मेना-शिवदर्शन-प्रस्थानम् | Menā’s Quest to Behold Śiva (Departure for Śiva’s Darśana)

Verse 1

मेनोवाच । निरीक्षिष्यामि प्रथमं मुने तं गिरिजापतिम् । कीदृशं शिवरूपं हि यदर्थे तप उत्तमम्

મેના બોલી— હે મુને, હું પ્રથમ ગિરિજાપતિ પરમેશ્વરને દર્શન કરવા ઇચ્છું છું. જેના માટે આ પરમ તપ કરવામાં આવે છે, તે શિવનું સ્વરૂપ કેવું છે?

Verse 2

ब्रह्मोवाच । इत्यज्ञानपरा सा च दर्शनार्थं शिवस्य च । त्वया मुने समं सद्यश्चन्द्रशालां समागता

બ્રહ્મા બોલ્યા— આ રીતે તે અજ્ઞાનના વશમાં હોવા છતાં, શિવદર્શનની ઇચ્છાથી, હે મુને, તારી સાથે તરત જ ચન્દ્રશાલામાં આવી પહોંચી.

Verse 3

तावद्ब्रह्मा समायातस्तेजसां गशिरुत्तमः । सर्षिवर्य्यसुतस्साक्षाद्धर्मपुंज इव स्तुतः

એ જ ક્ષણે બ્રહ્મા આવ્યા—તેજસ્વીઓમાં શિરોમણિ, તેજમાં ઉત્તમ—અને તેઓ એવા સ્તુત્ય હતા જાણે ધર્મનો પુંજ સాక్షાત્ પ્રગટ થયો હોય, શ્રેષ્ઠ ઋષિના યશસ્વી પુત્ર સમાન।

Verse 4

शिव उवाच । मदाज्ञया युवान्तातौ सदेवौ च पृथक्पृथक् । गच्छतं हि गिरिद्वारं वयं पश्चाद्व्रजेमहि

શિવે કહ્યું—“મારી આજ્ઞાથી, હે પ્રિય પુત્રો, તમે બંને દેવો સાથે અલગ અલગ રીતે પર્વત-દ્વાર તરફ જાઓ; અમે તમારા પાછળ પાછળ આવીશું.”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य हरिस्सर्वानाहूयोवाच तन्मयाः । सुरास्सर्वे तथैवाशु गमनं चक्रुरुत्सुकाः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આ સાંભળીને હરિ (વિષ્ણુ)એ સૌને બોલાવી, તે કાર્યમાં તન્મય થઈને કહ્યું. ત્યારબાદ બધા દેવો પણ ઉત્સુક હૃદયથી તત્કાળ યાત્રાએ નીકળી પડ્યા.

Verse 6

स्थितां शिरोगृहे मेनां मुने विश्वेश्वर त्वया । तथैव दर्शयामास हृद्विभ्रंशो यथा भवेत्

હે મુનિ, તમે—વિશ્વેશ્વર—મેનાને તેના અંતઃપુર (શિરોગૃહ)માં ઊભેલી હતી તેવી જ રીતે એવું દર્શાવ્યું કે તેનું હૃદય કંપી ઊઠ્યું અને ધૈર્ય ભંગ થયું.

Verse 7

एतस्मिन्समये मेना सेनां च परमां शुभाम् । निरीक्षन्ती मुने दृष्ट्वा सामान्यं हर्षिताऽभवत्

તે સમયે, હે મુનિ, મેના તે પરમ શુભ સેનાને નિહાળતી હતી; બધું જ યોગ્ય અને સুশ્રેણી રીતે ચાલે છે એમ જોઈ તે હર્ષિત થઈ।

Verse 8

प्रथमं चैव गन्धर्वास्सुन्दरास्सुभगास्तदा । आयाताश्शुभवस्त्राढ्या नानालंकारभूषिताः

ત્યારે સૌપ્રથમ ગંધર્વો આવ્યા—સુંદર અને શુભલક્ષણવાળા. તેઓ ઉત્તમ વસ્ત્રોથી સમૃદ્ધ અને નાનાપ્રકારના આભૂષણોથી અલંકૃત હતા।

Verse 9

नानावाहनसंयुक्ता नानावाद्यपरा यणा । पताकाभिर्विचित्राभिरप्सरोगणसंयुताः

તેઓ નાનાપ્રકારના વાહનો સાથે જોડાયેલા હતા, નાનાપ્રકારના વાદ્યોમાં રત હતા; વિચિત્ર ધ્વજ-પતાકાઓથી શોભિત અને અપ્સરાગણ સાથે સંયુક્ત હતા।

Verse 10

अथ दृष्ट्वा वसुं तत्र तत्पतिं परमप्रभुम् । मेना प्रहर्षिता ह्यासीच्छिवोयमिति चाब्रवीत्

પછી ત્યાં વસુને—પોતાના પતિ, પરમ તેજસ્વી પ્રભુને—જોઈ મેના અત્યંત હર્ષિત થઈ અને બોલી, “આ તો શિવ છે।”

Verse 11

शिवस्य गणका एते न शिवोयं शिवापतिः । इत्येवं त्वं ततस्तां वै अवोच ऋषिसत्तम

આ તો શિવના ગણમાત્ર છે; આ સ્વયં શિવ નથી, ન તો શિવા (પાર્વતી)ના પતિ. એમ કહીને, હે ઋષિશ્રેષ્ઠ, ત્યાર પછી તું તેણીને તે વચન બોલ્યો।

Verse 12

एवं श्रुत्वा तदा मेना विचारे तत्पराऽभवत् । इतश्चाभ्यधिको यो वै स च कीदृग्भविष्यति

આ સાંભળીને મેના વિચારમાં તલ્લીન થઈ ગઈ. તેણે વિચાર્યું—“જો આથી પણ કોઈ વધુ મહાન હોય, તો તે કેવો હશે?”

Verse 13

एतस्मिन्नन्तरे यक्षा मणिग्रीवादयश्च ये । तेषां सेना तया दृष्टा शोभादिद्विगुणीकृता

એ દરમિયાન મણિગ્રીવ વગેરે યક્ષોએ તેણીને જોઈ; તેણીને જોઈને તેમની સેનાની શોભા અને ઉત્સાહ દ્વિગુણો થયો.

Verse 14

तत्पतिं च मणिग्रीवं दृष्ट्वा शोभान्वितं हि सा । अयं रुद्रश्शिवास्वामी मेना प्राहेति हर्षिता

પોતાના પતિ મણિગ્રીવને તેજસ્વી જોઈ તે આનંદિત થઈ. ત્યારે હર્ષિત મેના બોલી—“આ રુદ્ર છે—સ્વયં શિવ, પરમ સ્વામી.”

Verse 15

नायं रुद्रश्शिवास्वामी सेवकोयं शिवस्य वै । इत्यवोचोगपत्न्यै त्वं तावद्वह्निस्स आगतः

“આ રુદ્ર નથી, શિવ સમાન સ્વામી પણ નથી; આ તો શિવનો સેવક છે.” એમ ઋષિપત્નીને કહેતાં જ એ ક્ષણે અગ્નિદેવ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 16

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

તેમામાં વધુ દ્વિગુણ શોભા જોઈ તેણીએ કહ્યું— “આ ગિરિજાના સ્વામી રુદ્ર છે.” ત્યારે તું બોલ્યો— “ના, એવું નથી.”

Verse 17

तावद्यमस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता

એ જ ક્ષણે યમ આવ્યા; તેમની પ્રભા વધુ દ્વિગુણી થઈ. તેમને જોઈ મેના હર્ષથી બોલી—“આ તો રુદ્ર (શિવ) છે!”

Verse 18

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावन्निरृतिरागतः । बिभ्राणो द्विगुणां शोभां शुभः पुण्यजनप्रभुः

તમે તેને “ના, ના” કહી રહ્યા હતા, એટલામાં જ નિરૃતિ આવ્યા—શુભ, પુણ્યજનોના પ્રભુ, અને દ્વિગુણ શોભા ધારણ કરનાર।

Verse 19

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्वरुण आगतः

તેમને જોઈ મેના હર્ષથી બોલી—“આ રુદ્ર (શિવ) છે!” પરંતુ તમે તેને કહ્યું—“ના.” એટલામાં જ વરુણ આવ્યા.

Verse 20

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तद्वा नेति त्वमब्रवीः

ત્યારે તેની શોભા વધુ દ્વિગુણી થઈ તેજસ્વી બની; તેને જોઈ તેણીએ કહ્યું—“આ નિશ્ચયે ગિરિજાના સ્વામી રુદ્ર છે.” પરંતુ તું બોલ્યો—“શું આ સાચું છે કે નહીં?”

Verse 21

तावद्वायुस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोयमिति हर्षिता

એ જ સમયે વાયુ આવ્યા; તેમની પ્રભા અગાઉથી પણ દ્વિગુણી હતી. તેમને જોઈ હર્ષિત મેના બોલી—“આ રુદ્ર જ છે.”

Verse 22

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्धनद आगतः । ततोऽपि द्विगुणां शोभां बिभ्राणो गुह्यकाधिपः

તમે તેણીને “ના” કહ્યું તે જ ક્ષણે ધનદ (કુબેર) આવી પહોંચ્યો; અને ગુહ્યકોના અધિપતિ અગાઉ કરતાં દ્વિગુણ શોભા ધારણ કરીને પ્રગટ થયા.

Verse 23

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता । नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावदीशान आगतः

તેણે તેને જોઈને મેના હર્ષથી બોલી, “આ તો રુદ્ર છે.” પરંતુ તમે તેને “ના” કહ્યું; તે જ ક્ષણે ઈશાન—પરમેશ્વર શિવ—આવી પહોંચ્યા.

Verse 24

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

તેમામાં પણ દ્વિગુણ શોભા જોઈને તેણીએ કહ્યું, “આ રુદ્ર છે—ગિરિજાના સ્વામી.” પરંતુ ત્યારે તમે કહ્યું, “ના, એ નથી.”

Verse 25

तावदिन्द्रस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः । सर्वामरवरो नानादिव्यभस्त्रिदिवेश्वरः

ત્યારે જ ઇન્દ્ર આવી પહોંચ્યો—તેની પ્રભા વધુ દ્વિગુણ હતી. તે સર્વ અમરોમાં શ્રેષ્ઠ, ત્રિદિવનો ઈશ્વર, નાનાવિધ દિવ્ય તેજ અને પવિત્ર વિભૂતિથી અલંકૃત હતો.

Verse 26

तं दृष्ट्वा शंकरस्सोऽयमिति सा प्राह मेनका । शक्रस्सुरपतिश्चायं नेति त्वं तदाब्रवीः

તેણે તેને જોઈ મેનકાએ કહ્યું—“આ તો નિશ્ચયે શંકર છે.” પરંતુ તું ત્યારે બોલ્યો—“ના; આ શંકર નથી, આ દેવોના અધિપતિ શક્ર (ઇન્દ્ર) છે.”

Verse 27

तावच्चन्द्रस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत । दृष्ट्वा तं प्राह रुद्रोऽयं तां तु नेति त्वमब्रवीः

ત્યારે જ ચંદ્ર આવ્યો, દ્વિગુણ શોભા ધારણ કરીને. તેને જોઈ રુદ્ર બોલ્યા, ‘આ જ છે’; પરંતુ તું તેના વિષે કહ્યું, ‘ના, આ નહીં.’

Verse 28

तावत्सूर्यस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत् । दृष्ट्वा तं प्राह सा सोयन्तांतु नेति त्वमब्रवीः

ત્યારે જ સૂર્ય આવ્યો, અગાઉ કરતાં દ્વિગુણ તેજ સાથે. તેને જોઈ તેણીએ કહ્યું; પરંતુ તું બોલ્યો, ‘ના—એને અહીં આવવા ન દે.’

Verse 29

तावत्समागतास्तत्र भृग्वाद्याश्च मुनीश्वराः । तेजसो राशयस्सर्वे स्वशिष्यगणसंयुताः

ત્યારે જ ત્યાં ભૃગુ આદિ મુનીશ્વરો આવી પહોંચ્યા. તેઓ બધા તેજના પુંજ સમાન હતા અને પોતાના શિષ્યગણ સાથે હતા.

Verse 30

तन्मध्ये चैव वागीशं दृष्ट्वा सा प्राह मेनका । रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः

તેમની વચ્ચે વાગીશને જોઈ મેનકાએ કહ્યું—“આ ગિરિજાના સ્વામી રુદ્ર છે.” ત્યારે તું બોલ્યો—“ના, એ નથી.”

Verse 32

दृष्ट्वा सा तं तदा मेना महाहर्षवती मुने । सोऽयं शिवापतिः प्राह तां तु नेति त्वमब्रवीः

હે મુને, ત્યારે મેનાએ તેમને જોઈ મહા હર્ષથી કહ્યું—“આ જ અમારી પુત્રીના સ્વામી, શિવપતિ છે.” પરંતુ તું તેને કહ્યું—“ના, એવું નથી.”

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्देवस्समागतः । सर्वशोभान्वितः श्रीमान्मेघश्यामश्चतुर्भुजः

એ જ સમયે ત્યાં દેવ વિષ્ણુ પધાર્યા—સર્વ શોભાથી યુક્ત, શ્રીસમ્પન્ન, મેઘ સમા શ્યામવર્ણ અને ચતુર્ભુજ।

Verse 34

कोटिकन्दर्प्यलावण्यः पीताम्बरधरस्स्वराट् । राजीवलोचनश्शान्तः पक्षीन्द्रवरवाहनः

તેમનું લાવણ્ય કરોડો કામદેવોને પણ મ્લાન કરે છે. તેઓ પીતાંબરધારી, સ્વરાજ અને તેજસ્વી છે. કમળનેત્ર, પરમ શાંત, અને પક્ષિરાજ ગરુડ પર આરુઢ છે.

Verse 35

शंखादिलक्षणैर्युक्तो मुकुटादिविभूषितः । श्रीवत्सवक्षा लक्ष्मीशो ह्यप्रमेय प्रभान्वितः

તેઓ શંખ વગેરે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, મુકુટ અને દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત છે. તેમના વક્ષસ્થળે શ્રીવત્સ ચિહ્ન ઝળહળે છે. તેઓ લક્ષ્મીપતિ—અપ્રમેય અને અનંત પ્રભાથી યુક્ત છે.

Verse 36

तं दृष्ट्वा चकिताक्ष्यासीन्महाहर्षेण साब्रवीत् । सोऽयं शिवापतिः साक्षाच्छिवो वै नात्र संशयः

તેમને જોઈ તે આશ્ચર્યથી વિશાળ નેત્રવાળી બની, મહાન હર્ષથી બોલી—“આ તો સాక్షાત્ શિવાપતિ છે; નિશ્ચયે શિવ જ છે, તેમાં સંશય નથી।”

Verse 37

अथ त्वं मेनकावाक्यमाकर्ण्योवाच ऊतिकृत् । नायं शिवापतिरयं किन्त्वयं केशवो हरिः

પછી મેનકાના વચન સાંભળી દૂત બોલ્યો—“આ શિવાપતિ નથી; આ તો કેશવ, સ્વયં હરિ (વિષ્ણુ) છે।”

Verse 38

शंकरोखिलकार्य्यस्य ह्यधिकारी च तत्प्रियः । अतोऽधिको वरो ज्ञेयस्स शिवः पार्वतीपतिः

શંકર સર્વ કાર્યોના અધિકારી છે અને તે પરમ તત્ત્વના પ્રિયતમ છે. તેથી જાણો—સર્વોત્તમ વર આ છે: પાર્વતીપતિ શિવ.

Verse 39

तच्छोभां वर्णितुं मेने मया नैव हि शक्यते । स एवाखिलब्रह्माण्डपतिस्सर्वेश्वरः स्वराट्

તે તેજનું વર્ણન કરવું મારા માટે શક્ય નથી એમ મેં માન્યું. એ જ એકલા સર્વ બ્રહ્માંડોના સ્વામી—સ્વરાટ, સર્વેશ્વર, સ્વતંત્ર પરમ અધિપતિ છે.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मेना मेने च तां शुभाम् । महाधनां भाग्यवती कुलत्रयसुखावहाम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—તેના વચન સાંભળી મેનાએ તે શુભ કન્યાને યોગ્ય માની—મહાધનવતી, ભાગ્યવતી અને ત્રણ કુળોને સુખ આપનારી.

Verse 41

उवाच च प्रसन्नास्या प्रीतियुक्तेन चेतसा । स्वभाग्यमधिकं चापि वर्णयन्ती मुहुर्मुहुः

પ્રસન્ન મુખે અને પ્રીતિભર્યા ચિત્તથી તેણીએ કહ્યું—વારંવાર પોતાના વિશેષ સૌભાગ્યનું ગાન કરતી.

Verse 42

मेनोवाच । धन्याहं सर्वथा जाता पार्वत्या जन्मनाधुना । धन्यो गिरीश्वरोप्यद्य सर्वं धन्यतमं मम

મેના બોલી—આજે પાર્વતીના જન્મથી હું સર્વથા ધન્ય બની છું. આજે ગિરીશ્વર (શિવ) પણ ધન્ય છે; મારું સર્વે પરમ ધન્ય થયું છે.

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवाद्भुतलीलावर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના દ્વિતીય વિભાગ રુદ્રસંહિતાના તૃતીય પાર્વતીખંડમાં “શિવની અદ્ભુત દિવ્ય લીલાનું વર્ણન” નામનો ત્રેતાલીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 44

अस्याः किं वर्ण्यते भाग्यमपि वर्षशतैरपि । वर्णितुं शक्यते नैव तत्प्रभुप्राप्तिदर्शनात

તેના સૌભાગ્યનું શું વર્ણન કરાય—સો સો વર્ષોમાં પણ? તે પ્રભુની પ્રાપ્તિ અને પ્રત્યક્ષ દર્શનથી તે સૌભાગ્ય ખરેખર અવર્ણનીય છે.

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्यवादीच्च सा मेना प्रेमनिर्भरमानसा । तावत्समागतो रुद्रोऽद्भुतोतिकारकः प्रभुः

બ્રહ્માએ કહ્યું—આમ કહી પ્રેમથી ભરેલા મનવાળી મેના આગળ બોલતી રહી; એટલામાં અદ્ભુત અતિશય મહિમાવાળા પ્રભુ રુદ્ર ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

Verse 47

तमागतमभिप्रेत्य नारद त्वं मुने तदा । मेनामवोचः सुप्रीत्या दर्शयंस्तं शिवापतिम्

હે મુનિ નારદ, તારા આગમનનો હેતુ સમજીને તું ત્યારે મેના સાથે અત્યંત પ્રીતિથી બોલ્યો અને તેને એ જ શિવાપતિને—શિવા (પાર્વતી)ના પરમ પતિ અને રક્ષક પ્રભુને—દર્શાવ્યો.

Verse 48

नारद उवाच । अयं स शंकरस्साक्षाद्दृश्यतां सुन्दरि त्वया । यदर्थे शिवया तप्तं तपोऽति विपिने महत्

નારદ બોલ્યા—હે સુન્દરી, આ તો સాక్షાત્ શંકર જ છે; તું પ્રત્યક્ષ દર્શન કર. જેમના માટે શિવાએ ઘોર વનમાં મહાન તપ કર્યું હતું।

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा हर्षिता मेना तं ददर्श मुदा प्रभुम् । अद्भुताकृतिमीशानमद्भुतानुगमद्भुतम्

બ્રહ્મા બોલ્યા—આમ કહી હર્ષિત થયેલી મેના આનંદથી પ્રભુ ઈશાનનું દર્શન કરી; અદ્ભુત આકૃતિ ધરાવનાર, અદ્ભુત અનુચરો સાથે, સર્વથા અચંબિત કરનાર।

Verse 50

तावदेव समायाता रुद्रसेना महाद्भुता । भूतप्रेतादिसंयुक्ता नानागणसमन्विता

એ જ ક્ષણે મહાદ્ભુત રુદ્રસેના આવી પહોંચી—ભૂત, પ્રેત આદિના સમૂહોથી સંયુક્ત અને નાનાપ્રકારના ગણોથી પરિપૂર્ણ।

Verse 51

वात्यारूपधराः केचित्पताकामर्मरस्वना । वक्रतुंडास्तत्र केचिद्विरूपाश्चापरे तथा

કેટલાંક વાવાઝોડાના રૂપ ધારણ કરનાર હતા; કેટલાંક ધ્વજ લઈને મર્મર અવાજ કરતા હતા. ત્યાં કેટલાંક વાંકાં તુંડવાળા હતા અને બીજા પણ તેમ જ વિરૂપ હતા।

Verse 52

करालाः श्मश्रुलाः केचित्केचित्खञ्जा ह्यलोचनाः । दण्डपाशधराः केचित्केचिन्मुद्गरपाणयः

કેટલાક કરાળ અને ભયાનક રૂપવાળા હતા, કેટલાક દાઢીવાળા; કેટલાક લંગડા હતા અને કેટલાક નેત્રહીન. કેટલાક દંડ અને પાશ ધારણ કરતા, અને કેટલાકના હાથમાં મુદગર (ગદા) હતી.

Verse 53

विरुद्धवाहनाः केचिच्छृंगनादविवादिनः । डमरोर्वादिनः केचित्केचिद्गोमुखवादिनः

કેટલાંક વિરુદ્ધ અને વિચિત્ર વાહનો ધારણ કરતા; કેટલાંક શૃંગનાદ કરીને ઝઘડતા. કેટલાંક ડમરુ વગાડતા અને કેટલાંક ગોમુખ વાદ્ય વગાડતા હતા.

Verse 54

अमुखा विमुखाः केचित्केचिद्बहुमुखा गणाः । अकरा विकराः केचित्केचिद्बहुकरा गणाः

કેટલાંક ગણો નિર્મુખ હતા, કેટલાંક વિમુખ હતા, અને કેટલાંક બહુಮುಖી હતા. કેટલાંક હાથવિહિન, કેટલાંક વિકૃતહસ્ત, અને કેટલાંક બહુહસ્ત ગણો હતા.

Verse 55

अनेत्रा बहुनेत्राश्च विशिराः कुशिरास्तथा । अकर्णा बहुकर्णाश्च नानावेषधरा गणाः

ગણો અનેક અદભુત રૂપોમાં દેખાયા—કેટલાંક નેત્રહીન, કેટલાંક બહુનેત્ર; કેટલાંક વિકૃતશિર, કેટલાંક સુગઠિતશિર. કેટલાંક કર્ણહીન, કેટલાંક બહુકર્ણ; અને દરેકે જુદો જુદો વેશ ધારણ કર્યો હતો.

Verse 56

इत्यादिविकृताकारा अनेके प्रबला गणाः । असंख्यातास्तथा तात महावीरा भयंकराः

આ રીતે વિકૃત અને ભયંકર આકારવાળા અનેક પ્રબળ ગણો હતા. હે પ્રિય, તેઓ અસંખ્ય—મહાવીર અને શક્તિમાં ભયપ્રદ હતા.

Verse 57

अंगुल्या दर्शयंस्त्वं तां मुने रुद्रगणांस्ततः । हरस्य सेवकान्पश्य हरं चापि वरानने

આંગળીથી દર્શાવી તે વરાનનાએ કહ્યું—“હે મુનિ, ત્યાં રુદ્રગણોને જુઓ. હરનાં સેવકોને જુઓ, અને સ્વયં હરનું પણ દર્શન કરો.”

Verse 58

असंख्यातान् गणान् दृष्ट्वा भूतप्रेतादिकान् मुने । तत्क्षणादभवत्सा वै मेनका त्राससंकुला

હે મુને, ભૂત-પ્રેત આદિ સહિત અસંખ્ય ગણોને જોઈને, તે ક્ષણમાં જ મેનકા ભયથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ।

Verse 59

तन्मध्ये शंकरं चैव निर्गुणं गुणवत्तरम् । वृषभस्थं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं भूतिभूषितम्

તેમના મધ્યમાં તેણે શંકરને જોયા—નિર્ગુણ હોવા છતાં ગુણાતીત પરમેશ્વર—વૃષભ પર આરૂઢ, પંચવક્ત્ર, ત્રિનેત્ર અને ભસ્મથી વિભૂષિત।

Verse 60

कपर्दिनं चन्द्रमौलिं दशहस्तं कपालि नम् । व्याघ्रचर्मोत्तरीयञ्च पिनाकवरपाणिनम्

હું જટાધારી, ચંદ્રમૌલી, કપાલધારી, દશહસ્ત, વ્યાઘ્રચર્મ-વસ્ત્રધારી અને શ્રેષ્ઠ પિનાક ધનુષ ધારણ કરનાર પ્રભુને નમસ્કાર કરું છું।

Verse 61

शूलयुक्तं विरूपाक्षं विकृताकारमाकुलम् । गजचर्म वसानं हि वीक्ष्य त्रेसे शिवाप्रसूः

ત્રિશૂલધારી, વિચિત્ર નેત્રવાળા, વિકૃત અને વ્યાકુળ રૂપવાળા તથા ગજચર્મ ધારણ કરનાર તેમને જોઈને શિવાની માતા મેના ભયભીત થઈ ગઈ।

Verse 62

चकितां कम्पसंयुक्तां विह्वलां विभ्रमद्धियम् । शिवोऽयमिति चांगुल्या दर्शयंस्तां त्वमब्रवीः

તેણીને ચકિત, કંપતી, વ્યાકુળ અને ભ્રમિત ચિત્તવાળી જોઈને, તું આંગળીથી બતાવીને કહ્યું—“આ શિવ છે,” અને પછી તેને સંબોધ્યો।

Verse 63

त्वदीयं तद्वचः श्रुत्वा वाताहतलता इव । सा पपात द्रुतम्भूमौ मेना दुःखभरा सती

તારા તે વચન સાંભળીને મેના—સતી અને દુઃખથી ભરેલી—પ્રચંડ પવનથી આઘાત પામેલી લતાની જેમ ઝડપથી ધરતી પર પડી ગઈ।

Verse 64

किमिदं विकृतं दृष्ट्वा वञ्चिताहं दुराग्रहे । इत्युक्त्वा मूर्च्छिता तत्र मेनका साऽभवत्क्षणात्

આ વિકૃત સ્થિતિ જોઈ તે બોલી, “આ શું છે! મારા દુરાગ્રહમાં હું છેતરાઈ ગઈ।” એમ કહી મેનકા ક્ષણમાં ત્યાં જ મૂર્છિત થઈ ગઈ।

Verse 65

अथ प्रयत्नैर्विविधैस्सखीभिरुपसेविता । लेभे संज्ञां शनै मेना गिरीश्वरप्रिया तदा

પછી સખીઓએ અનેક પ્રયત્નોથી તેની સેવા કરી; ગિરીશ્વરની પ્રિયા મેના ત્યારે ધીમે ધીમે હોશમાં આવી।

Verse 446

अद्भुतात्मागणास्तात मेनागर्वापहारकाः । आत्मानं दर्शयन् मायानिर्लिप्तं निर्विकारकम्

હે પ્રિય, મેનાનો ગર્વ હરણ કરનાર તે અદ્ભુત આત્મગણોએ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું—માયાથી અલિપ્ત અને સર્વથા નિર્વિકાર આત્મતત્ત્વ।