Home›Shiva Purana›Rudra Samhita›Yuddha Khanda›Adhyaya 47›Shloka 51
←Previous Verse
Next Verse→

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 51

शुक्रस्य जठरस्थत्वं तथा मृत्युशमनी-विद्या (Śukra in Śiva’s belly and the death-subduing vidyā)

Devanagari script

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिपक्षः

Transliteration

taṃ bhārgavaṃ prāpya gaṇādhirājo mukhāgninā śastraśatāni dagdhvā | āyātpravṛddhe'suradevayuddhe bhavasya pārśve vyathitāripakṣaḥ

Translation

તે ભાર్గવ (શુક્ર) પાસે પહોંચી ગણાધિરાજે પોતાના મુખમાંથી નીકળેલી અગ્નિથી શસ્ત્રોના સૈકડા દગ્ધ કરી નાખ્યા. પછી અસુર-દેવ યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બનતાં, શત્રુપક્ષને વ્યથિત કરીને તે ભવ (શિવ)ના પાર्श્વે આવી ઊભો રહ્યો।

Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
भार्गवम्Bhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भृगुवंशजः (Bhārgava)
प्राप्यhaving reached
प्राप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव-क्त्वा), ‘having reached/attained’
गणाधिराजःthe overlord of the gaṇas
गणाधिराजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगण + अधिराज (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गणानाम् अधिराजः इति षष्ठी-तत्पुरुष
मुखाग्निनाwith the fire from (his) mouth
मुखाग्निना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुख + अग्नि (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; मुखस्य अग्निः इति षष्ठी-तत्पुरुष; करण (instrument)
शस्त्रशतानिhundreds of weapons
शस्त्रशतानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशस्त्र + शत (प्रातिपदिक-समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; द्विगु-समास (शतानि शस्त्राणि)
दग्ध्वाhaving burned
दग्ध्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/अव्ययभाव-क्त्वा), ‘having burned’
आयात्he came
आयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रवृद्धेwhen intensified/at its height
प्रवृद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्रवृद्ध (प्रातिपदिक; वृध्-धातोः क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणं ‘युद्धे’; क्त-प्रत्ययान्त (past participle used adjectivally)
असुरदेवयुद्धेin the battle of asuras and devas
असुरदेवयुद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअसुर + देव + युद्ध (प्रातिपदिक-समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; असुराणां देवानां च युद्धम् इति षष्ठी-तत्पुरुष (समाहारार्थ)
भवस्यof Bhava (Śiva)
भवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; शिवस्य नाम
पार्श्वेat the side
पार्श्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
व्यथितारिपक्षःone whose enemy-side was distressed
व्यथितारिपक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootव्यथित + अरि + पक्ष (प्रातिपदिक-समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अरिणा पक्षः (शत्रुपक्षः) व्यथितः यस्य सः—अर्थतः बहुव्रीहिसदृशः, परन्तु रूपेण ‘व्यथित-अरि-पक्ष’ इति तत्पुरुष-समासवत् प्रयुक्तम्; कर्तृपद
Speaker

Sūta Gosvāmi (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Characters & Entities
S
Shiva
B
Bhava
S
Shukra (Bhargava)
G
Ganas
D
Devas
A
Asuras

FAQs

It highlights Bhava (Śiva) as the supreme refuge (Pati): when conflict intensifies, divine power aligns with Śiva’s side, and hostile forces are pacified. The burning of weapons signifies the futility of ego-driven aggression before Śiva’s śakti.

Bhava is invoked here as Saguna Śiva—the accessible Lord who actively protects dharma. Linga-worship trains the devotee to take shelter in Śiva’s presence (bhāva), just as the gaṇa-chief comes to Bhava’s side in the height of battle.

A practical takeaway is japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) for inner fearlessness and protection, along with Tripuṇḍra-bhasma remembrance of Śiva’s purifying fire that burns hostile tendencies (kāma, krodha, ahaṅkāra).

←Previous Verse
Next Verse→