तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
આ અધ્યાયમાં તારક-વધ પ્રસંગનું યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બને છે. બ્રહ્મા વર્ણવે છે કે કુમાર વીરભદ્રને રોકી, શિવના કમળચરણોનું સ્મરણ કરીને તારકના વધનો સંકલ્પ કરે છે. કાર્તિકેયની રણતત્પરતા, ગર્જના, ક્રોધ અને આસપાસની સેના વિશેષ રીતે દર્શાય છે; દેવો અને ઋષિઓ જયઘોષો તથા સ્તુતિઓથી તેને વધાવે છે. આ સંઘર્ષ ખાનગી દ્વંદ્વ નહીં, પરંતુ સર્વ લોકને ભય પમાડતું વિશ્વવ્યાપી મહાયુદ્ધ રૂપે ઊભરે છે. બંને વીર શક્તિ-શસ્ત્રોથી પરસ્પર પ્રહાર કરે છે; વૈતાલિક અને ખેચર જેવી પદ્ધતિઓ, મંત્રો અને યુક્તિઓનો પણ ઉલ્લેખ આવે છે. મસ્તક, ગળું, જાંઘ, ઘૂંટણ, કમર, વક્ષ અને પીઠ વગેરે અનેક અંગોમાં પરસ્પર વિદ્ધ અને આઘાતથી સમબળનું દીર્ઘ, ઘોર દ્વંદ્વ ચાલે છે અને આગળની કથાના નિરાકરણ માટે ભૂમિકા બને છે.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । निवार्य वीरभद्रं तं कुमारः परवीरहा । समैच्छत्तारकवधं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजौ
બ્રહ્માએ કહ્યું—તે વીરભદ્રને રોકીને, શત્રુવીરોનો સંહારક કુમારે ભગવાન શિવના પદકમળોનું સ્મરણ કર્યું અને તારકવધ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો।
Verse 2
जगर्जाथ महातेजाः कार्तिकेयो महाबलः । सन्नद्धः सोऽभवत्क्रुद्ध सैन्येन महता वृतः
ત્યારે મહાબળી, મહાતેજસ્વી કાર્તિકેય ગર્જના કરવા લાગ્યો. સંપૂર્ણ સન્નદ્ધ થઈ તે ક્રોધિત થયો અને વિશાળ સેનાથી ઘેરાયો।
Verse 3
तदा जयजयेत्युक्तं सर्वैर्देर्वेर्गणै स्तथा । संस्तुतो वाग्भिरिष्टाभिस्तदैव च सुरर्षिभिः
ત્યારે સર્વ દેવગણોએ એકસાથે “જય જય” એવો જયઘોષ કર્યો. એ જ ક્ષણે દેવર્ષિઓએ પ્રિય સ્તોત્રો અને મંગલ વચનો વડે પ્રભુની સ્તુતિ કરી.
Verse 4
तारकस्य कुमारस्य संग्रामोऽतीव दुस्सहः । जातस्तदा महाघोरस्सर्वभूत भयंकरः
ત્યારે તારક અને દિવ્ય યુવાન કુમારનો સંગ્રામ અત્યંત દુષ્સહ બન્યો; તે મહાઘોર હતો અને સર્વ પ્રાણીઓને ભય પમાડનાર હતો।
Verse 5
शक्तिहस्तौ च तौ वीरौ युयुधाते परस्परम् । सर्वेषां पश्यतां तत्र महाश्चर्यवतां मुने
હે મુને, તે બે વીરો હાથમાં શક્તિ (ભાલો) ધારણ કરીને ત્યાં પરસ્પર યુદ્ધ કરતા હતા; સૌ કોઈ જોઈને મહા આશ્ચર્યમાં પડી ગયા।
Verse 6
शक्तिनिर्भिन्नदेहौ तौ महासाधनसंयुतौ । परस्परं वंचयंतौ सिंहाविव महाबलौ
તે બંને, પરસ્પર વિરોધી શક્તિઓથી દેહે ભિન્નતા પામેલા, મહાસાધનોથી સજ્જ હતા; મહાબલવાન સિંહોની જેમ તેઓ એકબીજાને છલવા પ્રયત્ન કરતા હતા।
Verse 7
वैतालिकं समाश्रित्य तथा खेचरकं मतम् । पापं तं च समाश्रित्य शक्त्या शक्तिं विजघ्नतुः
વૈતાલિક ઉપાયનો આશ્રય લઈને તથા ખેચરક યુક્તિ પણ સ્વીકારી, તે પાપીઓ દુષ્ટ સાધનોમાં શરણ ગયા; પછી શક્તિ સામે શક્તિ પ્રયોગ કરીને વિરોધી શક્તિને પાડી દીધી।
Verse 8
एभिर्मंत्रैर्महावीरौ चक्रतुर्युद्धमद्भुतम् । अन्योन्यं साधकौ भूत्वा महाबलपराक्रमौ
આ મંત્રોથી સમર્થ બનેલા તે બે મહાવીરોએ અદ્ભુત યુદ્ધ કર્યું. એકબીજાની સામે પોતાની-પોતાની મંત્રસિદ્ધિ સાધતા સાધક સમાન બની, તેમણે મહાબળ અને પરાક્રમ પ્રગટ કર્યો।
Verse 9
महाबलं प्रकुर्वतौ परस्परवधैषिणौ । जघ्नतुश्शक्तिधाराभी रणे रणविशारदौ
અપાર બળ પ્રગટ કરતાં, પરસ્પર વધ કરવા ઇચ્છુક તે બંને રણવિશારદ યોદ્ધાઓએ રણભૂમિમાં શક્તિ (ભાલા)ની ધારોથી એકબીજાને પ્રહાર કર્યો.
Verse 10
इति श्री शिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे तारका सुरवधदेवोत्सववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણની દ્વિતીય રુદ્રસંહિતાના ચતુર્થ કુમારખંડમાં ‘તારકાસુરવધાનંતર દેવોત્સવવર્ણન’ નામનો દસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Verse 11
तदा तौ युध्यमानौ च हन्तुकामौ महाबलौ । वल्गन्तौ वीरशब्दैश्च नानायुद्धविशारदौ
ત્યારે તે બે મહાબળવાન વીરો, સંહાર કરવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં રત થઈ, રણભૂમિમાં વીરનાદ કરતાં કૂદાકૂદી કરવા લાગ્યા; તેઓ નાનાવિધ યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ હતા।
Verse 12
अभवन्प्रेक्षकास्सर्वे देवा गंधर्वकिन्नराः । ऊचुः परस्परं तत्र कोस्मिन्युद्धे विजेष्यते
ત્યાં બધા દેવો તથા ગંધર્વ-કિન્નરો દર્શક બની ભેગા થયા. તેઓ પરસ્પર કહેવા લાગ્યા—“આ યુદ્ધમાં ખરેખર કોણ વિજયી થશે?”
Verse 13
तदा नभोगता वाणी जगौ देवांश्च सांत्वयन् । असुरं तारकं चात्र कुमारोऽयं हनिष्यति
ત્યારે આકાશમાંથી દિવ્ય વાણી ગુંજી, દેવોને સાંત્વના આપતી—“અહીં આ કુમાર નિશ્ચયે અસુર તારકનો વધ કરશે.”
Verse 14
मा शोच्यतां सुरैः सर्वै सुखेन स्थीयतामिति । युष्मदर्थं शंकरो हि पुत्ररूपेण संस्थितः
બધા દેવો શોક ન કરો; સૌ સુખથી સ્થિર રહો. તમારા હિતાર્થે જ શંકર પુત્રરૂપે સ્થિત થયા છે.
Verse 15
श्रुत्वा तदा तां गगने समीरितां वाचं शुभां सप्रमथेस्समावृतः । निहंतुकामः सुखितः कुमारको दैत्याधिपं तारकमाश्वभूत्तदा
આકાશમાં ગુંજેલી તે શુભ વાણી સાંભળી, પ્રમથોથી ઘેરાયેલો કુમાર આનંદિત થયો; વધની ઇચ્છાથી તે તરત જ દૈત્યાધિપતિ તારક તરફ નીકળી પડ્યો.
Verse 16
शक्त्या तया महाबाहुराजघानस्तनांतरे । कुमारः स्म रुषाविष्टस्तारकासुरमोजसा
તે શક્તિથી મહાબાહુ કુમારે ક્રોધાવેશમાં તારકાસુરના વક્ષસ્થળના મધ્યમાં પ્રહાર કર્યો અને પોતાના તેજસ્વી બળથી તેને દબાવી દીધો।
Verse 17
तं प्रहारमनादृत्य तारको दैत्यपुंगवः । कुमारं चापि संक्रुद्धस्स्वशक्त्या संजघान सः
તે પ્રહારને અવગણી દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ તારક ક્રોધિત થયો અને પોતાની શક્તિ-શસ્ત્રથી કુમાર પર પ્રહાર કર્યો।
Verse 18
तेन शक्तिप्रहारेण शांकरिर्मूच्छि तोऽभवत् । मुहूर्ताच्चेतनां प्राप स्तूयमानो महर्षिभिः
તે શક્તિના પ્રહારે શાંકરી મૂર્છિત થઈ ગઈ. થોડા સમય પછી, મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ થતી વખતે તેણે ફરી ચેતના પ્રાપ્ત કરી।
Verse 19
यथा सिंहो मदोन्मत्तो हंतुकामस्तथासुरम् । कुमारस्तारकं शक्त्या स जघान प्रतापवान्
જેમ મદોન્મત્ત સિંહ મારવાની ઇચ્છાથી શત્રુને પાડી દે છે, તેમ પ્રતિાપવાન કુમારે પોતાની શક્તિથી તારકાસુરનો વધ કર્યો।
Verse 20
एवं परस्परं तौ हि कुमारश्चापि तारकः । युयुधातेऽतिसंरब्धौ शक्तियुद्धविशारदौ
આ રીતે સામસામે ઊભા રહી કુમાર અને તારક અત્યંત ક્રોધિત થઈ યુદ્ધ કરવા લાગ્યા; બંને શક્તિ-યુદ્ધમાં નિષ્ણાત હતા।
Verse 21
अभ्यासपरमावास्तामन्योन्यं विजिगीषया । पदातिनौ युध्यमान्नौ चित्ररूपौ तरस्विनौ
અવિરત અભ્યાસથી પરિપક્વ થઈ અને પરસ્પર જીતવાની ઇચ્છાથી, તે બે બળવાન, ચિત્રરૂપ પગદળના વીરો રણમાં એકબીજાને ચોંટીને યુદ્ધ કરતા રહ્યા।
Verse 22
विविधैर्घातपुंजैस्तावन्योन्यं विनि जघ्नतुः । नानामार्गान्प्रकुर्वन्तौ गर्जंतौ सुपराक्रमौ
વિવિધ ઘાતોના પ્રચંડ પ્રહારોથી તેઓ પરસ્પર પર વારંવાર ઘા કરતા રહ્યા. અનેક રીતના યુદ્ધમાર્ગો અને યુક્તિઓ અજમાવી, મહાપરાક્રમી બની તેઓ ગર્જના કરતા રહ્યા।
Verse 23
अवलोकपरास्सर्वे देवगंधर्वकिन्नराः । विस्मयं परमं जग्मुर्नोचुः किंचन तत्र ते
બધા દેવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો એકાગ્ર થઈને નિહાળતા રહ્યા. પરમ વિસ્મયથી અભિભૂત થઈ તેઓ ત્યાં એક શબ્દ પણ બોલ્યા નહીં.
Verse 24
न ववौ पवमानश्च निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः । चचाल वसुधा सर्वा सशैलवनकानना
પવન ન વાયો અને દિવાકર સૂર્ય તેજહીન થયો. પર્વતો, વનો અને ઉપવનો સહિત સમગ્ર ધરતી કંપી ઊઠી.
Verse 25
एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमालयमुखा धराः । स्नेहार्दितास्तदा जग्मुः कुमारं च परीप्सवः
એ જ સમયે હિમાલય વગેરે પર્વતરાજો સ્નેહથી દ્રવિત થઈ ત્યાં ગયા—કુમાર (સ્કંદ)ના દર્શન અને સાન્નિધ્ય મેળવવાની ઇચ્છાથી.
Verse 26
ततस्स दृष्ट्वा तान्सर्वान्भयभीतांश्च शांकरिः । पर्वतान्गिरिजापुत्रो बभाषे परिबोधयन्
પછી તેમને સૌને ભયથી કંપતા જોઈ શાંકરી—ગિરિજાપુત્ર—એ પર્વતોને સંબોધીને કહ્યું, તેમને જાગૃત કરી આશ્વાસન આપતાં.
Verse 27
कुमार उवाच । मा खिद्यतां महाभागा मा चिंतां कुर्वतां नगाः । घातयाम्यद्य पापिष्ठं सर्वेषां वः प्रपश्य ताम्
કુમારે કહ્યું: હે મહાભાગો, ખેદ ન કરો; હે પર્વતો, ચિંતા ન કરો. આજે હું તે પરમ પાપી શત્રુનો સંહાર કરીશ—તમ સૌ મારી શક્તિ નિહાળો.
Verse 28
एवं समाश्वास्य तदा पर्वतान्निर्जरान्गणान् । प्रणम्य गिरिजां शंभुमाददे शक्तिमुत्प्रभाम्
આ રીતે ત્યારે પર્વતવાસી દેવગણો અને ગણસમૂહોને આશ્વાસન આપી, તેણે ગિરિજા અને શંભુને પ્રણામ કરીને તે તેજસ્વી, પ્રજ્વલિત શક્તિ (શક્તિ) ધારણ કરી।
Verse 29
तं तारकं हंतुमनाः करशक्तिर्महाप्रभुः । विरराज महावीरः कुमारश्शंभुबालकः
તારકનો વધ કરવા સંકલ્પિત થઈ, હાથમાં શક્તિ (ભાલો) ધારણ કરનાર મહાપ્રભુ—શંભુનો દિવ્ય બાલક પરમવીર કુમાર—અપાર તેજથી ઝળહળી ઊઠ્યો।
Verse 30
शक्त्या तया जघानाथ कुमारस्तारकासुरम् । तेजसाढ्यश्शंकरस्य लोकक्लेशकरं च तम्
તે દિવ્ય શક્તિ (ભાલા) વડે ભગવાન કુમારે તારકાસુરનો વધ કર્યો—જે શંકરના તેજથી યુક્ત હોવા છતાં લોકોને ક્લેશ આપનાર બન્યો હતો।
Verse 31
पपात सद्यस्सहसा विशीर्णांगोऽसुरः क्षितौ । तारकाख्यो महावीरस्सर्वासुरगणाधिपः
તત્ક્ષણે જ તે અસુર—અંગોપાંગ વિખેરાઈને—પૃથ્વી પર પડી ગયો; તે મહાવીર તારક, સર્વ અસુરગણોનો અધિપતિ।
Verse 32
कुमारेण हतस्सोतिवीरस्स खलु तारकः । लयं ययौ च तत्रैव सर्वेषां पश्यतां मुने
હે મુને, સૌના જોતા જોતા તે અતિવીર તારક કુમાર દ્વારા હણાયો અને ત્યાં જ તત્ક્ષણે લયને પ્રાપ્ત થયો।
Verse 33
तथा तं पतितं दृष्ट्वा तारकं बलवत्तरम् । न जघान पुनर्वीरस्स गत्वा व्यसुमाहवे
અત્યંત બળવાન તારકને આ રીતે પડેલો જોઈને, તે વીરે તેના પર ફરી પ્રહાર કર્યો નહીં; પરંતુ યુદ્ધમાં જઈને તેને પ્રાણહીન કરી દીધો.
Verse 34
हते तस्मिन्महादैत्ये तारकाख्ये महाबले । क्षयं प्रणीता बहवोऽसुरा देवगणैस्तदा
મહાબળવાન તારક નામના મહાદૈત્યના વધ પછી, ત્યારે દેવગણોએ અનેક અસુરોને પણ ક્ષય તરફ દોરી દીધા।
Verse 35
केचिद्भीताः प्रांजलयो बभूवुस्तत्र चाहवे । छिन्नभिन्नांगकाः केचिन्मृता दैत्यास्सहस्रशः
એ જ યુદ્ધમાં કેટલાક ભયથી અંજલિ બાંધી ઊભા રહ્યા; અને કેટલાકના અંગો છિન્નભિન્ન થઈ, સહસ્રો દૈત્ય મરણ પામીને પડ્યા હતા।
Verse 36
केचिज्जाताः कुमारस्य शरणं शरणार्थिनः । वदन्तः पाहि पाहीति दैत्याः सांजलयस्तदा
ત્યારે કેટલાક દૈત્ય શરણાર્થી બની કુમારના શરણે આવ્યા; અંજલિ બાંધી ‘રક્ષા કરો, રક્ષા કરો’ એમ વારંવાર બોલ્યા।
Verse 37
कियंतश्च हतास्तत्र कियंतश्च पलायिताः । पलायमाना व्यथिता स्ताडिता निर्ज्जरैर्गणैः
ત્યાં કેટલાંક માર્યા ગયા અને કેટલાંક ભાગી ગયા; ભાગતાં ભાગતાં તેઓ વ્યથિત થઈ, નિર્જર-ગણો (શિવગણો) દ્વારા માર ખાઈને હેરાન થયા।
Verse 38
सहस्रशः प्रविष्टास्ते पाताले च जिजीषवः । पलायमानास्ते सर्वे भग्नाशा दैन्यमागताः
હજારોની સંખ્યામાં તેઓ પ્રાણ બચાવવાની ઇચ્છાથી પાતાળમાં પ્રવેશ્યા; પરંતુ ભયથી ભાગતા સૌની આશા તૂટી ગઈ અને તેઓ ઘોર દૈન્યને પામ્યા।
Verse 39
एवं सर्वं दैत्यसैन्यं भ्रष्टं जातं मुनीश्वर । न केचित्तत्र संतस्थुर्गणदेवभयात्तदा
હે મુનીશ્વર! આ રીતે સમગ્ર દૈત્યસેના વિખેરાઈ ને ભંગાઈ ગઈ; ત્યારે દિવ્ય ગણદેવોના ભયથી ત્યાં કોઈ પણ ટકી ન શક્યો।
Verse 40
आसीन्निष्कंटकं सर्वं हते तस्मिन्दुरात्मनि । ते देवाः सुखमापन्नास्सर्वे शक्रादयस्तदा
તે દુરાત્મા હણાયો ત્યારે સર્વે નિષ્કંટક—ઉપદ્રવમુક્ત—બની ગયું; ત્યારે શક્ર આદિ સર્વ દેવો શાંતિ અને સુખને પામ્યા।
Verse 41
एवं विजयमापन्नं कुमारं निखिलास्सुराः । बभूवुर्युगपद्धृष्टास्त्रिलोकाश्च महासुखा
આ રીતે કુમારે વિજય મેળવતાં જ સર્વ સૂર એકસાથે હર્ષિત થયા; અને ત્રિલોક પણ મહાસુખથી પરિપૂર્ણ થયું।
Verse 42
तदा शिवोऽपि तं ज्ञात्वा विजयं कार्तिकस्य च । तत्राजगाम स मुदा सगणः प्रियया सह
ત્યારે ભગવાન શિવ પણ કાર્તિકેયના વિજયને જાણી આનંદથી ત્યાં આવ્યા—પોતાના ગણો સાથે અને પ્રિયા (પાર્વતી) સહ।
Verse 43
स्वात्मजं स्वांकमारोप्य कुमारं सूर्यवर्चसम् । लालयामास सुप्रीत्या शिवा च स्नेहसंकुला
સૂર્યસમાન તેજસ્વી પોતાના કુમાર પુત્રને ગોદમાં બેસાડી, સ્નેહથી છલકાતી શિવા (પાર્વતી) પરમ પ્રસન્નતાથી તેને લાડથી લાલન કરતી રહી।
Verse 44
हिमालयस्तदागत्य स्वपुत्रैः परिवारितः । सबंधुस्सानुगश्शंभुं तुष्टाव च शिवां गुहम्
ત્યારે હિમાલય પોતાના પુત્રોથી ઘેરાઈને ત્યાં આવ્યો. સગાંસંબંધીઓ અને અનુચરો સાથે તેણે ભક્તિપૂર્વક શંભુ (ભગવાન શિવ), શિવા (દેવી) અને ગુહ (કુમાર/કાર્ત્તિકેય)ની સ્તુતિ કરી નમસ્કાર કર્યો.
Verse 45
ततो देवगणास्सर्वे मुनयस्सिद्धचारणाः । तुष्टुवुश्शांकरिं शंभुं गिरिजां तुषितां भृशम्
પછી સર્વ દેવગણો, મુનિઓ, સિદ્ધો અને ચારણો—બધાએ—શંભુ અને શાંકરી ગિરિજા (પાર્વતી)ની સ્તુતિ કરી; ગિરિજા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ હતી.
Verse 46
पुष्पवृष्टिं सुमहतीं चक्रुश्चोपसुरास्तदा । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ત્યારે ઉપસુરોએ અતિ મહાન પુષ્પવર્ષા કરી. ગંધર્વોના અધિપતિઓ ગાવા લાગ્યા અને અપ્સરાઓના સમૂહે આનંદથી નૃત્ય કર્યું.
Verse 47
वादित्राणि तथा नेदुस्तदानीं च विशेषतः । जयशब्दो नमः शब्दो बभूवोच्चैर्मुहुर्मुहुः
એ જ સમયે વિશેષ રીતે વાદ્યો ગુંજી ઊઠ્યાં. વારંવાર ઊંચા સ્વરે ‘જય’ અને ‘નમઃ’ના ઘોષ પ્રગટ થયા.
Verse 48
ततो मयाच्युतश्चापि संतुष्टोभूद्विशेषतः । शिवं शिवां कुमारं च संतुष्टाव समादरात्
ત્યારબાદ હું અચ્યુત (વિષ્ણુ) પણ વિશેષ રીતે સંતોષ પામ્યો; અને આદરપૂર્વક શિવ, શિવા (પાર્વતી) તથા કુમાર (કાર્ત્તિકેય)ને પ્રસન્ન કર્યા.
Verse 49
कुमारमग्रतः कृत्वा हरिकेन्द्रमुखास्सुराः । चक्रुर्नीराजनं प्रीत्या मुनयश्चापरे तथा
કુમાર (સ્કંદ)ને આગળ રાખીને હરિ (વિષ્ણુ) અને ઇન્દ્ર વગેરેના નેતૃત્વમાં દેવતાઓએ આનંદથી નીરાજન કર્યું; અને અન્ય મુનિઓએ પણ તેવી જ રીતે ભક્તિથી કર્યું.
Verse 50
गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । तदोत्सवो महानासीत्कीर्तनं च विशेषतः
ગીતો અને વાદ્યોના ગુંજતા ઘોષથી, અને તેનાથી પણ વધુ વેદપાઠના બ્રહ્મઘોષથી, તે ઉત્સવ મહામહિમાવાન બન્યો; વિશેષ કરીને ભક્તિમય કીર્તન અતિ પ્રધાન રહ્યું।
Verse 51
गीतवाद्यैस्सुप्रसन्नैस्तथा साञ्जलिभिर्मुने । स्तूयमानो जगन्नाथस्सर्वैर्दैवैर्गणैरभूत
હે મુને! આનંદિત ગીત-વાદ્યો સાથે અને અંજલિ બાંધીને, સર્વ દેવગણો જગન્નાથ (શિવ)ની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા; આમ વિશ્વનાથ સર્વ દેવસમૂહો દ્વારા સ્તુત થયા।
Verse 52
ततस्स भगवान्रुद्रो भवान्या जगदंबया । सर्वैः स्तुतो जगामाथ स्वगिरिं स्वगणैर्वृतः
ત્યારબાદ ભગવાન રુદ્ર, જગદંબા ભવાની સાથે, સર્વે દ્વારા સ્તુત થઈ, પોતાના ગણોથી ઘેરાઈને, પોતાના પવિત્ર પર્વત તરફ પ્રસ્થાન કર્યા।
Frequently Asked Questions
The escalation of the Kumāra–Tāraka combat within the Tāraka-vadha cycle, including Kumāra’s resolve (after restraining Vīrabhadra) and the devas’ acclamation as the duel becomes cosmic in scope.
The narrative encodes a Śaiva model where remembrance of Śiva (śiva-pāda-smaraṇa) stabilizes intent, and śakti/mantra represent disciplined sacred power—suggesting that righteous victory depends on alignment with Śiva rather than brute force alone.
Kumāra’s mahātejas (great splendor), mahābala (great strength), and sanctioned wrath; the devas and seers as validating witnesses; and śakti as the convergent symbol of weapon, energy, and divine authorization.