन्तं च विनतासूत कद्रूरहीनथ

કશ્યપની બે પત્નીઓ હતી, જે સર્વ લોકોમાં અનુત્તમ હતી. વિનતાએ ગરુત્માન્ (ગરુડ)ને જન્મ આપ્યો અને કદ્રૂએ નાગવંશને ઉત્પન્ન કર્યો.

Verse 11

संतोषेण च ते तात तिष्ठतः काश्यपे गृहे । कद्रूश्च विनता नाम हृष्टे च वनिते सदा

હે તાત, તે બંને કશ્યપના ગૃહમાં સંતોષપૂર્વક રહેતા—કદ્રૂ અને વિનતા નામની સ્ત્રી—સદા હર્ષિત સ્વભાવવાળી.

Verse 12

ताभ्यां सार्द्धं क्रीडते च कश्यपोऽपि प्रजापतिः । ततस्त्वेकदिने प्राप्ते आश्रमस्था शुभानना

પ્રજાપતિ કશ્યપ પણ તેમની સાથે ક્રીડા-વિનોદ કરીને સમય વિતાવતા. પછી એક દિવસે, આશ્રમમાં રહેનારી શુભાનના (સુંદરમુખી) …

Verse 13

उच्चैःश्रवं हयं दृष्ट्वा मनोवेगसमन्वितम् । पश्य पश्य हि तन्वङ्गी हयं सर्वत्र पाण्डुरम्

મનના વેગ સમાન ઝડપી ઉચ્ચૈઃશ્રવા અશ્વને જોઈ તે બોલી—“જો, જો, હે તન્વંગી! આ ઘોડો સર્વત્ર શ્વેત છે.”

Verse 14

धावमानमविश्रान्तं जवेन मनसोपमम् । तं दृष्ट्वा सहसा चाश्वमीर्ष्याभावेन चाब्रवीत्

અશ્વ વિશ્રામ વિના દોડતું હતું; તેનો વેગ મન સમાન હતો. તેને જોઈ તે અચાનક અશ્વ વિષે ઈર્ષ્યાભાવથી બોલી ઊઠી.

Verse 15

कद्रूरुवाच । ब्रूहि भद्रे सहस्रांशोरश्वः किंवर्णको भवेत् । अहं ब्रवीमि कृष्णोऽयं त्वं किं वदसि तद्वद

કદ્રૂ બોલી—હે ભદ્રે, કહો; સહસ્રાંશુ (સૂર્ય)નો આ અશ્વ કયા વર્ણનો છે? હું કહું છું કે આ કૃષ્ણવર્ણ છે; તું શું કહે છે, તે કહો।

Verse 16

विनतोवाच । पश्यसे ननु नेत्रैश्च कृष्णं श्वेतं न पश्यसि । असत्यभाषणाद्भद्रे यमलोकं गमिष्यसि

વિનતા બોલી—તું તો આંખોથી જ જુએ છે; શ્વેત ન જોઈને કૃષ્ણ જુએ છે શું? હે ભદ્રે, અસત્ય બોલવાથી તું યમલોકમાં જઈશ।

Verse 17

सत्यानृते तु वचने पणस्तव ममैव तु । सहस्रं चैव वर्षाणां दास्यहं तव मन्दिरे

સત્ય-અસત્ય વચનના આ દાવમાં તારો અને મારો જ પણ રહે; પૂર્ણ એક સહસ્ર વર્ષ સુધી હું તારા ગૃહમાં દાસી બની સેવા કરીશ।

Verse 18

असत्या यदि मे वाणी कृष्ण उच्चैःश्रवा यदि । तदाहं त्वद्गृहे दासी भवामि सर्पमातृके

જો મારી વાણી અસત્ય ઠરે—જો ઉચ્ચૈઃશ્રવા ખરેખર કૃષ્ણવર્ણનો હોય—તો, હે સર્પમાતૃકે, હું તારા ઘરમાં દાસી બનીશ।

Verse 19

यदि उच्चैःश्रवाः श्वेतोऽहं दासी च तवैव तु । एवं परस्परं द्वाभ्यां संवादोऽयं व्यवर्धत

જો ઉચ્ચૈઃશ્રવા શ્વેત હોય, તો તું જ મારી દાસી બનશે. આ રીતે તે બન્ને વચ્ચે પરસ્પર વિવાદ અને પણ વધતો ગયો।

Verse 20

आश्रमेषु गता बाला रात्रौ चिन्तापरा स्थिता । बन्धुवर्गस्य कथितं समस्तं तद्विचेष्टितम्

એ બાલિકા આશ્રમોમાં ગઈ; રાત્રે તે ચિંતાથી વ્યાકુળ રહી. પછી તેણે પોતાના બંધુવર્ગને તે પ્રસંગમાં થયેલું સર્વે વર્ણવી કહ્યું.

Verse 21

पुत्राणां कथितं पार्थ पणं चैव मया कृतम् । हाहाकारः कृतः सर्पैः श्रुत्वा मात्रा पणं कृतम्

તેણે પોતાના પુત્રોને કહ્યું—“હે પ્રિય, મેં એક પણ (શરત) કરી છે.” માતાએ પણ કર્યો છે એમ સાંભળીને સર્પોએ ભયથી મહા હાહાકાર કર્યો.

Verse 22

जाता दासी न सन्देहः श्वेतो भास्करवाहनः । उच्चैःश्रवा हयः श्वेतो न कृष्णो विद्यते क्वचित्

“તે દાસી બનશે—એમાં સંદેહ નથી; ભાસ્કરનું વાહન શ્વેત છે. ઉચ્ચૈઃશ્રવા અશ્વ પણ શ્વેત છે; તે ક્યાંય કૃષ્ણ (કાળો) નથી મળતો.”

Verse 23

कद्रूरुवाच । यथाहं न भवे दासी तत्कार्यं च विचिन्त्यताम् । विशध्वं रोमकूपेषु ह्युच्चैःश्रवहयस्य तु

કદ્રૂ બોલી—“હું દાસી ન બનું તે માટે ઉપાય વિચારો. તમે ઉચ્ચૈઃશ્રવા અશ્વના રોમકૂપોમાં પ્રવેશ કરો.”

Verse 24

एकं मुहूर्तमात्रं तु यावत्कृष्णः स दृश्यते । क्षणमात्रेण चैकेन दासी सा भवते मम

“જો તે માત્ર એક મુહૂર્ત જેટલો પણ કૃષ્ણ (કાળો) દેખાય, તો એક ક્ષણમાં જ તે મારી દાસી બની જશે.”

Verse 25

दासीं कृत्वा तु तां तन्वीं विनतां सत्यगर्विताम् । ततः स्वस्थानगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

સત્યગર્વિતા સુકુમારી વિનતાને દાસી બનાવી, ત્યારબાદ તમે સૌ તમારા પોતાના સ્થાનોમાં જઈ યથાસુખ રહો।

Verse 26

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी चाम्ब सर्वेषां भुवि पूजिता । तथा सापि विशेषेण वञ्चितव्या न मातरः

સર્પોએ કહ્યું—અંબા! જેમ તું પૃથ્વી પર સર્વે દ્વારા પૂજિત છે, તેમ તે પણ માતા છે; માતાઓને વિશેષ કરીને છેતરવા ન જોઈએ।

Verse 27

माता च पितृभार्या च मातृमाता पितामही । कर्मणा मनसा वाचा हितं तासां समाचरेत्

માતા, પિતાની પત્ની (સૌતેલી માતા), નાની અને દાદી—તેમના હિત માટે કર્મ, મન અને વાણીથી સદા વર્તવું જોઈએ।

Verse 28

सा ततस्तेन वाक्येन क्रुद्धा कालानलोपमा । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः

તે વચનથી તે ક્રોધિત થઈ કાલાગ્નિ સમાન બની; અને પૃથ્વી પર જે જે પન્નગો મારા વચનનું પાલન ન કરતા…

Verse 29

हव्यवाहमुखे सर्वे ते यास्यन्त्यविचारितम् । मातुस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वे चैव भुजङ्गमाः

માતાનું તે વચન સાંભળીને બધા ભુજંગો એક ક્ષણ પણ વિચાર્યા વિના હવ્યવાહ (અગ્નિ)ના મુખમાં ધસી જવા નિર્ધારિત થયા।

Verse 30

केचित्प्रविष्टा रोमेषु उच्चैःश्रवहयस्य च । नष्टाः केचिद्दशदिशं कद्रूशापभयात्ततः

કેટલાંક દિવ્ય અશ્વ ઉચ્ચૈઃશ્રવસના રોમોમાં પ્રવેશી ગયા; અને કેટલાંક કદ્રૂના શાપના ભયથી ભીત થઈ દસેય દિશામાં વિખેરાઈ અદૃશ્ય થયા।

Verse 31

केचिद्गङ्गाजले नष्टाः केचिन्नष्टाः सरस्वतीम् । केचिन्महोदधौ लीनाः प्रविष्टा विन्ध्यकन्दरे

કેટલાંક ગંગાજળમાં લુપ્ત થયા, કેટલાંક સરસ્વતીમાં અદૃશ્ય થયા; કેટલાંક મહાસાગરમાં લીન થયા, અને કેટલાંક વિંધ્ય પર્વતની ગુફાઓમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 32

आश्रित्य नर्मदातोये मणिनागोत्तमो नृप । तपश्चचार विपुलमुत्तरे नर्मदातटे

હે રાજન, શ્રેષ્ઠ મણિનાગે નર્મદાના જળનો આશ્રય લીધો અને નર્મદાના ઉત્તર કાંઠે વિશાળ તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 33

मातृशापभयात्पार्थ ध्यायते कामनाशनम् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

હે પાર્થ, માતાના શાપના ભયથી તેણે કામનાનાશક તત્ત્વનું ધ્યાન કર્યું—જે અચ્છેદ્ય, અતર્ક્ય અને ઉત્પત્તિ-વિનાશથી રહિત છે।

Verse 34

वायुभक्षः शतं साग्रं तदर्धं रविवीक्षकः । एवं ध्यानरतस्यैव प्रत्यक्षस्त्रिपुरान्तकः

સો કરતાં થોડા વધુ દિવસો સુધી તેણે માત્ર વાયુને આહાર કર્યો; અને તેના અડધા સમય સુધી સૂર્ય પર દૃષ્ટિ સ્થિર રાખી. આમ ધ્યાનરત તેને ત્રિપુરાંતક (શિવ) પ્રત્યક્ષ થયા।

Verse 35

साधु साधु महाभाग सत्त्ववांस्तु भुजंगम । त्वया भक्त्या गृहीतोऽहं प्रीतस्ते ह्युरगेश्वर । वरं याचय मे क्षिप्रं यस्ते मनसि वर्तते

સાધુ, સાધુ, મહાભાગ અને સત્ત્વવાન ભુજંગ! તારી ભક્તિથી હું વશ થયો છું; હે ઉરગેશ્વર, હું તારા પર પ્રસન્ન છું. તારા મનમાં જે વર છે તે તુરંત મારી પાસે માગ।

Verse 36

मणिनाग उवाच । मातृशापभयान्नाथ क्लिष्टोऽहं नर्मदातटे । त्वत्प्रसादेन मे नाथ मातृशापो भवेद्वृथा

મણિનાગ બોલ્યો—હે નાથ! માતૃશાપના ભયથી હું નર્મદાતટે ક્લેશિત રહ્યો છું. હે પ્રભુ, તમારી કૃપાથી મારો માતૃશાપ નિષ્ફળ થાઓ।

Verse 37

ईश्वर उवाच । हव्यवाहमुखं वत्स न प्राप्स्यसि ममाज्ञया । मम लोके निवासश्च तव पुत्र भविष्यति

ઈશ્વરે કહ્યું—વત્સ, મારી આજ્ઞાથી તું ‘હવ્યવાહમુખ’ અવસ્થા પ્રાપ્ત નહીં કરે. પરંતુ તારો પુત્ર મારા લોકમાં નિવાસ પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 38

मणिनाग उवाच । अत्र स्थाने महादेव स्थीयतामंशभागतः । सहस्रांशेन भागेन स्थीयतां नर्मदाजले । उपकाराय लोकानां मम नाम्नैव शङ्कर

મણિનાગ બોલ્યો—હે મહાદેવ, આ સ્થાને અંશરૂપે વિરાજો. હે શંકર, નર્મદાજળમાં સહસ્રાંશ ભાગે નિવાસ કરો, લોકહિત માટે, મારા નામથી જ.

Verse 39

ईश्वर उवाच । स्थापयस्व परं लिङ्गमाज्ञया मम पन्नग । इत्युक्त्वान्तर्हितो देवो जगाम ह्युमया सह

ઈશ્વરે કહ્યું—હે પન્નગ, મારી આજ્ઞાથી પરમ લિંગની સ્થાપના કર. એમ કહી દેવ અંતર્ધાન થયા અને ઉમા સાથે પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 40

मार्कण्डेय उवाच । तत्र तीर्थे तु ये गत्वा शुचिप्रयतमानसाः । पञ्चम्यां वा चतुर्दश्यामष्टम्यां शुक्लकृष्णयोः

માર્કંડેયે કહ્યું—જે લોકો શુચિ અને સંયમિત મનથી તે તીર્થમાં જાય છે, તેઓ શુક્લ કે કૃષ્ણ પક્ષની પંચમી, ચતુર્દશી અથવા અષ્ટમીના દિવસે (ત્યાં જઈ)…

Verse 41

अर्चयन्ति सदा पार्थ नोपसर्पन्ति ते यमम् । दध्ना च मधुना चैव घृतेन क्षीरयोगतः

હે પાર્થ, જે ત્યાં સદા અર્ચના કરે છે, તેમને યમ નજીક આવતો નથી; તેઓ દહીં, મધ, ઘી અને દૂધનું યોગ્ય સંયોજન કરીને (પૂજન કરે છે)।

Verse 42

स्नापयन्ति विरूपाक्षमुमादेहार्धधारिणम् । कामाङ्गदहनं देवमघासुरनिषूदनम्

તેઓ વિરূপાક્ષનો અભિષેક કરે છે—ઉમાના દેહનો અર્ધભાગ ધારણ કરનાર દેવ, કામના અંગોને દહન કરનાર અને અઘાસુરનો નિષેધ કરનાર।

Verse 43

स्नाप्यमानं च ये भक्त्वा पश्यन्ति परमेश्वरम् । ते यान्ति च परे लोके सर्वपापविवर्जितैः

જે ભક્તિપૂર્વક અભિષેક સમયે પરમેશ્વરનું દર્શન કરે છે, તેઓ સર્વ પાપોથી રહિત થઈ પરલોકમાં જાય છે।

Verse 44

श्राद्धं प्रेतेषु ये पार्थ चाष्टम्यां पञ्चमीषु च । ब्राह्मणैश्च सदा योग्यैर्वेदपाठकचिन्तकैः

હે પાર્થ, જે લોકો પ્રેત/પિતૃઓ માટે અષ્ટમી અને પંચમીના દિવસે શ્રાદ્ધ કરે છે, તેઓ સદા યોગ્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા—વેદપાઠ અને ચિંતન કરનારાઓ દ્વારા—(વિધિપૂર્વક કરે છે)।

Verse 45

स्वदारनिरतैः श्लक्ष्णैः परदारविवर्जितैः । षट्कर्मनिरतैस्तात शूद्रप्रेषणवर्जितैः

જે પોતાના જ પત્નીમાં રત, કોમળ સ્વભાવવાળા, પરસ્ત્રી-સંગથી રહિત, ષટ્કર્મમાં નિરત—હે તાત—અને શૂદ્રોને વ્યક્તિગત સેવક તરીકે ન રાખતા હોય।

Verse 46

खञ्जाश्च दर्दुराः षण्ढा वार्द्धुष्याश्च कृषीवलाः । भिन्नवृत्तिकराः पुत्र नियोज्या न कदाचन

હે પુત્ર! લંગડા, ઘોર રોગથી પીડિત, ષણ્ઢ (નપુંસક), વૃદ્ધ, કૃષીवल (ખેતીના મજૂર), તથા અનિયમિત જીવિકા ધરાવનાર—એમને ક્યારેય (આવા કર્મમાં) નિયુક્ત ન કરવાં।

Verse 47

वृषलीमन्दिरे यस्य महिषीं यस्तु पालयेत् । स विप्रो दूरतस्त्याज्यो व्रते श्राद्धे नराधिप

હે નરાધિપ! જે બ્રાહ્મણ વૃષલી (નીચજાતિ સ્ત્રી)ના ઘરમાં પોતાની મહિષી (ભેંસ) પાળે છે, તે વિપ્રને દૂરથી જ ત્યજવો—વિશેષ કરીને વ્રત અને શ્રાદ્ધકર્મમાં।

Verse 48

काणाष्टुंटाश्च मण्टाश्च वेदपाठविवर्जिताः । न ते पूज्या द्विजाः पार्थ मणिनागेश्वरे शुभे

હે પાર્થ! ‘કાણાષ્ટુંટ’ અને ‘મણ્ટ’ કહેવાતા, જે વેદપાઠથી રહિત છે, તેઓ શુભ મણિનાગેશ્વરમાં દ્વિજ ગણાઈ પૂજ્ય નથી।

Verse 49

यदीच्छेदूर्ध्वगमनमात्मनः पितृभिः सह । सर्वाङ्गरुचिरां धेनुं यो दद्यादग्रजन्मने

જો કોઈ પોતાને પિતૃઓ સહિત ઊર્ધ્વલોકગમન ઇચ્છે, તો તે સર્વાંગે રુચિર એવી ધેનુ (ગાય) અગ્રજન્મા (શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ)ને દાન આપે।

Verse 50

स याति परमं लोकं यावदाभूतसम्प्लवम् । ततः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि जायते विमले कुले

તે મહાપ્રલય સુધી પરમ લોકને પામે છે. ત્યારબાદ સ્વર્ગથી ચ્યૂત થયો છતાં તે નિર્મળ કુળમાં ફરી જન્મ લે છે.

Verse 51

ये पश्यन्ति परं भक्त्या मणिनागेश्वरं नृप । न तेषां जायते वंशे पन्नगानां भयं नृप

હે નૃપ! જે પરમ ભક્તિથી મણિનાગેશ્વરનું દર્શન કરે છે, તેમના વંશમાં સર્પોનો ભય ઉત્પન્ન થતો નથી, હે રાજન્।

Verse 52

पन्नगः शङ्कते तेषां मणिनागप्रदर्शनात् । सौपर्णरूपिणस्ते वै दृश्यन्ते नागमण्डले

મણિનાગના પ્રભાવના દર્શનથી સર્પો તેમને ભય કરે છે; અને નાગમંડળમાં તેઓ ગરુડરૂપધારી તરીકે જ દેખાય છે.

Verse 53

फलानि चैव दानानां शृणुष्वाथ नृपोत्तम । अन्नं संस्कारसंयुक्तं ये ददन्ते नरोत्तमाः

હવે, હે નૃપોત્તમ, દાનોના ફળ સાંભળો. જે શ્રેષ્ઠ પુરુષો વિધિ-સંસ્કારયુક્ત અન્નદાન કરે છે…

Verse 54

तोयं शय्यां तथा छत्रं कन्यां दासीं सुभाषिणीम् । पात्रे देयं यतो राजन् यदीच्छेच्छ्रेय आत्मनः

જળ, શય્યા તથા છત્ર; કન્યા અને મધુરભાષિણી દાસી—હે રાજન, જો પોતાનું શ્રેય ઇચ્છો તો આ બધું યોગ્ય પાત્રને દાન આપવું જોઈએ.

Verse 55

सुरभीणि च पुष्पाणि गन्धवस्त्राणि दापयेत् । दीपं धान्यं गृहं शुभ्रं सर्वोपस्करसंयुतम्

સુગંધિત પુષ્પો, ગંધદ્રવ્યો અને વસ્ત્રો દાન કરાવાં; તેમજ દીવો, ધાન્ય અને સર્વ ઉપસ્કરોથી યુક્ત શુદ્ધ શુભ ગૃહ પણ અર્પણ કરાવવું।

Verse 56

ये ददन्ते परं भक्त्या ते व्रजन्ति त्रिविष्टपम् । मणिनागे नृपश्रेष्ठ यच्च दानं प्रदीयते

જે પરમ ભક્તિથી દાન આપે છે તે ત્રિવિષ્ટપ (સ્વર્ગ) પામે છે. હે નૃપશ્રેષ્ઠ! મણિનાગે જે કોઈ દાન અર્પણ થાય છે તે મહાપુણ્યદાયક છે।

Verse 57

तस्य दानस्य भावेन स्वर्गे वासो भवेद्ध्रुवम् । पातकानि प्रलीयन्ते आमपात्रे यथा जलम्

તે દાનના શુદ્ધ ભાવથી સ્વર્ગમાં નિવાસ નિશ્ચિત થાય છે. પાપો એમ ઓગળી જાય છે, જેમ કાચા માટીના પાત્રમાં પાણી અદૃશ્ય થાય છે।

Verse 58

नर्मदातोयसंसिद्धं भोज्यं विप्रे ददाति यः । सोऽपि पापैर्विनिर्मुक्तः क्रीडते दैवतैः सह

જે નર્મદા-જળથી સિદ્ધ થયેલું ભોજન બ્રાહ્મણને આપે છે, તે પણ પાપમુક્ત થઈ દેવતાઓ સાથે આનંદથી ક્રીડા કરે છે।

Verse 59

ततः स्वर्गच्युतानां हि लक्षणं प्रवदाम्यहम् । दीर्घायुषो जीवपुत्रा धनवन्तः सुशोभनाः

પછી હું સ્વર્ગચ્યૂત થયેલાઓના લક્ષણો કહું છું—તેઓ દીર્ઘાયુષી, જીવતા પુત્રોથી યુક્ત, ધનવાન અને તેજસ્વી રૂપે શોભિત હોય છે।

Verse 60

सर्वव्याधिविनिर्मुक्ताः सुतभृत्यैः समन्विताः । त्यागिनो भोगसंयुक्ता धर्माख्यानरताः सदा

તેઓ સર્વ રોગોથી મુક્ત, પુત્રો અને સેવકો સાથે પરિપૂર્ણ રહે છે. ત્યાગી હોવા છતાં ધર્મોચિત ભોગોથી યુક્ત, સદા ધર્મકથાના શ્રવણ‑કીર્તનમાં રત રહે છે।

Verse 61

देवद्विजगुरोर्भक्तास्तीर्थसेवापरायणाः । मातापितृवशा नित्यं द्रोहक्रोधविवर्जिताः

તેઓ દેવ, દ્વિજ (બ્રાહ્મણ) અને ગુરુના ભક્ત, તથા તીર્થસેવામાં પરાયણ રહે છે. સદા માતા‑પિતાની આજ્ઞામાં રહી, દ્રોહ અને ક્રોધથી રહિત હોય છે।

Verse 62

एभिरेव गुणैर्युक्ता ये नराः पाण्डुनन्दन । सत्यं ते स्वर्गादायाताः स्वर्गे वासं व्रजन्ति ते

હે પાંડુનંદન! જે નર આ જ ગુણોથી યુક્ત છે, તેઓ ખરેખર સ્વર્ગમાંથી આવેલા છે; અને તેઓ ફરી સ્વર્ગમાં જ નિવાસ પામે છે।

Verse 63

सर्वतीर्थवरं तीर्थं मणिनागं नृपोत्तम । तीर्थाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेच्छृणुयादपि

હે નૃપોત્તમ! મણિનાગ સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ તીર્થ છે. આ તીર્થનું આ પુણ્ય આખ્યાન જે વાંચે અથવા સાંભળે પણ—

Verse 64

सोऽपि पापैर्विनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते । न विषं क्रमते तेषां विचरन्ति यथेच्छया

તે પણ પાપોથી મુક્ત થઈ શિવલોકમાં મહિમાવાન થાય છે. તેમને વિષ અસર કરતું નથી, અને તેઓ ઇચ્છાનુસાર વિહરે છે।

Verse 65

भाद्रपद्यां च यत्षष्ठ्यां पुण्यं सूर्यस्य दर्शने । तत्फलं समवाप्नोति आख्यानश्रवणेन तु

ભાદ્રપદ માસની ષષ્ઠીએ સૂર્યદર્શનથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ ફળ આ પવિત્ર આખ્યાનનું શ્રવણ માત્રથી પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 72

। अध्याय

અધ્યાય। (અધ્યાય-ચિહ્ન/સમાપ્તિ સૂચક)