कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka (Consecration/Installation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र ददर्श रथमुत्तमम् । अद्भुतं शोभितं शश्वद्विश्वकर्मविनिर्मितम्

બ્રહ્મા બોલ્યા—એ દરમિયાન ત્યાં તેણે એક ઉત્તમ રથ જોયો; તે અદ્ભુત, શોભાથી અલંકૃત, સદૈવ તેજસ્વી અને વિશ્વકર્મા દ્વારા નિર્મિત હતો।

Verse 2

शतचक्रं सुविस्तीर्णं मनोयायि मनोहरम् । प्रस्थापितं च पार्वत्या वेष्टितं पार्षदैर्वरैः

સો ચક્રોવાળો અતિ વિસ્તૃત, મન જેટલો વેગવાન અને અત્યંત મનોહર રથ દેવી પાર્વતીએ તૈયાર કરાવ્યો; તે તેમના શ્રેષ્ઠ પારષદોથી ઘેરાયેલો ઊભો રહ્યો.

Verse 3

समारोहत्ततोऽनंतो हृदयेन विदूयता । कार्त्तिकः परम ज्ञानी परमेशानवीर्यजः

પછી હૃદયમાં દાહ લઈને અનંત તે રથ પર ચઢ્યો. કાર્ત્તિકેય પરમ જ્ઞાની છે અને પરમેશાન (શિવ)ની દિવ્ય વીર્યશક્તિમાંથી જન્મેલો છે.

Verse 4

तदैव कृत्तिकाः प्राप्य मुक्तकेश्यश्शुचाऽऽतुराः । उन्मत्ता इव तत्रैव वक्तुमारेभिरे वचः

એ જ ક્ષણે કૃત્તિકાઓ પાસે પહોંચી, શોકથી વ્યાકુળ અને વાળ છૂટા થયેલા તેઓ ત્યાં જ ઉન્મત્તની જેમ બોલવા લાગ્યા।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कुमाराभिषेकवर्णनं नाम पंचमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના ચતુર્થ કુમારખંડમાં ‘કુમારાભિષેકવર્ણન’ નામનો પંચમ અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 6

स्नेहेन वर्द्धितोऽस्माभिः पुत्रोऽस्माकं च धर्मतः । किं कुर्मः क्व च यास्यामो वयं किं करवाम ह

સ્નેહથી અમે આ પુત્રને ઉછેર્યો છે, અને ધર્મથી તો એ અમારોજ છે. હવે અમે શું કરીએ? ક્યાં જઈએ? કહો—અમે શું કરવું?

Verse 7

इत्युक्त्वा कृत्तिकास्सर्वाः कृत्वा वक्षसि कार्त्तिकम् । द्रुतं मूर्च्छामवापुस्तास्सुतविच्छेदकारणात्

આવું કહી સર્વ કૃત્તિકાઓએ કાર્ત્તિકેયને પોતાના વક્ષ પર ધારણ કર્યો; પરંતુ પુત્રવિયોગના કારણે તેઓ તરત જ મૂર્છિત થઈ ગયા।

Verse 8

ताः कुमारो बोधयित्वा अध्यात्मवचनेन वै । ताभिश्च पार्षदैस्सार्द्धमारुरोह रथं मुने

હે મુને, તે સ્ત્રીઓને અધ્યાત્મવચનો દ્વારા બોધ આપી, કુમાર તે સ્ત્રીઓ તથા શિવના પાર્ષદગણ સાથે રથ પર આરોહણ કર્યો।

Verse 9

दृष्ट्वा श्रुत्वा मंगलानि बहूनि सुखदानि वै । कुमारः पार्षदैस्सार्द्धं जगाम पितृमन्दिरम्

ઘણા સુખદ મંગલચિહ્નો જોઈ અને સાંભળી, કુમાર પાર્ષદો સાથે પિતૃમંદિર—શિવધામ—માં ગયો।

Verse 10

दक्षेण नंदियुक्तश्च मनोयायिरथेन च । कुमारः प्राप कैलासं न्यग्रोधाऽक्षयमूलके

દક્ષ સાથે અને નંદીથી યુક્ત થઈ, મનથી જ દોડતા રથમાં કુમાર અક્ષયમૂલ ન્યગ્રોધસ્થાને કૈલાસ પહોંચ્યો।

Verse 11

तत्र तस्थौ कृत्तिकाभिः पार्षदप्रवरैः सह । कुमारश्शांकरिः प्रीतो नानालीलाविशारदः

ત્યાં કૃત્તિકાઓ તથા શિવના શ્રેષ્ઠ પાર્ષદો સાથે શાંકરિકુમાર આનંદિત થઈ રહ્યો, અનેક લીલાઓમાં પારંગત।

Verse 12

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः । विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं समाचख्युस्तदागमम्

ત્યારે સર્વ દેવગણ, ઋષિ, સિદ્ધ અને ચારણ—વિષ્ણુ તથા બ્રહ્મા સાથે—તે પવિત્ર આગમનનું વર્ણન યથાવત્ કરી જણાવ્યું।

Verse 13

तदा दृष्ट्वा च गांगेयं ययौ प्रमुदितश्शिवः । अन्यैस्समेतो हरिणा ब्रह्मणा च सुरर्षिभिः

ત્યારે ગંગાપુત્ર (કાર્ત્તિકેય)ને જોઈ પરમાનંદિત ભગવાન શિવ આગળ વધ્યા; હરી (વિષ્ણુ), બ્રહ્મા અને દેવર્ષિઓ પણ સાથે હતા.

Verse 14

शंखाश्च बहवो नेदुर्भेरी तूर्याण्यनेकशः । उत्सवस्तु महानासीद्देवानां तुष्टचेतसाम्

ઘણા શંખો ગુંજ્યા, અને ભેરી-તૂર્ય વગેરે અનેક વાદ્યો વારંવાર વાગ્યા. તૃપ્તચિત્ત દેવોમાં મહાન ઉત્સવ ઊભો થયો.

Verse 15

तदानीमेव तं सर्वे वीरभद्रादयो गणाः । कुर्वन्तः स्वन्वयुः केलिं नानातालधरस्वराः

એ જ ક્ષણે વીરભદ્ર આદિ સર્વ ગણો વિવિધ તાલ-સ્વરો ધારણ કરીને નાદ કરતા કરતા તેની આસપાસ આનંદક્રીડામાં રમ્યા।

Verse 16

स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्त्तनम् । जयशब्दं नमश्शब्दं कुर्वाणाः प्रीतमानसाः

પ્રીતિભર્યા મનથી સ્તાવકોએ સ્તુતિ કરતાં કરતાં તેમના ગુણોનું કીર્તન કર્યું; ‘જય’ અને ‘નમઃ’ શબ્દો વારંવાર ઉચ્ચાર્યા.

Verse 17

द्रष्टुं ययुस्तं शरजं शिवात्मजमनुत्तमम्

તેઓ નળમાંથી જન્મેલા, શિવના અનુપમ અને પરમોત્કૃષ્ટ પુત્રને દર્શન કરવા ગયા।

Verse 18

पार्वती मंगलं चक्रे राजमार्गं मनोहरम् । पद्मरागादिमणिभिस्संस्कृतं परितः पुरम्

પાર્વતીએ મંગલ વ્યવસ્થા કરી; મનોહર રાજમાર્ગ રચાવ્યો, અને શહેર ચારે તરફ પદ્મરાગ વગેરે રત્નોથી શોભિત થયું।

Verse 19

पतिपुत्रवतीभिश्च साध्वीभिः स्त्रीभिरन्विता । लक्ष्म्यादित्रिंशद्देवीश्च पुरः कृत्वा समाययौ

તે પતિવ્રતા, પુત્રવતી સાધ્વી સ્ત્રીઓ સાથે આવી; અને લક્ષ્મી તથા તેની અનુગામી ત્રીસ દેવીઓને આગળ રાખીને પહોંચી।

Verse 20

रम्भाद्यप्सरसो दिव्यास्स स्मिता वेषसंयुताः । संगीतनर्तनपरा बभूवुश्च शिवाज्ञया

શિવની આજ્ઞાથી રંભા આદિ દિવ્ય અપ્સરાઓ સ્મિત સાથે, સુંદર વેશભૂષાથી સજ્જ થઈ, ગાન અને નૃત્યમાં સંપૂર્ણ તત્પર બની।

Verse 21

ये तं समीक्षयामासुर्गागेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रये

જ્યારે તેમણે શંકર સમાન ગંગાપુત્રને નિહાળ્યો, ત્યારે તેમણે ત્રિલોકમાં વ્યાપેલું મહાન દિવ્ય તેજ જોયું।

Verse 22

तत्तेजसा वृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । ववंदिरे द्रुतं सर्वे कुमारं सूर्यवर्चसम्

પોતાના તેજથી આવૃત તે બાળકને—તપ્ત સોનાં સમો દીપ્ત અને સૂર્યસમાન વર્ચસ્વી કુમારને જોઈ—સર્વે તરત જ દોડી જઈ પ્રણામ કર્યા।

Verse 23

जहुर्षुर्विनतस्कंधा नमश्शब्दरतास्तदा । परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणमागताः

ત્યારે, શ્રદ્ધાથી નમેલા ખભા સાથે અને 'નમઃ' શબ્દના ઉચ્ચારણમાં મગ્ન થઈને, તેઓ તેમની ચારે બાજુ ડાબે અને જમણે ઊભા રહ્યા.

Verse 24

अहं विष्णुश्च शक्रश्च तथा देवादयोऽखिलाः । दण्डवत्पतिता भूमौ परिवार्य्य कुमारकम्

'હું (બ્રહ્મા), વિષ્ણુ, શક્ર (ઇન્દ્ર) અને ખરેખર તમામ દેવો—દિવ્ય કુમારને ઘેરીને—ભૂમિ પર દંડવત પ્રણામ કરતા પડી ગયા.'

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्गिरिजा च मुदान्विता । महोत्सवं समागम्य ददर्श तनयं मुदा

એ સમયે આનંદથી પરિપૂર્ણ શંભુ અને ગિરિજા મહોત્સવમાં આવી, હર્ષપૂર્વક પોતાના પુત્રને જોયો।

Verse 26

पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः

ત્યારે પુત્રને જોઈ જગતના એકમાત્ર બંધુ—સ્વયં સર્વેશ્વર પરમેશ્વર શિવ—પરા ભવાની સાથે પરમ પ્રીતિથી પરિપૂર્ણ થયા। પિતૃસ્નેહથી છલકાતા, ભુજંગભોગને પવિત્ર ભૂષણરૂપે ધારણ કરી, પ્રમથગણોથી ઘેરાયેલા પ્રભુ સాక్షાત્ પ્રગટ થયા।

Verse 27

अथ शक्तिधरः स्कन्दौ दृष्ट्वा तौ पार्वतीशिवौ । अवरुह्य रथात्तूर्णं शिरसा प्रणनाम ह

પછી શક્તિધરે સ્કંદને તથા તે બંને—પાર્વતી અને શિવને—જોઈ, રથમાંથી તુરંત ઉતરી, મસ્તક નમાવી પ્રણામ કર્યો।

Verse 28

उपगुह्य शिवः प्रीत्या कुमारं मूर्ध्नि शंकरः । जघ्रौ प्रेम्णा परमेशानः प्रसन्नः स्नेहकर्तृकः

આનંદથી કુમારને આલિંગન કરીને શંકર—પરમેશ્વર શિવ—એ સ્નેહપૂર્વક તેના મસ્તક પર ચુંબન (ઘ્રાણ) કર્યું; પ્રસન્ન થઈ તેમણે આ શુદ્ધ પિતૃસ્નેહથી કર્યું।

Verse 29

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

ત્યાં પાર્વતી અચાનક ભાવાવેશથી ગૂહને આલિંગન કરી બેઠાં; માતૃસ્નેહથી છલકાઈને તેમણે સ્તનમાંથી વહેતા દૂધને તેને પિવડાવ્યું।

Verse 30

तदा नीराजितो देवैस्सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

ત્યારે આનંદિત દેવોએ પોતાની પત્નીઓ સાથે તે દેવનું નીરાજન કર્યું. મહાન ‘જય’ શબ્દથી આખું આકાશ વ્યાપી ગયું.

Verse 31

ऋषयो ब्रह्मघोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च बहवस्तत्रोपतस्थुश्च कुमारकम्

ત્યાં ઋષિઓ બ્રહ્મઘોષથી, ગાયકો ગીતોથી, અને અનેક વાદકો વાદ્યો સાથે—બધા જ કુમાર (સ્કંદ)ની સેવામાં ઉપસ્થિત રહ્યા.

Verse 32

स्वमंकमारोप्य तदा महेशः कुमारकं तं प्रभया समुज्ज्वलम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रियाऽन्वितः पुत्रवतां वरिष्ठः

ત્યારે મહેશે તે તેજસ્વી કુમારને પોતાની ગોદમાં બેસાડ્યો; અને ભવાનીપતિ સ્વયં દિવ્ય શ્રીથી અલંકૃત થઈ, પુત્રવંતોમાં શ્રેષ્ઠ સમાન સాక్షાત્ પ્રકાશિત થયા।

Verse 33

कुमारः स्वगणैः सार्द्धमाजगाम शिवालयम् । शिवाज्ञया महोत्साहैस्सह देवैर्महासुखी

કુમાર (સ્કંદ) પોતાના ગણો સાથે શિવાલયે આવ્યો. શિવની આજ્ઞાથી દેવતાઓ સાથે મહોત્સાહમાં તે પરમ આનંદથી પરિપૂર્ણ થયો।

Verse 34

दंपती तौ तदा तत्रैकपद्येन विरेजतुः । विवंद्यमानावृषिभिरावृतौ सुरसत्तमैः

ત્યારે ત્યાં તે દિવ્ય દંપતી એક જ પગલાંથી તેજસ્વી બન્યા; ઋષિઓ દ્વારા વંદિત અને શ્રેષ્ઠ દેવોથી પરિભ્રમિત થઈ શોભ્યા।

Verse 35

कुमारः क्रीडयामास शिवोत्संगे मुदान्वितः । वासुकिं शिवकंठस्थं पाणिभ्यां समपीडयत्

આનંદથી ભરેલો કુમાર શિવની ગોદમાં રમતો હતો. શિવના કંઠ પર રહેલા વાસુકિ નાગને તેણે બંને હાથોથી નરમાઈથી દબાવ્યો.

Verse 36

प्रहस्य भगवाञ् शंभुश्शशंस गिरिजां तदा । निरीक्ष्य कृपया दृष्ट्या कृपालुर्लीलयाकृतिम्

ભગવાન શંભુ હસીને ત્યારે ગિરિજાને કહ્યું. કૃપાળુ પ્રભુએ કૃપાદૃષ્ટિથી તેની લીલામય દિવ્ય આકૃતિ નિહાળી.

Verse 37

मदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदं च परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा स गद्गदगिरो जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन विभुर्भुवनैकभर्त्ता

ત્યારે ગિરિજાસહિત ભગવાન મહેશ મદભર્યા મૃદુ સ્મિત સાથે પરમ આનંદથી પરિપૂર્ણ થયા. પ્રેમથી તેમનો કંઠ ગદગદ થયો; જગતના એકમાત્ર બંધુ, સર્વશક્તિમાન, ભુવનના એકમાત્ર સ્વામી હોવા છતાં તેમણે કશું જ ન કહ્યું।

Verse 38

अथ शंभुर्जगन्नाथो हृष्टो लौकिकवृत्तवान् । रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास कार्त्तिकम्

પછી જગન્નાથ શંભુ હર્ષિત થઈ, સ્નેહભર્યા લોકાચાર મુજબ વર્તીને, રમ્ય રત્નજડિત સિંહાસન પર કાર્ત્તિકેયને બેસાડ્યા।

Verse 39

वेदमंत्राभिपूतैश्च सर्वतीर्थोदपूर्णकैः । सद्रत्नकुंभशतकैः स्नापया मास तं मुदा

પછી વેદમંત્રોથી પવિત્ર કરેલા, સર્વ તીર્થોના જળથી ભરેલા, શુભ રત્નજડિત સૈકડો કુંભો વડે તેમણે આનંદથી તેનું સ્નાન કરાવ્યું—મંત્રશુદ્ધ પૂર્ણ અભિષેક કર્યો।

Verse 40

सद्रत्नसाररचितकिरीटमुकुटांगदम् । वैजयन्ती स्वमालां च तस्मै चक्रं ददौ हरिः

ત્યારે હરિ (વિષ્ણુ)એ ઉત્તમ રત્નસારથી રચાયેલ કિરીટ, મુકુટ અને અંગદ તેને આપ્યાં; તેમજ પોતાની વૈજયંતી માળા અને સુદર્શન ચક્ર પણ અર્પણ કર્યું।

Verse 41

शूलं पिनाकं परशुं शक्ति पाशुपतं शरम् । संहारास्त्रं च परमां विद्यां तस्मै ददौ शिवः

શિવે તેને ત્રિશૂલ, પિનાક ધનુષ, પરશુ, શક્તિ, પાશુપત અસ્ત્ર, શર, સંહારાસ્ત્ર તથા પરમ વિદ્યા પ્રદાન કરી।

Verse 42

अदामहं यज्ञसूत्रं वेदांश्च वेदमातरम् । कमण्डलुं च ब्रह्मास्त्रं विद्यां चैवाऽरिमर्दिनीम्

“મેં યજ્ઞોપવીત, વેદો અને વેદમાતાને આપ્યાં; તેમજ કમંડલુ, બ્રહ્માસ્ત્ર અને શત્રુમર્દિની એવી વિજયદાયિની વિદ્યા પણ પ્રદાન કરી।”

Verse 43

गजेन्द्रं चैव वज्रं च ददौ तस्मै सुरेश्वरः । श्वेतच्छत्रं रत्नमालां ददौ वस्तुं जलेश्वरः

સુરેશ્વર ઇન્દ્રએ તેને ગજેન્દ્ર અને વજ્ર આપ્યાં. જલેશ્વર વરુણે શ્વેત છત્ર, રત્નમાળા તથા અન્ય બહુ મૂલ્યવાન દાન અર્પણ કર્યા॥

Verse 44

मनोयायिरथं सूर्यस्सन्नाहं च महाचयम् । यमदंडं यमश्चैव सुधाकुंभं सुधानिधिः

સૂર્યએ મનોયાયી રથ, મહાસન્નાહ અને શસ્ત્રોનો મહાસંગ્રહ આપ્યો. યમે પોતાનો દંડ આપ્યો અને સ્વયં સહાયક બની આગળ આવ્યો. સુધાનિધિએ સુધાકુંભ તથા અમૃતનો નિધિભંડાર અર્પણ કર્યો॥

Verse 45

हुताशनो ददौ प्रीत्या महाशक्तिं स्वसूनवे । ददौ स्वशस्त्रं निरृतिर्वायव्यास्त्रं समीरणः

હુતાશન અગ્નિ પ્રસન્ન થઈ પોતાના પુત્રને મહાશક્તિ અર્પી; નિરૃતિએ પોતાનું શસ્ત્ર આપ્યું અને સમીરણે (વાયુએ) વાયવ્યાસ્ત્ર દાન કર્યું।

Verse 46

गदां ददौ कुबेरश्च शूलमीशो ददौ मुदा । नानाशस्त्राण्युपायांश्च सर्वे देवा ददुर्मुदा

કુબેરે આનંદથી ગદા આપી; અને ઈશ્વર શિવે પ્રસન્ન થઈ ત્રિશૂલ આપ્યું. તેમ જ સર્વ દેવોએ હર્ષથી નાનાવિધ શસ્ત્રો અને ઉપાયો અર્પણ કર્યા।

Verse 47

कामास्त्रं कामदेवोऽथ ददौ तस्मै मुदान्वितः । गदां ददौ स्वविद्याश्च तस्मै च परया मुदा

પછી આનંદથી ભરેલા કામદેવે તેને કામાસ્ત્ર આપ્યું; પરમ હર્ષથી ગદাও આપી અને પોતાની ગુપ્ત વિદ્યાઓ પણ અર્પણ કરી।

Verse 48

क्षीरोदोऽमूल्यरत्नानि विशिष्टं रत्ननूपुरम् । हिमालयो हि दिव्यानि भूषणान्यंशुकानि च

ક્ષીરસાગરે અમૂલ્ય રત્નો તથા વિશિષ્ટ રત્નજડિત નૂપુરયુગલ અર્પણ કર્યું; અને હિમાલયે પણ દિવ્ય આભૂષણો તથા મનોહર વસ્ત્રો પ્રદાન કર્યા।

Verse 49

चित्रबर्हणनामानं स्वपुत्रं गरुडो ददौ । अरुणस्ताम्रचूडाख्यं बलिनं चरणायुधम्

ગરુડે પોતાના પુત્ર ‘ચિત્રબર્હણ’ને અર્પણ કર્યો; અને અરુણે ‘તામ્રચૂડ’ નામના બલવાનને આપ્યો, જેના શસ્ત્ર તેના પોતાના ચરણ હતા।

Verse 50

पार्वती सस्मिता हृष्टा परमैश्वर्यमुत्तमम् । ददौ तस्मै महाप्रीत्या चिरंजीवित्वमेव च

સ્મિતભરી અને હર્ષિત પરમેશ્વરી પાર્વતીએ મહાપ્રેમથી તેને દિવ્ય ઈશ્વર્યનું ઉત્તમ પરમ વૈભવ અને ચિરંજીવત્વનો વર પણ અર્પણ કર્યો।

Verse 51

लक्ष्मीश्च संपदं दिव्यां महाहारं मनोहरम् । सावित्री सिद्धविद्यां च समस्तां प्रददौ मुदा

લક્ષ્મીએ આનંદથી દિવ્ય સંપત્તિ અને મનોહર મહાહાર અર્પણ કર્યો; તથા સાવિત્રીએ પણ હર્ષપૂર્વક સર્વ સિદ્ધિ આપતી સંપૂર્ણ વિદ્યા પ્રદાન કરી।

Verse 52

अन्याश्चापि मुने देव्यो यायास्तत्र समागताः । स्वात्मवत्सु ददुस्तस्मै तथैव शिशुपालिकाः

હે મુને! ત્યાં એકત્ર થયેલી અન્ય દેવીઓએ પણ શિશુપાલિકાઓની જેમ, પોતાના સંતાન સમાન સ્નેહથી તેને પોતાના બાળકો અર્પણ કર્યા।

Verse 53

महामहोत्सवस्तत्र बभूव मुनिसत्तम । सर्वे प्रसन्नतां याता विशेषाच्च शिवाशिवौ

હે મુનિશ્રેષ્ઠ! ત્યાં મહામહોત્સવ થયો. સર્વે પ્રસન્ન થયા—વિશેષ કરીને શિવ અને શિવા (શક્તિ) અત્યંત આનંદિત થયા।

Verse 54

एतस्मिन्नंतरे काले प्रोवाच प्रहसन् मुदा । मुने ब्रह्मादिकान् देवान् रुद्रो भर्गः प्रतापवान्

એ જ ક્ષણે, હે મુનિ, તેજસ્વી અને પ્રતિાપવાન ભર્ગ-રુદ્ર આનંદથી હળવી સ્મિત સાથે બ્રહ્મા આદિ દેવોને સંબોધી બોલ્યા।

Verse 55

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । सर्वथाहं प्रसन्नोस्मि वरान्वृणुत ऐच्छिकान्

શિવે કહ્યું—હે હરિ, હે વિધાતા, હે સર્વ દેવો! મારું વચન સાંભળો. હું સર્વથા પ્રસન્ન છું; તેથી ઇચ્છિત વરો માગો।

Verse 56

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्मुनेविष्ण्वादयस्सुराः । सर्वे प्रोचुः प्रसन्नास्या देवं पशुपतिं प्रभुम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—શંભુના વચન સાંભળી, વિષ્ણુ વગેરે દેવો પ્રસન્ન મુખે તે પ્રભુ પશુપતિ દેવને સૌએ સંબોધ્યા।

Verse 57

कुमारेण हतो ह्येष तारको भविता प्रभो । तदर्थमेव संजातमिदं चरितमुत्तमम्

હે પ્રભુ, કુમાર દ્વારા જ આ તારકાસુરનો વધ થશે. તે હેતુથી જ આ ઉત્તમ ચરિત્ર રચાયું છે.

Verse 58

तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हन्तुमुद्यता । आज्ञां देहि कुमाराय स तं हंतुं सुखाय नः

તેથી અમે આજે જ તારકાસુરનો વધ કરવા માટે તૈયાર થઈને જઈશું. કુમારને આજ્ઞા આપો જેથી તે અમારા સુખ માટે તેનો વધ કરે.

Verse 59

ब्रह्मोवाच । तथेति मत्वा स विभुर्दत्तवांस्तनयं तदा । देवेभ्यस्तारकं हंतुं कृपया परिभावितः

બ્રહ્માએ કહ્યું: 'તેમ જ થાઓ' એમ માનીને, તે સર્વશક્તિમાન પ્રભુએ કરુણાથી પ્રેરાઈને દેવો માટે તારકાસુરનો વધ કરવા પોતાના પુત્રને આપ્યો.

Verse 60

शिवाज्ञया सुरास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखास्तदा । पुरस्कृत्य गुहं सद्यो निर्जग्मुर्मिलिता गिरेः

શિવની આજ્ઞાથી ત્યારે બ્રહ્મા-વિષ્ણુ આદિ આગેવાનીમાં સર્વ દેવો, ગુહ (કુમાર/કાર્ત્તિકેય) ને અગ્રસ્થાને રાખીને, એકત્ર થઈ તત્કાળ પર્વત પરથી નીકળી પડ્યા.

Verse 61

बहिर्निस्सृत्य कैलासात्त्वष्टा शासनतो हरेः । विरेचे नगरं रम्यमद्भुतं निकटे गिरेः

કૈલાસમાંથી બહાર નીકળી, હરિ (વિષ્ણુ)ની આજ્ઞાથી ત્વષ્ટાએ પર્વતની નજીક રમ્ય અને અદ્ભુત નગર રચ્યું।

Verse 62

तत्र रम्यं गृहं दिव्यमद्भुतं परमो ज्ज्वलम् । गुहार्थं निर्ममे त्वष्टा तत्र सिंहासनं वरम्

ત્યાં ત્વષ્ટાએ રમ્ય, દિવ્ય, અદ્ભુત અને પરમ તેજસ્વી ગૃહ ગુહા-નિવાસના પવિત્ર હેતુ માટે રચ્યું; અને તેમાં ઉત્તમ સિંહાસન પણ બનાવ્યું।

Verse 63

तदा हरिस्सुधीर्भक्त्या कारयामास मंगलम् । कार्त्तिकस्याभिषेकं हि सर्वतीर्थजलैस्सुरैः

ત્યારે સુધી અને ભક્ત હરિ (વિષ્ણુ)એ મંગલ કર્મ કરાવ્યાં. દેવોએ સર્વ તીર્થોના જળથી કાર્ત્તિકેયનો અભિષેક કર્યો।

Verse 64

सर्वथा समलंकृत्य वासयामास संग्रहम् । कार्त्तिकस्य विधिं प्रीत्या कारयामास चोत्सवम्

બધી રીતે શોભિત કરીને તેમણે સમગ્ર સમૂહને સુવ્યવસ્થિત રીતે નિવાસ કરાવ્યો. પ્રીતિપૂર્વક કાર્ત્તિકના વિધિ-વિધાન કરાવ્યા અને ઉત્સવનું પણ આયોજન કર્યું।

Verse 65

ब्राह्मांडाधिपतित्वं हि ददौ तस्मै मुदा हरिः । चकार तिलकं तस्य समानर्च सुरैस्सह

ત્યારે હૃદયથી પ્રસન્ન હરિ (વિષ્ણુ)એ તેને બ્રહ્માંડનું અધિપત્ય આપ્યું; તેના મસ્તક પર તિલક કર્યું અને દેવતાઓ સાથે મળીને યોગ્ય રીતે પૂજન કર્યું।

Verse 66

प्रणम्य कार्त्तिकं प्रीत्या सर्वदेवर्षिभिस्सह । तुष्टाव विविधस्स्तोत्रैः शिवरूपं सनातनम्

કાર્ત્તિકેયને પ્રેમથી પ્રણામ કરીને, સર્વ દેવો અને ઋષિઓ સાથે તેમણે વિવિધ સ્તોત્રોથી તેમાં પ્રગટ થયેલા સનાતન શિવરૂપની સ્તુતિ કરી।

Verse 67

वरसिंहासनस्थो हि शुशुभेऽतीव कार्तिकः । स्वामिभावं समापन्नो ब्रह्मांडस्यासि पालकः

ઉત્તમ સિંહાસન પર બિરાજમાન કાર્તિકેય અતિશય તેજસ્વી રીતે શોભ્યો. સ્વામીભાવ પ્રાપ્ત કરીને તે સમગ્ર બ્રહ્માંડનો પાલક બન્યો.