Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 14

कुमाराद्भुतचरितवर्णनम् — Description of Kumāra’s Wondrous Deeds

करोति किं तस्य बली विपक्षो दक्षोऽपि पक्षोभयापार्श्वगुप्तः । किन्तक्षकोप्यामिषभक्षको वा त्वं रक्षको यस्य सदक्षमानः

karoti kiṃ tasya balī vipakṣo dakṣo'pi pakṣobhayāpārśvaguptaḥ | kintakṣakopyāmiṣabhakṣako vā tvaṃ rakṣako yasya sadakṣamānaḥ

જેની તું રક્ષા કરે છે, તેના પર બળવાન શત્રુ શું કરી શકે—તે દક્ષ હોય અને બંને બાજુથી સુરક્ષિત પણ હોય? તો પછી તક્ષક કે કોઈ પણ માંસભક્ષક સર્પ શું કરી શકે, જ્યારે તું સદા સમર્થજનનો રક્ષક છે?

करोतिdoes
करोति:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; Present, 3rd person singular
किम्what
किम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Interrogative pronoun, accusative singular neuter
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; Genitive singular
बलीstrong
बली:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
विपक्षःopponent
विपक्षः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootविपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
दक्षःskilled
दक्षः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeAdjective
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
अपिeven, also
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्ययम्
पक्षोभयापार्श्वगुप्तःguarded on both sides by allies
पक्षोभयापार्श्वगुप्तः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeAdjective
Rootपक्ष-उभय-पार्श्व-गुप्त (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समासः (उभययोः पक्षयोः पार्श्वे गुप्तः/रक्षितः); पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
किम्what (then)
किम्:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; Interrogative pronoun (here exclamatory/interrogative)
तक्षकःTakṣaka (serpent)
तक्षकः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootतक्षक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्ययम्
आमिषभक्षकःmeat-eater
आमिषभक्षकः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootआमिष-भक्षक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (आमिषं भक्षयति); पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Alternative marker)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Nominative singular
रक्षकःprotector
रक्षकः:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootरक्षक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; Masculine, nominative singular
यस्यof whom
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; Relative pronoun, genitive singular
सदक्षमाणःever-forbearing
सदक्षमाणः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसत्-क्षमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्षम् (धातु) + शानच्)
Formकर्मधारय-समासः (सदा क्षमाणः); वर्तमानकृदन्त (शानच्/आत्मनेपदी), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्, पुंलिङ्गम्; Present middle participle, nominative singular masculine

Suta Goswami (narrating the Kumara-khanda episode to the sages of Naimisharanya)

Tattva Level: pati

Shiva Form: Paśupatinātha

Role: nurturing

T
Takshaka

FAQs

The verse emphasizes Shaiva refuge: when one is guarded by the higher power (Pati)—ultimately Lord Shiva’s grace—external threats lose their power, and fear is dissolved through surrender and steadfast dharma.

In Saguna worship, the devotee approaches Shiva as the living Protector and Lord. Linga-puja embodies this reliance: by offering worship with faith, one seeks anugraha (grace) that shields the devotee and removes obstacles.

A practical takeaway is protective japa and devotion—especially the Panchakshara mantra “Om Namaḥ Śivāya”—combined with simple Shaiva observances like Tripundra (bhasma) and mindful remembrance of Shiva as the inner guardian.