Adhyaya 7

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुनरेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजंगमे । सलिलेनाप्लुते लोके निरालोके तमोद्भवे

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ફરી, પ્રલયના તે ભયંકર એકમાત્ર મહાસાગરમાં, જ્યારે સ્થાવર-જંગમ સર્વ નષ્ટ થઈ ગયા; જ્યારે જગત જળથી પ્લાવિત, પ્રકાશહીન અને તમસમાંથી ઉત્પન્ન બન્યું—

Verse 2

ब्रह्मैको विचरंस्तत्र तमीभूते महार्णवे । दिव्यवर्षसहस्रं तु खद्योत इव रूपवान्

તે અંધકારમય બનેલા મહાર్ణવમાં બ્રહ્મા એકલા જ વિચર્યા—હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી—ખદ્યોત (જुगનૂ) સમા તેજસ્વી બની.

Verse 3

शेते योजनसाहस्रमप्रमेयमनुत्तमम् । द्वादशादित्यसंकाशं सहस्रचरणेक्षणम्

તે ત્યાં શયન કરતો હતો—હજાર યોજન વિસ્તૃત, અપ્રમેય અને અનુત્તમ; બાર સૂર્ય સમો તેજસ્વી, સહસ્ર ચરણ અને સહસ્ર નેત્રવાળો.

Verse 4

प्रसुप्तं चार्णवे घोरे ह्यपश्यत्कूर्मरूपिणम् । तं दृष्ट्वा विस्मयापन्नो ब्रह्मा बोधयते शनैः

તે ભયંકર સમુદ્રમાં બ્રહ્માએ કૂર્મરૂપધારીને નિદ્રિત જોયા. તેમને જોઈ બ્રહ્મા આશ્ચર્યચકિત થયા અને ધીમે ધીમે તેમને જગાડવા લાગ્યા.

Verse 5

स्तुतिभिर्मंगलैश्चैव वेदवेदांगसंभवैः । वाचस्पते विबुध्यस्व महाभूत नमोऽस्तु ते

વેદ અને વેદાંગોથી ઉત્પન્ન મંગલમય સ્તુતિઓ વડે બ્રહ્માએ કહ્યું— “હે વાચસ્પતિ, જાગ્રત થાઓ; હે મહાભૂત, તમને નમસ્કાર.”

Verse 6

तवोदरे जगत्सर्वं तिष्ठते परमेश्वर । तद्विमुञ्च महासत्त्व यत्पूर्वं संहृतं त्वया

હે પરમેશ્વર! તમારા ઉદરમાં સર્વ જગત સ્થિત છે. તેથી હે મહાસત્ત્વ, તમે પૂર્વે જે સંહૃત કર્યું હતું તે હવે મુક્ત કરો.

Verse 7

अध्याय

અધ્યાય. (અધ્યાય-શીર્ષક)

Verse 8

स निशम्य वचस्तस्य उत्थितः परमेश्वरः । समुद्गिरन् स लोकांस्त्रीन् ग्रस्तान् कल्पक्षये तदा

તેના વચન સાંભળી પરમેશ્વર ઊભા થયા; અને કલ્પક્ષય સમયે ગળી લીધેલા ત્રણ લોકોને તેમણે ત્યારે ફરી ઉદ્ગીરીને પ્રગટ કર્યા.

Verse 9

देवदानवगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । सचन्द्रार्कग्रहाः सर्वे शरीरात्तस्य निर्गताः

દેવો, દાનવો, ગંધર્વો—યક્ષ, નાગ અને રાક્ષસો સહિત—અને ચંદ્ર, સૂર્ય તથા સર્વ ગ્રહો—આ બધાં તેમના શરીરમાંથી બહાર નીકળ્યાં.

Verse 10

ततो ह्येकार्णवं सर्वं विभज्य परमेश्वरः । विस्तीर्णोपलतोयौघां सरित्सरविवर्धिताम्

ત્યારબાદ પરમેશ્વરે તે એક, સર્વવ્યાપી મહાસાગરને વિભાજિત કર્યો અને નદીઓ-સરોથી વધેલી, શિલાઓ તથા જળપ્રવાહોથી વિસ્તરેલી ધરતીને પ્રગટ કરી।

Verse 11

पश्यते मेदिनीं देवः सवृक्षौषधिपल्वलाम् । हिमवन्तं गिरिश्रेष्ठं श्वेतं पर्वतमुत्तमम्

દેવે વૃક્ષો, ઔષધિઓ અને કાદવાળાં જળોથી યુક્ત ધરતીને જોઈ; તેમજ ગિરિશ્રેષ્ઠ હિમવાન અને ઉત્તમ શ્વેત પર્વતને પણ નિહાળ્યા।

Verse 12

शृङ्गवन्तं महाशैलं ये चान्ये कुलपर्वताः । जंबुद्वीपं कुशं क्रौञ्चं सगोमेदं सशाल्मलम्

તેણે શૃંગવાન મહાશૈલ અને અન્ય કૂલપર્વતોને પણ જોયા; તેમજ જંબૂદ્વીપ, કુશ, ક્રૌંચ, ગોમેદ અને શાલ્મલ દ્વીપોને પણ દર્શન કર્યા।

Verse 13

पुष्करान्ताश्च ये द्वीपा ये च सप्तमहार्णवाः । लोकालोकं महाशैलं सर्वं च पुरतः स्थितम्

તેણે પુષ્કર સુધી વિસ્તરેલા દ્વીપો અને સાત મહાસમુદ્રો જોયા; તેમજ લોકાલોક નામના મહાશૈલને—બધું જ તેની સામે સ્થિત હતું।

Verse 14

चतुःप्रकृतिसंयुक्तं जगत्स्थावरजंगमम् । युगान्ते तु विनिष्क्रान्तमपश्यत्स महेश्वरः

મહેશ્વરે ચાર પ્રકૃતિ-તત્ત્વોથી સંયુક્ત, સ્થાવર-જંગમરૂપ જગતને યુગાંતમાં ફરી પ્રગટ થતું જોયું।

Verse 15

विप्रकीर्णशिलाजालामपश्यत्स वसुंधराम् । कूर्मपृष्ठोपगां देवीं महार्णवगतां प्रभुः

પ્રભુએ વિખેરાયેલા શિલાખંડોના જાળથી વ્યાપ્ત વસુંધરાને જોઈ; અને મહાસમુદ્રમાં કૂર્મની પીઠ પર સ્થિત દેવી-ભૂમિને પણ દર્શન કરી।

Verse 16

तस्मिन् विशीर्णशैलाग्रे सरित्सरोविवर्जिते । नानातरंगभिन्नोद आवर्तोद्वर्तसंकुले

ત્યાં ભંગાયેલા પર્વતશિખરો પર—જ્યાં ન નદીઓ હતી ન સરોવરો—જળ અનેક તરંગોથી વિખંડિત હતું અને ભમરાં તથા ઉછળતા આવર્તોથી ભરપૂર હતું।

Verse 17

नानौषधिप्रज्वलिते नानोत्पलशिलातले । नानाविहंगसंघुष्टां मत्स्यकूर्मसमाकुलाम्

તેણે તે પ્રદેશ જોયો—જે અનેક ઔષધિઓથી તેજસ્વી હતો, જેના શિલાતળ પર વિવિધ કમળો છવાયેલા હતા; જે અનેક પક્ષીઓના કલરવથી ગુંજતો અને માછલાં તથા કૂર્મોથી ભરપૂર હતો।

Verse 18

दिव्यमायामयीं देवीमुत्कृष्टाम्बुदसन्निभाम् । नदीमपश्यद्देवेशो ह्यनौपम्यजलाशयाम्

દેવેશએ તે નદીને દેવીરૂપે જોઈ—દિવ્ય માયાથી રચાયેલી, ઉત્તમ મેઘ સમાન—પવિત્ર જળનો અનુપમ આશ્રય।

Verse 19

मध्ये तस्याम्बुदश्यामां पीनोरुजघनस्तनीम् । वस्त्रैरनुपमैर्दिव्यैर्नानाभरणभूषिताम्

તેણીના મધ્યમાં તેણે મેઘશ્યામા કન્યારૂપ જોયો—પોષ્ટ ઊરુ, જઘન અને સ્તનવાળી—અનુપમ દિવ્ય વસ્ત્રોથી આવૃત અને નાનાવિધ આભૂષણોથી ભૂષિત।

Verse 20

सनूपुररवोद्दामां हारकेयूरमण्डिताम् । तादृशीं नर्मदां देवीं स्वयं स्त्रीरूपधारिणीम्

જેનાં નૂપુરનો નાદ ઉદ્ધામ હતો, જે હાર અને કેયૂરથી અલંકૃત હતી—એવી નર્મદા દેવી સ્વયં સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને પ્રગટ થઈ હતી.

Verse 21

योगमायामयैश्चित्रैर्भूषणैः स्वैर्विभूषिताम् । अव्यक्ताङ्गीं महाभागामपश्यत्स तु नर्मदाम्

તેણે નર્મદાને જોયી—મહાભાગા દેવીને—યોગમાયાથી ઉત્પન્ન થયેલા અદ્ભુત સ્વ-ભૂષણોથી અલંકૃત; જેમનાં અંગો અવ્યક્ત, સામાન્ય દૃષ્ટિથી પરે હતા.

Verse 22

अर्धोद्यतभुजां बालां पद्मपत्रायतेक्षणाम् । स्तुवन्तीं देवदेवेशमुत्थितां तु जलात्तदा

ત્યારે તેણે જળમાંથી ઊઠતી એક બાલિકાને જોઈ—અર્ધોન્નત ભુજાવાળી, કમળપત્ર સમ આંખોવાળી—જે દેવદેવેશ્વરની સ્તુતિ કરતી હતી.

Verse 23

विस्मयाविष्टहृदयो ह्यहमुद्वीक्ष्य तां शुभाम् । स्नात्वा जले शुभे तस्याः स्तोतुमभ्युद्यतस्ततः

તે શુભાને જોઈ મારું હૃદય વિસ્મયથી ભરાઈ ગયું; ત્યારબાદ મેં તેણીના પવિત્ર જળમાં સ્નાન કર્યું અને પછી તેણીની સ્તુતિ કરવા ઉદ્યત થયો.

Verse 24

अर्चयामास संहृष्टो मन्त्रैर्वेदांगसंभवैः । सृष्टं च तत्पुरा राजन्पश्येयं सचराचरम्

તે હર્ષિત થઈ વેદ અને વેદાંગમાંથી ઉત્પન્ન મંત્રોથી અર્ચના કરવા લાગ્યો; અને હે રાજન, તેણે પૂર્વવત્ સૃષ્ટિને—ચર અને અચર સહિત—જોઈ.

Verse 25

सदेवासुरगन्धर्वं सपन्नगमहोरगम् । पश्याम्येषा महाभागा नैव याता क्षयं पुरा

દેવો, અસુરો, ગંધર્વો તેમજ સર્પો અને મહા-નાગો સહિત આ સમગ્ર જગત હું નિહાળું છું; આ મહાભાગ્યા શક્તિ પૂર્વકાળે કદી ક્ષય પામી નથી.

Verse 26

महादेवप्रसादाच्च तच्छरीरसमुद्भवा । भूयो भूयो मया दृष्टा कथिता ते नृपोत्तम

મહાદેવના પ્રસાદથી—તેમના જ શરીરમાંથી ઉદ્ભવેલી તેણીને—મેં વારંવાર દર્શન કર્યું છે; હે નૃપોત્તમ, એ જ વાત મેં તને કહી સંભળાવી છે.

Verse 27

प्रादुर्भावमिमं कौर्म्यं येऽधीयन्ते द्विजोत्तमाः । येऽपि शृण्वन्ति विद्वांसो मुच्यन्ते तेऽपि किल्बिषैः

હે દ્વિજોત્તમ, જે આ કૂર્મ-પ્રાદુર્ભાવનું વર્ણન અધ્યયન કરે છે, અને જે વિદ્વાન માત્ર તેને સાંભળે છે—તેઓ પણ નિશ્ચયે પાપોથી મુક્ત થાય છે.