शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन्महति संग्रामे दारुणे लोमहर्षणे । शुक्रो दैत्यपतिर्विद्वान्भक्षितस्त्रिपुरारिणा

વ્યાસે કહ્યું—તે મહાન, ભયંકર અને રોમાંચક યુદ્ધમાં દૈત્યોના વિદ્વાન અધિપતિ શુક્રને ત્રિપુરારિ ભગવાન શિવે ગ્રસી લીધો।

Verse 2

इति श्रुतं समासान्मे तत्पुनर्ब्रूहि विस्तरात । किं चकार महायोगी जठरस्थः पिनाकिनः

આ મેં સંક્ષેપમાં સાંભળ્યું; હવે તેને વિસ્તારે ફરી કહો. પિનાકધારી મહાયોગી ભગવાન શિવ જઠરમાં સ્થિત રહીને શું કર્યું?

Verse 3

न ददाह कथं शभोश्शुक्रं तं जठरानलः । कल्पान्तदहनः कालो दीप्ततेजाश्च भार्गवः

શંભુના તે બીજને જઠરાગ્નિ કેવી રીતે દહન ન કરી શકી? કલ્પાંતમાં જગત દહન કરનાર કાળ અને દીપ્ત તેજવાળા ભાર્ગવ પણ તેને દહન ન કરી શક્યા.

Verse 4

विनिष्क्रांतः कथं धीमाच्छंभोर्जठरपंजरात् । कथमाराधयामास कियत्कालं स भार्गवः

તે ધીમાન ભાર્ગવ શંભુના પાંજરા સમાન જઠરથી કેવી રીતે બહાર આવ્યો? અને તેણે કઈ રીતે તેમની આરાધના કરી, તથા કેટલા સમય સુધી?

Verse 5

अथ च लब्धवान्विद्यां तां मृत्युशमनीं पराम् । का सा विद्या परा तात यथा मृत्युर्हि वार्यते

અને પછી તેણે તે પરમ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી જે મૃત્યુને શમાવે છે. હે તાત! એવી પરા વિદ્યા કઈ છે જેના દ્વારા મૃત્યુ ખરેખર નિવારાય છે?

Verse 6

लेभेन्धको गाणपत्यं कथं शूला द्विनिर्गतः । देवदेवस्य वै शंभोर्मुनेर्लीलाविहारिणः

અંધકે ગાણપત્ય—ગણોના અધિપતિપદ અને શક્તિ—કેવી રીતે પ્રાપ્ત કર્યું? અને દેવદેવ શંભુ, મુનિ સમ લીલાવિહારિ શિવના શૂલમાંથી દ્વિરૂપ શૂલ કેવી રીતે પ્રગટ થયું?

Verse 7

एतत्सर्वमशेषेण महाधीमन् कृपां कुरु । शिवलीलामृतं तात शृण्वत कथयस्व मे

હે મહાધીમાન મુનિવર, કૃપા કરીને આ બધું નિઃશેષે સંપૂર્ણ કહો. હે તાત, હું ભક્તિપૂર્વક સાંભળું છું—શિવલીલાનું અમૃત મને વર્ણવો.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा व्यासस्यामिततेजसः । सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा शिवपदांबुजम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—અપરિમિત તેજવાળા વ્યાસના આ વચનો સાંભળી, સનત્કુમારે પ્રથમ ભગવાન શિવના પાદપદ્મનું સ્મરણ કર્યું અને પછી બોલવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 9

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे शिवलीलामृतं परम् । धन्यस्त्वं शैवमुख्योसि ममानन्दकरः स्वतः

સનત્કુમાર બોલ્યા—હે મહાબુદ્ધિમાન વ્યાસ, શિવલીલાનું પરમ અમૃત સાંભળ. તું ધન્ય છે, શૈવભક્તોમાં અગ્રણી છે; સ્વભાવથી જ તું મને આનંદ આપનાર છે.

Verse 10

प्रवर्तमाने समरे शंकरांधकयोस्तयोः । अनिर्भेद्यपविव्यूहगिरिव्यूहाधिनाथयोः

શંકર અને અંધક વચ્ચે યુદ્ધ પ્રચંડ રીતે ચાલતું હતું—બંને યુદ્ધ-વ્યૂહોના અધિનાયક હતા; તેમના વ્યૂહ અભેદ્ય કિલ્લાઓ અને પર્વતસમાન પંક્તિઓ જેવા હતા—યુદ્ધ અવિરત તીવ્ર રહ્યું.

Verse 11

पुरा जयो बभूवापि दैत्यानां बलशालिनाम् । शिवप्रभा वादभवत्प्रमथानां मुने जयः

પૂર્વે બળવાન દૈત્યોની જ જીત થતી. પરંતુ શિવપ્રભાના પ્રભાવથી, હે મુનિ, પ્રમથગણોની જીત થઈ.

Verse 12

तच्छुत्वासीद्विषण्णो हि महादैत्योंधकासुरः । कथं स्यान्मे जय इति विचारणपरोऽभवत्

આ સાંભળી મહાદૈત્ય અંધકાસુર અત્યંત વિષણ্ণ થયો. પછી ‘મારી જીત કેવી રીતે થશે?’ એમ વિચારમાં તલ્લીન થયો.

Verse 13

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः परबुद्धिमान् । द्रुतमभ्यगमद्वीर एकलश्शुक्रसन्निधिम्

પછી યુદ્ધમાંથી પીછેહઠ કરીને, પરમ બુદ્ધિમાન અંધક, હે વીર, ઝડપથી એકલો જ શુક્રના સાન્નિધ્યમાં પહોંચ્યો.

Verse 14

प्रणम्य स्वगुरुं काव्यमवरुह्य रथाच्च सः । बभाषेदं विचार्याथ सांजलिर्नीतिवित्तमः

પોતાના ગુરુ કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય)ને પ્રણામ કરીને અને રથ પરથી ઉતરીને, નીતિ-ધર્મમાં અતિ વિવેકી તે હાથ જોડીને, વિચારપૂર્વક આ રીતે બોલ્યો.

Verse 15

अंधक उवाच । भगवंस्त्वामुपाश्रित्य गुरोर्भावं वहामहे । पराजिता भवामो नो सर्वदा जयशालिनः

અંધકે કહ્યું: હે ભગવન! આપનો આશ્રય લઈને અમે ગુરુભાવ ધારણ કરીએ છીએ. અમે કદી પરાજિત ન થાઈએ; અમે સદા વિજયશાળી રહીએ.

Verse 16

त्वत्प्रभावात्सदा देवान्समस्तान्सानुगान्वयम् । मन्यामहे हरोषेन्द्रमुखानपि हि कत्तृणान्

આપના પ્રભાવથી અમે સદા સર્વ દેવતાઓને તેમના અનુચરો સહિત તૃણ સમાન માનીએ છીએ—હરી અને ઇન્દ્ર વગેરેને પણ.

Verse 17

अस्मत्तो बिभ्यति सुरास्तदा भवदनुग्रहात् । गजा इव हरिभ्यश्च तार्क्ष्येभ्य इव पन्नगाः

તમારા અનુગ્રહથી ત્યારે દેવતાઓ અમારાથી ભય પામે છે—જેમ હાથી સિંહોથી અને સર્પ ગરુડથી ડરે છે।

Verse 18

अनिर्भेद्यं पविव्यूहं विविशुर्दैत्य दानवाः । प्रमथानीकमखिलं विधूय त्वदनुग्रहात्

તમારા અનુગ્રહથી દૈત્ય અને દાનવો અછેદ્ય પવિ-વ્યૂહમાં ઘૂસી ગયા અને સમગ્ર પ્રમથ-સેનાને ધક્કા મારી છિન્નભિન્ન કરી નાખી.

Verse 19

वयं त्वच्छरणा भूत्वा सदा गा इव निश्चलाः । स्थित्वा चरामो निश्शंकमाजावपि हि भार्गव

અમે તારી શરણમાં આવી સદા ગાયો જેવી અચળ રહીએ છીએ. હે ભાર్గવ, યુદ્ધમાં પણ દૃઢ રહી નિર્ભય અને નિઃશંક રીતે વિચરીએ છીએ.

Verse 20

रक्षरक्षाभितो विप्र प्रव्रज्य शरणागतान् । असुराञ्छत्रुभिर्वीरैरर्दितांश्च मृतानपि

હે વિપ્ર, ‘રક્ષા કરો, રક્ષા કરો’ એમ વારંવાર પોકારતા શરણાગત લોકો આશ્રય શોધવા નીકળ્યા—વીર શત્રુઓથી પીડિત, અને અસુરો દ્વારા મારાયેલા પણ।

Verse 21

प्रथमैर्भीमविक्रांतैः क्रांतान्मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितान्पश्य हुंडादीन्मद्गणान्वरान्

જો—ભયંકર પરાક્રમવાળા અગ્ર યોદ્ધા, મૃત્યુ સમા પ્રહાર કરનારાઓએ હુણ્ડ વગેરે મારા શ્રેષ્ઠ ગણોને ઘાયલ કરી પાડી દીધા, તેઓ પડી ગયા છે।

Verse 22

यः पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । त्वया प्राप्ता वरा विद्या तस्याः कालोयमागतः

જેને પ્રાચીનકાળે હજાર શરદો સુધી કણનો ધુમાડો પીધો હતો—તને વરદાનથી પ્રાપ્ત થયેલી તે ઉત્તમ વિદ્યાનું ફળ આપવાનો સમય હવે આવી પહોંચ્યો છે।

Verse 23

अद्य विद्याफलं तत्ते सर्वे पश्यंतु भार्गव । प्रमथा असुरान्सर्वान् कृपया जीवयिष्यतः

આજે, હે ભાર્ગવ, તારી વિદ્યાનું ફળ સૌ કોઈ જુએ. પ્ર્મથો કરુણાથી સર્વ અસુરોના પ્રાણ બચાવશે.

Verse 24

सनत्कुमार उवाच । इत्थमन्धकवाक्यं स श्रुत्वा धीरो हि भार्गवः । तदा विचारयामास दूयमानेन चेतसा

સનત્કુમાર બોલ્યા—અંધકના આવા વચન સાંભળી પણ ધીર ભાર્ગવ સ્થિર રહ્યો; પરંતુ અંદરથી દહન થતી ચેતનાથી તે ત્યારે ઊંડો વિચાર કરવા લાગ્યો.

Verse 25

किं कर्तव्यं मयाद्यापि क्षेमं मे स्यात्कथं त्विति । सन्निपातविधिर्जीवः सर्वथानुचितो मम

“હવે પણ મને શું કરવું? મારું ક્ષેમ કેવી રીતે થાય?”—એવું વિચારીને મને લાગ્યું કે આ સંકટમાં જીવતા રહેવાનો જે નિર્ધારિત માર્ગ છે, તે મારા માટે સર્વથા અનુચિત છે.

Verse 26

विधेयं शंकरात्प्राप्ता तद्गुणान् प्रति योजये । तद्रणे मर्दितान्वीरः प्रमथैश्शंकरानुगैः

શંકર પાસેથી પ્રાપ્ત થયેલ આજ્ઞાને હું તેમના ગુણ-ઇચ્છા મુજબ અમલમાં મૂકીશ. તે યુદ્ધમાં શંકરના અનુગામી પ્ર્મથોએ તે વીરને દબોચી નાખ્યો.

Verse 27

शरणागतधर्मोथ प्रवरस्सर्वतो हृदा । विचार्य शुक्रेण धिया तद्वाणी स्वीकृता तदा

શરણાગતોના રક્ષણધર્મમાં તે સર્વોત્તમ હતો. સર્વ હૃદયથી, શુદ્ધ અને વિવેકી બુદ્ધિથી યોગ્ય વિચાર કરીને તેણે ત્યારે તે વચનો સ્વીકાર્યા.

Verse 28

किंचित्स्मितं तदा कृत्वा सोऽब्रवीद्दानवाधिपम् । भार्गवश्शिवपादाब्जं सप्पा स्वस्थेन चेतसा

ત્યારે થોડું સ્મિત કરીને ભાર్గવે દાનવોના અધિપતિને કહ્યું. શિવના પાદપદ્મનું ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરીને, સ્થિર અને સંયત ચિત્તથી તેણે વાણી ઉચ્ચારી.

Verse 29

शुक्र उवाच । यत्त्वया भाषितं तात तत्सर्वं तथ्यमेव हि । एतद्विद्योपार्जनं हि दानवार्थं कृतं मया

શુક્રે કહ્યું—હે તાત, તું જે કહ્યું તે સર્વે નિશ્ચયે સત્ય છે. દાનવોના હિતાર્થે જ મેં આ વિદ્યાનું ઉપાર્જન કર્યું છે.

Verse 30

दुस्सहं कणधूमं वै पीत्वा वर्षसहस्रकम् । विद्येयमीश्वरात्प्राप्ता बंधूनां सुखदा सदा

હજાર વર્ષ સુધી કણનો અસહ્ય ધુમાડો સહન કરીને શ્વાસમાં લીધા પછી, આ વિદ્યા મને ઈશ્વર પાસેથી પ્રાપ્ત થઈ; તે સદા સ્વજનોને સુખ આપનારી છે.

Verse 31

प्रमथैर्मथितान्दैत्यान्रणेहं विद्ययानया । उत्थापयिष्ये म्लानानि शस्यानि जलभुग्यथा

રણમાં પ્રમથોએ દબાવી નાખેલા તે દૈત્યોને હું આ વિદ્યાથી ફરી જીવંત કરી ઊભા કરીશ; જેમ જળ મ્લાન થયેલા શસ્યોને ફરી ઉઠાવે છે તેમ।

Verse 32

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुन रुत्थितान् । मुहूर्तेस्मिंश्च द्रष्टासि दैत्यांस्तानुत्थितान्निजान्

તેઓ ઘાવરહિત, પીડારહિત, પોતાના પૂર્વસ્થાને—જાણે ઊંઘમાંથી જાગ્યા હોય તેમ—પુનઃ ઊઠેલા હશે; આ ક્ષણમાં જ તું તારા તે દૈત્યોને ઊઠેલા જોઈશ।

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सोधकं शुक्रो विद्यामावर्तयत्क विः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य स्मृत्वा विद्येशमादरात्

સનત્કુમારે કહ્યું—આમ કહીને કવિ શુક્રે શોધનવિધિ માટે પોતાની વિદ્યાનું આવર્તન શરૂ કર્યું. આદરપૂર્વક વિદ્યેશનું સ્મરણ કરીને, તેણે એકેક દૈત્યને નિશાન બનાવી તે શક્તિ પ્રેરિત કરી.

Verse 34

विद्यावर्तनमात्रेण ते सर्वे दैत्यदानवाः । उत्तस्थुर्युगपद्वीरास्सुप्ता इव धृतायुधाः

માત્ર વિદ્યાના આવર્તનથી જ તે બધા દૈત્ય-દાનવ વીર એકસાથે ઊભા થઈ ગયા—જાણે નિદ્રામાંથી જાગેલા યોદ્ધા, હાથમાં શસ્ત્ર ધારણ કરીને.

Verse 35

सदाभ्यस्ता यथा वेदास्समरे वा यथाम्बुदा । श्रदयार्थास्तथा दत्ता ब्राह्मणेभ्यो यथापदि

જેમ વેદોનો સદા અભ્યાસ થાય છે અને જેમ યુદ્ધકાળે વાદળો ઘેરાય છે, તેમ જ વિધાનુસાર યોગ્ય પ્રસંગે શ્રદ્ધાપૂર્વક બ્રાહ્મણોને દાન આપવામાં આવતાં.

Verse 36

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा हुंडादींश्च महासुरान् । विनेदुरसुराः सर्वे जलपूर्णा इवांबुदाः

તેમને પુનર્જીવિત થયેલા જોઈને અને હુṃḍ આદિ મહાસુરોને પણ નિહાળી, સર્વ અસુરો જળથી ભરાયેલા વાદળોની જેમ ગર્જના કરીને ધાડ પાડવા લાગ્યા।

Verse 37

रणोद्यताः पुनश्चासन्गर्जंतो विकटान्रवान् । प्रमथैस्सह निर्भीता महाबलपराक्रमाः

તેઓ ફરી યુદ્ધ માટે તૈયાર થયા અને ભયંકર નાદથી ગર્જના કરવા લાગ્યા। નિર્ભય બની તેઓ પ્રમથો સાથે આગળ વધ્યા—મહાબળ અને મહાપરાક્રમી।

Verse 38

शुक्रेणोज्जीवितान्दृष्ट्वा प्रमथा दैत्यदानवान् । विसिष्मिरे ततस्सर्वे नंद्याद्या युद्धदुर्मदाः

શુક્રાચાર્યે દૈત્ય-દાનવોને પુનર્જીવિત કર્યા તે જોઈ, યુદ્ધના ગર્વથી મત્ત નંદી વગેરે સર્વ પ્રમથો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

Verse 39

विज्ञाप्यमेवं कर्मैतद्देवेशे शंकरेऽखिलम् । विचार्य बुद्धिमंतश्च ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

આ રીતે આ સમગ્ર કાર્યવૃત્તાંત દેવેશ શંકરને નિવેદિત થયો. ત્યારબાદ તે બુદ્ધિમાનો વિચાર કરીને પરસ્પર આ રીતે બોલ્યા.

Verse 40

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्म दृष्ट्वा शिलादपुत्रोऽभ्यगमन्महेशम्

પ્રમથેશ્વરોના અધિન તે યુદ્ધ-યજ્ઞ અદ્ભુત રીતે ચાલી રહ્યો હતો. ભાર્ગવ (પરશુરામ)નું કર્મ જોઈ શિલાદપુત્ર નંદી ક્રોધથી પ્રજ્વલિત થઈ સીધો મહેશ પાસે ગયો.

Verse 41

जयेति चोक्त्वा जययोनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेन्द्रैरपि दुष्करं सत्

“જય!” કહી નંદીએ તે ઉગ્ર, સુવર્ણસમાન ઉજ્જ્વલ અને નિર્મળ તેજસ્વીને કહ્યું—“હે દેવ! ગણેશ્વરોનું આ રણકર્મ ખરેખર દુષ્કર છે; ઇન્દ્રસહિત દેવો માટે પણ.”

Verse 42

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नस्संजीवतांस्तान्हि मृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकेकमुद्दिश्य सहेलमीश

હે ઈશ! આજે ભાર્ગવે જે કર્યું તે અમારે માટે વ્યર્થ બન્યું; કારણ કે તે મરી ગયેલા વિરોધી યોદ્ધાઓને પણ જીવંત કરી દે છે. મૃતને જીવન આપનારી વિદ્યાને ફરી આવર્તી, તે એકેકને સહેલાઈથી જીવાડે છે.

Verse 43

तुहुंडहुंडादिककुंभजंभविपा कपाकादिमहासुरेन्द्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथांश्चरंति

તુહુંડ, હુંડ, કુંભ, જંભ, વિપાક, કપાક વગેરે મહાબલી અસુરેન્દ્રો આજે યમલોકથી ફરી પરત આવી પ્રમથોને હાંકી કાઢતા ફરતા રહે છે।

Verse 44

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनः पुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

જો તે અહીં પાડી દેવાયેલા શ્રેષ્ઠ દૈત્યોને વારંવાર ફરી જીવંત કરે, તો હે મહેશ! અમારી જીત ક્યાંથી થશે? અને ગણેશ્વરોને શાંતિ ક્યાંથી મળશે?

Verse 45

सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

સનત્કુમાર બોલ્યા—પ્રમથોના સ્વામી નંદીએ એમ કહ્યે પછી, તે ક્ષણે દેવ (શિવ) હસતાં હસતાં સર્વ ગણોના રાજા નંદીને કહ્યું।

Verse 46

शिव उवाच । नन्दिन्प्रयाहि त्वरितोऽति मात्रं द्विजेन्द्रवर्यं दितिनन्दनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथा नयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

શિવ બોલ્યા—હે નંદી! અતિશય ત્વરાથી જા. દિતિના પુત્રોના મધ્યમાંથી તે શ્રેષ્ઠ દ્વિજેન્દ્રને ઉઠાવી તુરંત મારી પાસે લઈ આવ, જેમ શ્યેન પક્ષી ઝુંડમાંથી બચ્ચાને ઝપટે છે।

Verse 47

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे अंधकयुद्धे शुक्रनिगीर्णनवर्णनं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવ મહાપુરાણના દ્વિતીય ભાગ રુદ્રસંહિતાના પંચમ યુદ્ધખંડમાં અંધકયુદ્ધ પ્રસંગે ‘શુક્ર નિગીર્ણનનું વર્ણન’ નામે સત્તેચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 48

तं रक्ष्यमाणं दितिजैस्समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नन्दी शरभो यथेभम्

પાશ, તલવાર, વૃક્ષ, પથ્થર અને પર્વતખંડ હાથમાં લઈને દિતિજ દાનવો સર્વ તરફથી તેને રક્ષતા હતા; છતાં બલવાન નંદીએ યુદ્ધમાં દૈત્યોને કંપાવી, જેમ શરભ હાથીને દબોચે તેમ, કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય)ને બળપૂર્વક હરી લીધો।

Verse 49

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयस्सिंहरवांस्त्यजंतः

તેના વસ્ત્ર સરકી ગયા હતા, આભૂષણો ખસી પડ્યા હતા અને વાળ છૂટા પડ્યા હતા—એવી સ્થિતિમાં બલવાને તેને પકડી લીધો. દેવોના શત્રુઓ જાણે તેને છોડાવશે એમ, સિંહગર્જના કરતાં તેની પાછળ દોડ્યા।

Verse 50

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपलकंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेन्द्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

વજ્ર, ત્રિશૂલ, તલવાર, પરશુ, ભારે ગદા, ચક્ર અને શિલાખંડોથી રણભૂમિ કંપે તેવી ભયંકર શસ્ત્રવૃષ્ટિ દાનવેન્દ્રોએ નંદીશ્વર પર વરસાવી—જેમ ઉગ્ર મેઘો પ્રચંડ વરસાદ વરસાવે તેમ।

Verse 51

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिपक्षः

તે ભાર్గવ (શુક્ર) પાસે પહોંચી ગણાધિરાજે પોતાના મુખમાંથી નીકળેલી અગ્નિથી શસ્ત્રોના સૈકડા દગ્ધ કરી નાખ્યા. પછી અસુર-દેવ યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બનતાં, શત્રુપક્ષને વ્યથિત કરીને તે ભવ (શિવ)ના પાર्श્વે આવી ઊભો રહ્યો।

Verse 52

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

પછી શુક્રાચાર્યે આ વાત ઝડપથી ભગવાન ભવ (શિવ)ને નિવેદન કરી. અને દેવદેવે શુક્રને એમ જ સ્વીકાર્યો, જેમ શુદ્ધ ભાવથી અર્પિત ઉપહાર સ્વીકારવામાં આવે છે.

Verse 53

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवीन्द्रम् । हाहारवस्तैरसुरैस्समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

કંઈ પણ ન બોલતા, ભૂતગણોના રક્ષકે કવિશ્રેષ્ઠને પક્વ ફળની જેમ પોતાના મુખમાં ફેંકી દીધો. ત્યારે બધા અસુરો ‘હા! હા!’ કહી ચીસો પાડ્યા, અને ‘હ હ હે’ એવો પ્રચંડ ઊંચો અট্টહાસ બહુ થયો.