Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 21

Devanagari script

तदाप्रभृति तत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । उत्तमं परमं पुण्यं कुण्डलेश्वरनामतः

Transliteration

tadāprabhṛti tattīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam | uttamaṃ paramaṃ puṇyaṃ kuṇḍaleśvaranāmataḥ

Translation

તે સમયથી તે તીર્થ ત્રણેય લોકમાં ‘કુંડલેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ થયું—પરમ, ઉત્તમ અને મહાપુણ્યદાયક।

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• प्रभृति: from (that time)
• प्रभृति: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रभृति (अव्यय)
• Form: अवधिवाचक-अव्यय (from/since)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• तीर्थम्: holy place; ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा विभक्तिः, एकवचनम्

• त्रिषु: in the three
• त्रिषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्गे, सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (लोकेषु)

• लोकेषु: worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी विभक्तिः, बहुवचनम्

• विश्रुतम्: renowned
• विश्रुतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• परमम्: supreme
• परमम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (तीर्थम्)

• कुण्डलेश्वरनामतः: by the name ‘Kuṇḍaleśvara’
• कुण्डलेश्वरनामतः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कुण्डलेश्वर + नामन् + तस् (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रत्यय)
• Form: तत्पुरुषसमासः (कुण्डलेश्वरस्य नाम), तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb): 'by name/as named'

Speaker

Narrator (Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kundaleśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A panoramic vision of the tīrtha: the Kundaleśvara shrine by the river, pilgrims arriving from different directions, celestial beings subtly present in the sky to indicate ‘three worlds’ acclaim; inscriptions or banners bearing the name ‘Kundaleśvara’.

Characters & Entities

• Kuṇḍaleśvara
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A place becomes a tīrtha through divine presence and righteous acts, and its fame spreads as a beacon of puṇya for pilgrims.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kundaleśvara-tīrtha (Kuṇḍaleśvara-nāmā tīrtha) in the Revā Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is prescribed here; the verse proclaims the tīrtha’s exalted merit and renown.