Adhyaya 42

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र पिप्पलेश्वरमुत्तमम् । यत्र सिद्धो महायोगी पिप्पलादो महातपाः

શ્રી માર્કંડેયે કહ્યું—ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, ઉત્તમ પિપ્પલેશ્વર તરફ જવું જોઈએ; જ્યાં સિદ્ધ મહાયોગી, મહાતપસ્વી પિપ્પલાદ નિવાસ કરે છે.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । पिप्पलादस्य चरितं श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य यत्र सिद्धो महातपाः

યુધિષ્ઠિરે કહ્યું—હે વિભો, હું પિપ્પલાદનું ચરિત્ર સાંભળવા ઇચ્છું છું; તેમજ જ્યાં સિદ્ધ મહાતપસ્વી વિરાજે છે તે તીર્થનું માહાત્મ્ય પણ.

Verse 3

कस्य पुत्रो महाभाग किमर्थं कृतवांस्तपः । एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ

હે મહાભાગ! આ કોનો પુત્ર છે અને કયા હેતુથી તેણે તપ કર્યું? હે નિષ્પાપ, આ બધું મને વિસ્તારે કહો।

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । मिथिलास्थो महाभागो वेदवेदाङ्गपारगः । याज्ञवल्क्यः पुरा तात चचार विपुलं तपः

માર્કંડેયે કહ્યું—હે તાત! પૂર્વકાળે મિથિલામાં નિવાસ કરનાર, વેદ અને વેદાંગોમાં પારંગત મહાભાગ યાજ્ઞવલ્ક્યે વિશાળ તપ કર્યું હતું।

Verse 5

तापसी तस्य भगिनी याज्ञवल्क्यस्य धीमतः । सा सप्तमेऽपि वर्षे च वैधव्यं प्राप दैवतः

ધીમાન યાજ્ઞવલ્ક્યની બહેન તાપસી—દૈવવશાત્—સાતમા વર્ષે પણ વૈધવ્યને પામી।

Verse 6

पूर्वकर्मविपाकेन हीनाभूत्पितृमातृतः । नाभूत्तत्पतिपक्षेऽपि कोऽपीत्येकाकिनी स्थिता

પૂર્વકર્મના વિપાકથી તે પિતા-માતાથી વંચિત થઈ; પતિપક્ષે પણ કોઈ ન હતો—એથી તે એકાકી રહી।

Verse 7

भूमौ भ्रमन्ती भ्रातुः सा समीपमगमच्छनैः । चचार च तपः सोऽपि परलोकसुखेप्सया

પૃથ્વી પર ભટકતી ભટકતી તે ધીમે ધીમે પોતાના ભાઈની નજીક પહોંચી; અને તે પણ પરલોકસુખની ઇચ્છાથી તપ આચરતો હતો।

Verse 8

चचार सापि तत्रस्था शुश्रूषन्ती महत्तपः । कस्मिंश्चित्समये साथ स्नाताहनि रजस्वला

તે પણ ત્યાં જ રહી તે મહાતપસ્યાની શ્રદ્ધાપૂર્વક સેવા કરતી રહી. એક સમયે દિવસે સ્નાન કર્યા પછી તે રજસ્વલા બની.

Verse 9

अन्तर्वासो धृतवती दृष्ट्वा कर्पटकं रहः । याज्ञवल्क्योऽपि तद्रात्रौ सुप्तो यत्र सुसंवृतः

ગુપ્ત રીતે એક કપડો જોઈ તેણે તેને અંતર્વસ્ત્ર તરીકે ધારણ કર્યો. અને યાજ્ઞવલ્ક્ય પણ તે રાત્રે જ્યાં સૂતા હતા ત્યાં સુસંવૃત થઈ શયન કર્યા.

Verse 10

स्वप्नं दृष्ट्वात्यजच्छुक्रं कौपीने रक्तबिन्दुवत् । विराजितेन तपसा सिद्धं तदनलप्रभम्

સ્વપ્ન જોઈ તેણે કૌપીન પર રક્તબિંદુ સમાન શુક્ર ત્યાગ્યું. પરંતુ તેજસ્વી તપના પ્રભાવથી તે અગ્નિપ્રભા સમાન સિદ્ધ થયું.

Verse 11

यावत्प्रबुद्धो विप्रोऽसौ वीक्ष्योच्छिष्टं तदंशुकम् । चिक्षेप दूरतोऽस्पृश्यं शौचं कृत्वा विधानतः

જ્યારે તે બ્રાહ્મણ જાગ્યો અને તે વસ્ત્ર અપવિત્ર જોયું, ત્યારે તેને અસ್ಪૃશ્ય માની દૂર ફેંકી દીધું; પછી વિધાન મુજબ શૌચ-શુદ્ધિ કરી.

Verse 12

निषिद्धं तु निशि स्नानमिति सुष्वाप स द्विजः । निशीथे सापि तद्वस्त्रं भगस्यावरणं व्यधात्

‘રાત્રે સ્નાન નિષિદ્ધ છે’ એમ માની તે દ્વિજ ફરી સૂઈ ગયો. અને મધ્યરાત્રિએ તેણે એ જ વસ્ત્રને પોતાના ગુહ્ય અંગના આવરણ તરીકે વાપર્યું.

Verse 13

प्रातरन्वेषयामास मुनिर्वस्त्रमितस्ततः । ततः सा ब्राह्मणी प्राह किं अन्वेषयसे प्रभो । केन कार्यं तव तथा वदस्व मम तत्त्वतः

પ્રાતઃકાળે મુનિ પોતાનું વસ્ત્ર અહીં-ત્યાં શોધવા લાગ્યા. ત્યારે તે બ્રાહ્મણીએ કહ્યું— “પ્રભો, તમે શું શોધો છો? તમારું શું કાર્ય છે? મને સત્યરૂપે કહો.”

Verse 14

याज्ञवल्क्य उवाच । अपवित्रो मया भद्रे स्वप्नो दृष्टोऽद्य वै निशि । सक्लेदं तत्र मे वस्त्रं निक्षिप्तं तन्न दृश्यते

યાજ્ઞવલ્ક્ય બોલ્યા— “ભદ્રે, આજે રાત્રે મેં અપવિત્ર સ્વપ્ન જોયું. તેથી ભીનું થયેલું મારું વસ્ત્ર ત્યાં મૂકી દીધું; હવે તે દેખાતું નથી.”

Verse 15

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणी वाक्यं भीतभीतावदन्नृप । तद्वस्त्रं तु मया विप्र स्नात्वा ह्यन्तः कृतं महत्

એ વચન સાંભળી બ્રાહ્મણી ભયથી કંપતી બોલી— “હે રાજન, હે વિપ્ર! તે વસ્ત્ર મેં સ્નાન કરીને અંદર મૂકી દીધું; મેં મોટો અપરાધ કર્યો.”

Verse 16

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा हाहेत्युक्त्वा महामुनिः । निपपात तदा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

તેના વચન સાંભળી મહામુનિ “હા હા!” કહી તત્ક્ષણે ભૂમિ પર પડી ગયા— જાણે મૂળ કાપેલા વૃક્ષ સમા।

Verse 17

किमेतदिति सेत्युक्त्वा ह्याकाशमिव निर्मला । आश्वासयन्ती तं विप्रं प्रोवाच वचनं तदा

“આ શું થયું?” એમ કહી, આકાશ સમી નિર્મળ તે, તે વિપ્રને આશ્વાસન આપતી તે ક્ષણે બોલી।

Verse 18

वदस्व कारणं तात गुह्याद्गुह्यतरं यदि । प्रतीकारोऽस्य येनैव विमृश्य क्रियते त्वरा

હે તાત, કારણ કહો—જો તે ગુપ્તથી પણ અતિગુપ્ત હોય તો પણ—જેથી સમ્યક વિચાર કરીને તેનો યોગ્ય પ્રતિકાર ત્વરિત કરી શકાય।

Verse 19

ततः स सुचिरं ध्यात्वा लब्धवाग्वै ततः क्षणम् । प्रोवाच साध्वसमना यत्तच्छृणु नरेश्वर

પછી તેણે બહુ સમય સુધી ધ્યાન કર્યું; ક્ષણમાત્રમાં વાણી પાછી મેળવી, વ્યાકુળ મનથી બોલ્યો—“હે નરેશ્વર, જે બન્યું તે સાંભળો.”

Verse 20

नात्र दोषोऽस्ति ते कश्चिन्मम चैव शुभव्रते । तवोदरे तु गर्भो यस्तत्र दैवं परायणम्

હે શુભવ્રતા, અહીં ન તારો કોઈ દોષ છે, ન મારો. પરંતુ તારા ઉદરમાં જે ગર્ભ છે—તે વિષয়ে દૈવ જ પરમ આશ્રય છે।

Verse 21

तस्य तत्त्वेन रक्षा च त्वया कार्या सदैव हि । विनाशी नैव कर्तव्यो यावत्कालस्य पर्ययः

અતએવ તું સદા તત્ત્વપૂર્વક તેની રક્ષા કર. કાળનો નિયત ફેર પૂરું થાય ત્યાં સુધી તેનો વિનાશ ક્યારેય ન કરવો.

Verse 22

तथेति व्रीडिता साध्वी दूयमानेन चेतसा । अपालयच्च तं गर्भं यावत्पुत्रो ह्यजायत

“તથાસ્તુ,” કહી તે સાધ્વી લજ્જિત થઈ; મનમાં દુઃખ હોવા છતાં તેણે તે ગર્ભનું પાલન કર્યું, જ્યાં સુધી પુત્ર જન્મ્યો.

Verse 23

जातमात्रं च तं गर्भं गृहीत्वा ब्राह्मणी च सा । अश्वत्थच्छायामाश्रित्य तमुत्सृज्य वचोऽब्रवीत्

બાળક જન્મતાં જ તે બ્રાહ્મણીએ નવજાત શિશુને ઉઠાવ્યો, અશ્વત્થ વૃક્ષની છાયામાં જઈ તેને ધરતી પર મૂકી આ વચન બોલી।

Verse 24

यानि सत्त्वानि लोकेषु स्थावराणि चराणि च । तानि सर्वाणि रक्षन्तु त्यक्तं वै बालकं मया

લોકોમાં રહેલા સ્થાવર અને જંગમ એવા સર્વ પ્રાણીઓ, મારા દ્વારા ત્યજાયેલ આ બાળકનું સર્વે રક્ષણ કરો।

Verse 25

एवमुक्त्वा गता सा तु ब्राह्मणी नृपसत्तम । तथागतः स तु शिशुस्तत्र स्थित्वा मुहूर्तकम्

આવું કહી, હે નૃપશ્રેષ્ઠ, તે બ્રાહ્મણી ચાલી ગઈ. તેમ જ ત્યજાયેલો તે શિશુ ત્યાં થોડો સમય સુધી પડ્યો રહ્યો।

Verse 26

पाणिपादौ विनिक्षिप्य निकुञ्च्य नयने शुभे । आस्यं तु विकृतं कृत्वा रुरोद विकृतैः स्वरैः

તેણે હાથપગ જમીન પર ફેંકી દીધા, પોતાના શુભ નેત્રો કસીને મીંચી લીધા, મુખ વિકૃત કરી વિકટ સ્વરે રડવા લાગ્યો।

Verse 27

तेन शब्देन वित्रस्ताः स्थावरा जङ्गमाश्च ये । आकम्पिता महोत्पातैः सशैलवनकानना

તે અવાજથી સ્થાવર-જંગમ સર્વ પ્રાણીઓ ભયભીત થયા; અને મહોત્પાતોથી પર્વત, વન અને કાનનসহ ધરતી કંપી ઊઠી।

Verse 28

ततो ज्ञात्वा महद्भूतं क्षुधाविष्टं द्विजर्षभम् । न जहाति नगश्छायां पानार्थाय ततः परम् । अपिबच्च सुतं तस्मादभृतं चैव भारत

ત્યારે મહાસંકટ જાણીને—ક્ષુધાથી પીડિત તે દ્વિજશ્રેષ્ઠને જોઈ—પાનાર્થે તે વૃક્ષછાયા છોડીને ગઈ નહિ. પછી, હે ભારત, તેણે પુત્રને સ્તન્ય પિવડાવી તેને જાળવી પોષ્યો.

Verse 29

एवं स वर्धितस्तत्र कुमारो निजचेतसि । चिन्तयामास विश्रब्धः किं मम ग्रहगोचरम्

આ રીતે ત્યાં પોષિત થયેલો તે કુમાર પોતાના ચિત્તમાં નિર્ભય થઈ વિચારવા લાગ્યો—“મારું ગ્રહગોચર શું છે? મારું ભાગ્ય કયા પ્રભાવથી નિયંત્રિત થાય છે?”

Verse 30

ततः क्रूरसभाचारः क्रूरं दृष्ट्वा निरीक्षितः । पपात सहसा भूमौ शनैश्चारी शनैश्चरः

પછી સભામાં ક્રૂર આચરણવાળો શનૈશ્ચર, કઠોર નજરે જોવાતાં જ, અચાનક ધરતી પર પડી ગયો—એ જ મંદગામી શનિ નીચે ઢળી પડ્યો.

Verse 31

उवाच च भयत्रस्तः कृताञ्जलिपुटस्तदा । किं मयापकृतं विप्र पिप्पलाद महामुने

ત્યારે ભયથી કંપતો, અંજલિ બાંધી તેણે કહ્યું—“હે વિપ્ર, હે મહામુનિ પિપ્પલાદ! મેં શું અપકૃત્ય કર્યું છે?”

Verse 32

चरन्वै गगनाद्येन पातितो धरणीतले । सौरिणा ह्येवमुक्तस्तु पिप्पलादो महामुनिः

આકાશમાં વિચરતો સૌરી (શનિ) જેના દ્વારા ધરતી પર પાતિત થયો હતો, તેણે આમ કહ્યે ત્યારે મહામુનિ પિપ્પલાદે પ્રત્યુત્તર આપ્યો.

Verse 33

क्रोधरूपोऽब्रवीद्वाक्यं तच्छृणुष्व नराधिप । पितृमातृविहीनस्य मम बालस्य दुर्मते । पीडां करोषि कस्मात्त्वं सौरे ब्रूहि ह्यशेषतः

ક્રોધરૂપ ધારણ કરીને તેણે કહ્યું—“હે નરાધિપ, સાંભળો. પિતા‑માતા વિહોણા મારા બાળને તમે શા માટે પીડાવો છો? હે સૌરી, દુર્મતિ, કારણ સંપૂર્ણ કહો.”

Verse 34

शनैश्चर उवाच । क्रूरस्वभावः सहजो मम दृष्टिस्तथेदृशी । मुञ्चस्व मां तथा कर्ता यद्ब्रवीषि न संशयः

શનૈશ્ચરે કહ્યું—“ક્રૂર સ્વભાવ મારો સહજ છે અને મારી દૃષ્ટિ પણ એવી જ છે. મને મુક્ત કરો; તમે જે કહેશો તે કરીશ—કોઈ સંશય નથી.”

Verse 35

पिप्पलाद उवाच । अद्यप्रभृति बालानां वर्षादा षोडशाद्ग्रह । पीडा त्वया न कर्तव्या एष ते समयः कृतः

પિપ્પલાદે કહ્યું—“આજથી, હે ગ્રહ, એક વર્ષથી સોળ વર્ષ સુધીના બાળકોને તું પીડા ન આપવી. આ તારા માટે નક્કી કરેલો સમય‑નિયમ છે.”

Verse 36

एवमस्त्विति चोक्त्वा स जगाम पुनरागतः । देवमार्गं शनैश्चारी प्रणम्य ऋषिसत्तमम्

“એવમસ્તુ” કહી તે ગયો અને પછી ફરી પાછો આવ્યો. દેવમાર્ગે ધીમે ધીમે ચાલતો, તે ઋષિસત્તમને પ્રણામ કરીને।

Verse 37

गते चादर्शनं तत्र सोऽपि बालो महाग्रहः । विचिन्तयन्वै पितरं क्रोधेन कलुषीकृतः

તે ત્યાંથી ગયો અને અદૃશ્ય થયો ત્યારે, એ યુવાન મહાગ્રહ પણ પિતાને વિચારી રહ્યો; ક્રોધથી તેનું મન કલુષિત થયું।

Verse 38

आग्नेयीं धारणां ध्यात्वा जनयामास पावकम् । कृत्यामन्त्रैर्जुहावाग्नौ कृत्या वै संभवत्विति

આગ્નેયી ધારણાનું ધ્યાન કરીને તેણે પાવક (પવિત્ર અગ્નિ) ઉત્પન્ન કર્યો. પછી કૃત્યા-મંત્રોથી અગ્નિમાં આહુતિ આપી કહ્યું—“કૃત્યા નિશ્ચયે પ્રગટ થાઓ.”

Verse 39

तावज्झटिति सा कन्या ज्वालामालाविभूषिता । हुतभुक्सदृशाकारा किं करोमीति चाब्रवीत्

તત્ક્ષણે જ્વાલામાળાઓથી શોભિત તે કન્યા પ્રગટ થઈ; તેનું સ્વરૂપ હુતભુક્ (આહુતિ-ભોજી અગ્નિ) સમાન હતું. તેણે કહ્યું—“હું શું કરું?”

Verse 40

शोषयामि समुद्रान् किं चूर्णयामि च पर्वतान् । अवनिं वेष्टयामीति पातये किं नभस्तलम्

તેણે કહ્યું—“શું હું સમુદ્રોને શોષી નાખું? પર્વતોને ચૂર્ણ કરી દઉં? પૃથ્વીને વળી લઉં? કે આકાશમંડળને જ પાડી દઉં?”

Verse 41

कस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि घातयामि च कं द्विज । शीघ्रमादिश्यतां कार्यं मा मे कालात्ययो भवेत्

“હું કોના મસ્તક પર પડું? કોને સંહારું, હે દ્વિજ? કાર્ય શીઘ્ર આદેશ કરો, જેથી મારો સમય વ્યર્થ ન જાય.”

Verse 42

। अध्याय

“અધ્યાય”—આ અધ્યાય સૂચક (અધ્યાય-વિભાગ/સમાપ્તિ) ચિહ્ન છે.

Verse 43

महता क्रोधवेगेन मया त्वं चिन्तिता शुभे । पिता मे याज्ञवल्क्यश्च तस्य त्वं पत माचिरम्

મહાન ક્રોધના વેગથી, હે શુભે, મેં તને સ્મરીને બોલાવી છે. મારા પિતા યાજ્ઞવલ્ક્ય છે—તેમના પર પડી જા; વિલંબ ન કર।

Verse 44

एवमुक्त्वागमच्छीघ्रं स्फोटयन्ती नभस्तलम् । मिथिलास्थो महाप्राज्ञस्तपस्तेपे महामनाः

આવું કહી તે તુરંત ચાલી ગઈ, જાણે આકાશતલને ફોડી નાખતી હોય. આ તરફ મિથિલામાં મહાપ્રાજ્ઞ, મહામનાવાળા મુનિ તપમાં લીન રહ્યા।

Verse 45

यावत्पश्यति दिग्भागं ज्वलनार्कसमप्रभम् । याज्ञवल्क्यो महातेजा महद्भूतमुपस्थितम्

યાજ્ઞવલ્ક્ય મહાતેજસ્વી મુનિ જ્યારે અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજથી દહકતી દિશા તરફ જોયા, ત્યારે તેમણે સામે એક મહાન ભૂતતત્ત્વને ઉપસ્થિત જોયું।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा सहसायान्तं भीतभीतो महामुनिः । अनुयुक्तोऽथ भूतेन जनकं नृपतिं ययौ

તેને અચાનક પોતાની તરફ ધસી આવતું જોઈ મહામુનિ અત્યંત ભયભીત થયા. તે ભૂતતત્ત્વના દબાણથી તેઓ રાજા જનક પાસે ગયા।

Verse 47

शरण्यं मामनुप्राप्तं विद्धि त्वं नृपसत्तम । महद्भूतभयाद्रक्ष यदि शक्नोषि पार्थिव

હે નૃપશ્રેષ્ઠ, મને શરણાગત તરીકે જાણો. હે પાર્થિવ, જો શકતા હો તો તે મહાભૂતના ભયથી મારી રક્ષા કરો।

Verse 48

ब्रह्मतेजोभवं भूतमनिवार्यं दुरासदम् । न च शक्नोम्यहं त्रातुं राजा वचनमब्रवीत्

રાજાએ કહ્યું—આ સત્તા બ્રહ્માના તેજમાંથી ઉત્પન્ન, અપ્રતિરોધ્ય અને દુર્જેય છે; હું તને બચાવી શકતો નથી।

Verse 49

ततश्चान्यं नृपश्रेष्ठं शरणार्थी महातपाः । जगाम तेन मुक्तोऽसौ चेन्द्रस्य सदनं भयात्

પછી શરણાર્થી મહાતપસ્વી બીજા એક નૃપશ્રેષ્ઠ પાસે ગયો; ત્યાંથી પણ પરત મોકલાતા ભયથી ઇન્દ્રના સદન તરફ ગયો।

Verse 50

देवराज नमस्तेऽस्तु महाभूतभयान्नृप । कम्पमानोऽब्रवीद्विप्रो रक्षस्वेति पुनःपुनः

હે દેવરાજ, તમને નમસ્કાર. તે મહાભૂતના ભયથી કંપતો બ્રાહ્મણ વારંવાર બોલ્યો—“મને રક્ષા કરો.”

Verse 51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवराजोऽब्रवीदिदम् । न शक्नोमि परित्रातुं ब्रह्मकोपादहं मुने

તેનું વચન સાંભળી દેવરાજ બોલ્યા—“હે મુને, બ્રહ્માના કોપના ભયથી હું તને બચાવી શકતો નથી.”

Verse 52

ततः स ब्रह्मभवनं ब्राह्मणो ब्रह्मवित्तमः । जगाम विष्णुलोकं च तेनापीत्युक्त एव सः

પછી તે બ્રહ્મવિદોમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બ્રહ્માના ભવનમાં ગયો; અને વિષ್ಣુલોકમાં પણ ગયો—પર ત્યાં પણ તેને એ જ ઉત્તર મળ્યો।

Verse 53

ततः स मुनिरुद्विग्नो निराशो जीविते नृप । अनुगम्यमानो भूतेन अगच्छच्छङ्करालयम्

ત્યારે તે મુનિ, હે નૃપ, અત્યંત ઉદ્વિગ્ન અને જીવનથી નિરાશ થઈ, તે ભૂત દ્વારા અનુગમિત થતો શંકરના ધામે ગયો.

Verse 54

तस्य योगबलोपेतो महादेवस्य पाण्डव । नखमांसान्तरे गुप्तो यथा देवो न पश्यति

હે પાંડવ, યોગબળથી યુક્ત તે ભૂત મહાદેવના નખ અને માંસની વચ્ચેના સૂક્ષ્મ સ્થાનમાં એવો ગુપ્ત થયો કે દેવ તેને જોઈ ન શકે.

Verse 55

तदन्ते चागमद्भूतं ज्वलनार्कसमप्रभम् । मुञ्च मुञ्चेति पुरुषं देवदेवं महेश्वरम्

તે પ્રસંગના અંતે અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજવાળું એક ભૂત આવ્યું અને ‘મુક્ત કરો, મુક્ત કરો’ કહી દેવદેવ મહેશ્વરને સંબોધ્યું.

Verse 56

एवमुक्तो महादेवस्तेन भूतेन भारत । योगीन्द्रं दर्शयामास नखमांसान्तरे तदा

હે ભારત, તે ભૂતે એમ કહ્યે ત્યારે મહાદેવે નખ અને માંસની વચ્ચે સ્થિત યોગીન્દ્રને ત્યારે પ્રગટ કરીને બતાવ્યો.

Verse 57

संस्थाप्य भूतं भूतेशः परमापद्गतं मुनिम् । उवाच मा भैस्त्वं विप्र निर्गच्छस्व महामुने

ભૂતેશ (શિવ) એ તે ભૂતને વશમાં કરી તેના સ્થાને સ્થાપિત કર્યું અને પરમ આપત્તિમાં પડેલા મુનિને કહ્યું—‘ભય ન કર, હે વિપ્ર; નિર્ભયે પ્રસ્થાન કર, હે મહામુને।’

Verse 58

ततः सुसूक्ष्मदेहस्थं भूतं दृष्ट्वाब्रवीदिदम् । किमस्य त्वं महाभूत करिष्यसि वदस्व मे

પછી અતિ સૂક્ષ્મ દેહમાં સ્થિત તે ભૂતને જોઈ તેણે કહ્યું— “હે મહાભૂત, આને તું શું કરશ? મને કહો।”

Verse 59

कृत्योवाच । क्रोधाविष्टेन देवेश पिप्पलादेन चिन्तिता । अस्य देहं हनिष्यामि हिंसार्थं विद्धि मां प्रभो

કૃત્યા બોલી— “હે દેવેશ, ક્રોધથી આવિષ્ટ પિપ્પલાદે મને રચી છે. હું આના દેહનો નાશ કરીશ; પ્રભુ, મને હિંસાર્થે જ જાણો।”

Verse 60

एतच्छ्रुत्वा महादेवो भूतस्य वदनाच्च्युतम् । कटिस्थं याज्ञवल्क्यं च मन्त्रयामास मन्त्रवित्

આ સાંભળી મંત્રવિદ મહાદેવે—ભૂતના મુખમાંથી નીકળેલા વચન પર ધ્યાન આપી—પોતાની કમરે રહેલા યાજ્ઞવલ્ક્ય સાથે પરામર્શ કર્યો।

Verse 61

योगीश्वरेति विप्रस्य कृत्वा नाम युधिष्ठिर । विसर्जयित्वा देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत

હે યુધિષ્ઠિર, દેવેશે તે બ્રાહ્મણને “યોગીશ્વર” નામ આપી વિદાય કર્યો અને ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો।

Verse 62

प्रेषयित्वा तु तं भूतं पिप्पलादोऽपि दुर्मनाः । पितृमातृसमुद्विग्नो नर्मदातटमाश्रितः

તે ભૂતને મોકલ્યા પછી પિપ્પલાદ પણ નિરાશ થયો; પિતા-માતાની ચિંતા થી વ્યાકુળ થઈ નર્મદા તટનો આશ્રય લીધો।

Verse 63

एकाङ्गुष्ठो निराहारो वर्षादा षोडशान्नृप । तोषयामास देवेशमुमया सह शङ्करम्

હે રાજન! એક અંગૂઠા પર ઊભા રહી અને નિરાહાર રહી તેણે સોળ વર્ષ સુધી ઉમાસહિત દેવેશ શંકરને પ્રસન્ન કર્યા।

Verse 64

ततस्तत्तपसा तुष्टः शङ्करो वाक्यमब्रवीत्

પછી તે તપસ્યાથી પ્રસન્ન થયેલા શંકરે આ વચન કહ્યું।

Verse 65

ईश्वर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते विप्र तपसानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व ते दद्मि मनसा चेप्सितं शुभम्

ઈશ્વરે કહ્યું—હે વિપ્ર, હે સુવ્રત! આ તપસ્યાથી હું તારા પર પૂર્ણ પ્રસન્ન છું. વર માગ; મનમાં જે શુભ ઇચ્છા છે તે હું તને આપું છું।

Verse 66

पिप्पलाद उवाच । यदि मे भगवांस्तुष्टो यदि देयो वरो मम । अत्र संनिहितो देव तीर्थे भव महेश्वर

પિપ્પલાદે કહ્યું—જો ભગવાન મારા પર પ્રસન્ન હોય અને જો મને વર આપવાનો હોય, તો હે દેવ! આ તીર્થમાં અહીં સન્નિહિત રહો; હે મહેશ્વર, આ તીર્થમાં નિવાસ કરો।

Verse 67

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पिप्पलादं महामुनिम् । जगामादर्शनं देवो भूतसङ्घसमन्वितः

આ રીતે કહ્યા પછી દેવે મહામુનિ પિપ્પલાદને ‘તથાસ્તુ’ કહી, ભૂતગણો સાથે અદૃશ્ય થઈ ગયા।

Verse 68

पिप्पलादो गते देवे स्नात्वा तत्र महाम्भसि । स्थापयित्वा महादेवं जगामोत्तरपर्वतम्

દેવ પ્રસ્થાન કર્યા પછી પિપ્પલાદે ત્યાં મહાજળમાં સ્નાન કર્યું; અને મહાદેવની સ્થાપના કરીને ઉત્તર પર્વત તરફ ગયો।

Verse 69

तत्र तीर्थे नरो भक्त्या स्नात्वा मन्त्रयुतं नृप । तर्पयित्वा पित्ःन् देवान् पूजयेच्च महेश्वरम्

હે રાજન! તે તીર્થમાં મનુષ્યે ભક્તિપૂર્વક મંત્રસહિત સ્નાન કરવું; પછી પિતૃઓ અને દેવોને તર્પણ આપી મહેશ્વરની પૂજા કરવી।

Verse 70

अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् । मृतो रुद्रपुरं याति नात्र कार्या विचारणा

તે અશ્વમેધ યજ્ઞનું અનુત્તમ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે; અને મૃત્યુ પછી રુદ્રપુર જાય છે—આમાં શંકા કે વિચાર કરવાની જરૂર નથી।

Verse 71

अथ यो भोजयेद्विप्रान् पित्ःनुद्दिश्य भारत । तस्य ते द्वादशाब्दानि मोदन्ते दिवि तर्पिताः

અને હે ભારત! જે પિતૃઓને ઉદ્દેશીને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે છે, તેના પિતૃઓ તૃપ્ત થઈ સ્વર્ગમાં બાર વર્ષ આનંદ કરે છે।

Verse 72

संन्यासेन तु यः कश्चित्तत्र तीर्थे तनुं त्यजेत् । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

પરંતુ જે કોઈ સંન્યાસભાવથી તે તીર્થમાં દેહ ત્યાગે છે, તેની ગતિ અનિવર્તનીય છે; તે રુદ્રલોકમાંથી ક્યારેય પાછો ફરતો નથી।

Verse 73

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्ठे हि त्वयानघ । माहात्म्यं पिप्पलादस्य तीर्थस्योत्पत्तिरेव च

હે અનઘ! તું જેમ પૂછ્યું તેમ આ સર્વ મેં કહેલું—પિપ્પલાદનું માહાત્મ્ય અને તે તીર્થની ઉત્પત્તિ પણ।

Verse 74

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यं दुःस्वप्ननाशनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

આ વર્ણન પુણ્યદાયક, પાપહર, ધન્ય અને દુઃસ્વપ્નનાશક છે. જે પાઠ કરે અને જે શ્રવણ કરે, તેમના સર્વ પાપો ક્ષય પામે છે।