Nāgeśa-jyotirliṅga-prādurbhāvaḥ — The Manifestation of the Nāgeśa Jyotirliṅga
આ અધ્યાયમાં સૂત નાગેશ નામના જ્યોતિર્લિંગના પ્રકાશરૂપ પ્રાદુર્ભાવની કથા જાહેર કરે છે. ત્યારબાદ પાર્વતીના વરદાનથી બળવાન બનેલી રાક્ષસી દારુકા અને તેનો પતિ દારુક અત્યાચાર કરી યજ્ઞધ્વંસ કરે છે અને ધર્મને અસ્થિર કરે છે. તેમનું બળ પશ્ચિમ સમુદ્રના સમૃદ્ધ વનમાં કેન્દ્રિત છે—યોજનાઓથી માપેલા વિસ્તાર સહિત પવિત્ર ભૂગોળનું વર્ણન આવે છે. પીડિત પ્રાણીઓ સૌ મળીને ઔર્વ મુનિ પાસે શરણ જઈ આદરપૂર્વક નમન કરીને રક્ષણની પ્રાર્થના કરે છે અને કહે છે કે અન્યત્ર અભય નથી. સંકેત એ છે કે અધર્મ વધે ત્યારે ઉચ્ચ આધ્યાત્મિક આશ્રય લેવાય છે અને અંતે શિવ જ્યોતિર્લિંગરૂપે પ્રગટ થઈ લોકધર્મની સ્થાપના કરે છે.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि नागेशाख्यं परात्मनः । ज्योतीरूपं यथा जातं परमं लिंगमुत्तमम्
સૂત બોલ્યા—હવે હું પરમાત્માના ‘નાગેશ’ નામના પ્રાકટ્યનું વર્ણન કરીશ—કેવી રીતે તે ઉત્તમ પરમ લિંગ જ્યોતિરૂપે પ્રગટ થયું।
Verse 2
दारुका राक्षसी काचित्पार्वती वरदर्पिता । दारुकश्च पतिस्तस्या बभूव बलवत्तरः
દારુકા નામની એક રાક્ષસી હતી; પાર્વતીના વરદાનથી તે ગર્વિત બની. તેની પતિ દારુક પણ અતિશય બળવાન થયો.
Verse 3
बहुभी राक्षसैस्तत्र चकार कदनं सताम् । यज्ञध्वंसं च लोकानां धर्मध्वंसं तदाकरोत्
ત્યાં તેણે અનેક રાક્ષસો સાથે મળીને સજ્જનોનો સંહાર કર્યો; લોકોના યજ્ઞોનો ધ્વંસ કર્યો અને તે સમયે ધર્મનો પણ વિનાશ કર્યો.
Verse 4
पश्चिमे सागरे तस्य वनं सर्वसमृद्धिमत् । योजनानां षोडशभिर्विस्तृतं सर्वतो दिशम्
પશ્ચિમ સમુદ્રમાં તે પવિત્ર પ્રદેશનું એક વન હતું, જે સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત હતું; તે સર્વ દિશાઓમાં સોળ યોજન સુધી વિસ્તરેલું હતું.
Verse 5
दारुका स्वविलासार्थं यत्र गच्छति तद्वनम् । भूम्या च तरुभिस्तत्र सर्वोपकरणैर्युतम्
દારુકા પોતાના વિલાસ માટે જે વનમાં જાય છે, તે વન સર્વ રીતે સજ્જ છે—ઉર્વર ભૂમિ, વૃક્ષો અને સર્વ જરૂરી ઉપકરણોથી યુક્ત.
Verse 6
दारुकायै ददौ देवी तद्वनस्यावलोकनम् । प्रयाति तद्वनं सा हि पत्या सह यदृच्छया
દેવીએ દારુકાને તે પવિત્ર વનનું દર્શન (અને જ્ઞાન) આપ્યું; ત્યારબાદ દૈવી સંયોગે તે પતિ સાથે એ જ વન તરફ પ્રસ્થાન કરી.
Verse 7
तत्र स्थित्वा तदा सोपि सर्वेषां च भयं ददौ । दारुको राक्षसः पत्न्या तया दारुकया सह
ત્યાં રહીને તે પણ ત્યારે સૌમાં ભય ફેલાવતો થયો. તે રાક્ષસ દારુક પોતાની પત્ની દારુકા સાથે હતો.
Verse 8
ते सर्वे पीडिता लोका और्वस्य शरणं ययुः । नत्वा प्रीत्या विशेषेण तमूचुर्नतमस्तकाः
તે બધા પીડિત લોકોએ ઔર્વનું શરણ લીધું. વિશેષ પ્રેમભક્તિથી નમસ્કાર કરીને, નમ્ર મસ્તકથી તેમણે તેને વિનંતી કરી।
Verse 9
लोका ऊचुः । महर्षे शरणं देहि नो चेद्दुष्टैश्च मारिताः । सर्वं कर्तुं समर्थोसि तेजसा दीप्तिमानसि
લોકોએ કહ્યું—હે મહર્ષિ, અમને શરણ આપો; નહીંતર દુષ્ટો અમને મારી નાખશે. તમે તેજથી દીપ્ત, સર્વ કાર્ય કરવા સમર્થ છો.
Verse 10
पृथ्व्यां न वर्तते कश्चित्त्वां विना शरणं च नः । यामो यस्य समीपे तु स्थित्वा सुखमवाप्नुमः
આ પૃથ્વી પર આપ વિના અમારો કોઈ શરણદાતા નથી. અમે તેમના સમીપ જઈએ છીએ; તેમની સાન્નિધ્યમાં રહી સુખ અને શાંતિ પામીએ છીએ.
Verse 11
त्वां दृष्ट्वा राश्रसास्सर्वे पला यंते विदूरतः । त्वयि शैवं सदा तेजो विभाति ज्वलनो यथा
તમને જોઈને સર્વ વિરોધી શક્તિઓ દૂર ભાગી જાય છે. આપમાં શૈવ તેજ સદા જ્વલંત અગ્નિ સમાન પ્રકાશે છે.
Verse 12
सूत उवाच । इत्येवं प्रार्थितो लोकैरौर्वो हि मुनिसत्तमः । शोचमानः शरण्यश्च रक्षायै हि वचोऽब्रवीत्
સૂત બોલ્યા—આ રીતે લોકોએ પ્રાર્થના કરતાં મુનિશ્રેષ્ઠ ઔર્વ, અંતરમાં શોક હોવા છતાં, શરણાગતોના આશ્રય બની તેમની રક્ષાર્થે વચન બોલ્યા.
Verse 13
और्व उवाच । पृथिव्यां यदि रक्षांसि हिंस्युर्वै प्राणिनस्तदा । स्वयं प्राणैर्वियुज्येयू राक्षसा बलवत्तराः
ઔર્વે કહ્યું—જો પૃથ્વી પર રાક્ષસો પ્રાણીઓને હિંસા કરે, તો તે બળવાન રાક્ષસો પોતે જ પ્રાણથી વિયોગ પામે।
Verse 14
यदा यज्ञा न हन्येरंस्तदा प्राणैर्वियोजिताः । भवंतु राक्षसास्सर्वे सत्यमेतन्मयोच्यते
જ્યારે યજ્ઞોને હાનિ ન થાય, ત્યારે જે તેમને અવરોધે તેઓ બધા પ્રાણથી વિયોગ પામે; તેઓ સૌ રાક્ષસ બને—આ સત્ય હું કહું છું।
Verse 15
सूत उवाच । इत्युक्त्वा वचनं तेभ्यस्समाश्वास्य प्रजाः पुनः । तपश्चकार विविधमौर्वो लोकसुखावहः
સૂતએ કહ્યું—આમ કહીને અને પ્રજાને ફરી આશ્વાસન આપી, લોકસુખાવહ ઔર્વે અનેક પ્રકારની તપશ્ચર્યા કરી।
Verse 16
देवास्तदा ते विज्ञाय शापस्य कारणं हि तत् । युद्धाय च समुद्योगं चक्रुर्देवारिभिस्सह
ત્યારે દેવોએ તે શાપનું સાચું કારણ જાણી, દેવશત્રુઓ સાથે યુદ્ધ માટે તૈયારી કરી।
Verse 17
सर्वैश्चैव प्रयत्नैश्च नानायुधधरास्सुराः । सर्वे शक्रादयस्तत्र युद्धार्थं समुपागताः
ત્યારે દેવતાઓ નાનાવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરીને સર્વ પ્રયત્નો સાથે, ઇન્દ્ર આદિ સર્વે યુદ્ધાર્થે ત્યાં એકત્ર થયા.
Verse 18
तान्दृष्ट्वा राक्षसास्तत्र विचारे तत्पराः पुनः । बभूवुस्तेऽखिला दुष्टा मिथो ये यत्र संस्थिताः
તેમને ત્યાં જોઈ રાક્ષસો ફરી વિચાર‑વિમર્શમાં તત્પર થયા; બધા દુષ્ટો જ્યાં જ્યાં ઊભા હતા ત્યાંથી જ પરસ્પર તરફ વળી વ્યાકુળ ચર્ચા કરવા લાગ્યા.
Verse 19
राक्षसा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं संकटं समुपागताः । युद्ध्यते म्रियते चैव युद्ध्यते न विहन्यते
રાક્ષસોએ કહ્યું—“શું કરવું અને ક્યાં જવું? અમે ભારે સંકટમાં આવી પડ્યા છીએ. યુદ્ધમાં ઘા લાગતાં મરણ થાય છે; પરંતુ અહીં યુદ્ધ ચાલે છે છતાં વિરોધીને મારવામાં આવતો નથી.”
Verse 20
तथैव स्थीयते चेद्वै भक्ष्यते किं परस्परम् । दुःखं हि सर्वथा जातं क एनं विनिवारयेत्
અને જો આ જ રીતે ચાલતું રહે, તો પ્રાણીઓ પરસ્પર કેમ ભક્ષણ કરે? સર્વત્ર દુઃખ જ ઊભું થયું છે; તેને કોણ નિવારી શકે (જ્યાં સુધી આ પરસ્પર હિંસા રહે)?
Verse 21
सूत उवाच । विचार्येति च ते तत्र दारुकाद्याश्च राक्षसाः । उपायं न विजानन्तो दुःखं प्राप्तास्सदा हि वै
સૂતે કહ્યું—ત્યાં દારુક વગેરે રાક્ષસોએ વિચાર કર્યો, પણ કોઈ ઉપાય જાણ્યો નહીં; તેથી તેઓ નિશ્ચયે સદા દુઃખમાં પડ્યા.
Verse 22
दारुका राक्षसी चापि ज्ञात्वा दुःखं समागतम् । भवान्याश्च वरं तञ्च कथयामास सा तदा
ત્યારે રાક્ષસી દારુકાએ દુઃખ આવી પડ્યું છે એમ જાણી, તે જ સમયે ભવાની (પાર્વતી) દ્વારા અપાયેલો વર અને તેનું સ્વરૂપ કહી સંભળાવ્યું।
Verse 23
दारुकोवाच । मया ह्याराधिता पूर्वं भवपत्नी वरं ददौ । वनं गच्छ निजैः सार्धं यत्र गंतुं त्वमिच्छसि
દારુક બોલ્યો— મેં અગાઉ ભવપત્ની દેવીની આરાધના કરી હતી; તેમણે વર આપ્યો— ‘પોતાના લોકો સાથે વનમાં જા, જ્યાં જવું હોય ત્યાં જા.’
Verse 24
तद्वरश्च मया प्राप्तः कथं दुःखं विषह्यते । जलं वनं च नीत्वा वै सुखं स्थेयं तु राक्षसैः
એ વર મને પ્રાપ્ત થયો છે; તો પછી દુઃખ કેમ સહન થાય? પાણી લઈને વનમાં જઈ રાક્ષસોએ નિશ્ચયે સુખથી રહેવું જોઈએ.
Verse 25
भूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा राक्षस्या हर्षमागताः । उचुस्सर्वे मिथस्ते हि राक्षसा निर्भयास्तदा
ભૂત બોલ્યો— તે રાક્ષસીના વચન સાંભળીને બધા રાક્ષસો આનંદિત થયા. ત્યારે તેઓ નિર્ભય બની પરસ્પર સૌ વાતો કરવા લાગ્યા.
Verse 26
धन्येयं कृतकृत्येयं राज्ञ्या वै जीवितास्स्वयम् । नत्वा तस्यै च तत्सर्वं कथयामासुरादरात्
આ રાણી ધન્ય છે, કૃતકૃત્ય છે; તેનું જીવન ખરેખર સફળ થયું છે. પછી તેમણે તેને નમસ્કાર કરીને, આદરપૂર્વક સર્વ વાત સંપૂર્ણ રીતે કહી સંભળાવી.
Verse 27
यदि गंतुं भवेच्छक्तिर्गम्यतां किं विचार्यते । तत्र गत्वा जले देवि सुखं स्थास्याम नित्यशः
જો જવાની શક્તિ હોય તો ચાલો—વિચારવાનું શું છે? હે દેવી, ત્યાં જઈને અમે જળમાં નિત્ય સુખથી નિવાસ કરીશું.
Verse 28
एतस्मिन्नंतरे लोका देवैस्सार्द्धं समागताः । युद्धाय विविधैर्दुःखैः पीडिता राक्षसैः पुरा
આ દરમિયાન લોકવાસીઓ દેવતાઓ સાથે એકત્ર થયા. તેઓ અગાઉ રાક્ષસો દ્વારા અનેક પ્રકારના દુઃખોથી પીડિત હતા અને યુદ્ધ માટે ઉદ્યત થઈ આવ્યા.
Verse 29
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्र संहितायां नागेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्ये दारुकावनराक्षसोपद्रववर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીશિવમહાપુરાણના ચોથા ભાગની કોટિરુદ્ર સંહિતામાં, નાગેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ માહાત્મ્ય હેઠળ ‘દારુકાવનના રાક્ષસોના ઉપદ્રવનું વર્ણન’ નામનો ઓગણત્રીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।
Verse 30
जयजयेति देव्यास्तु स्तुतिमुच्चार्य राक्षसी । तत उड्डीयनं कृत्वा सपक्षो गिरिराड्यथा
દેવીની સ્તુતિ કરીને “જય જય” એવો જયઘોષ ઉચ્ચારી તે રાક્ષસી પછી પાંખવાળા પર્વતરાજની જેમ ઉડીને ચાલી ગઈ।
Verse 31
समुद्रस्य च मध्ये सा संस्थिता निर्भया तदा । सकलैः परिवारैश्च मुमुदेति शिवानुगा
ત્યારે તે સમુદ્રના મધ્યમાં નિર્ભય થઈ સ્થિત રહી; અને સર્વ પરિજન સાથે શિવાનુગા બની આનંદિત થઈ।
Verse 32
तत्र सिंधौ च ते स्थित्वा नगरे च विलासिनः । राक्षसाश्च सुखं प्रापु्र्निर्भयाश्च विजह्रिरे
ત્યાં સિંધુના કિનારે અને નગરમાં સ્થિત રહી વિલાસપ્રિય તે રાક્ષસોએ સુખ પ્રાપ્ત કર્યું; અને નિર્ભય થઈ મનગમતું વિહાર કર્યો।
Verse 33
राक्षसाश्च पृथिव्यां वै नाजग्मुश्च कदाचन । मुनेश्शापभयादेव बभ्रमुस्ते चले तदा
મુનિના શાપના ભયથી તે રાક્ષસો ફરી ક્યારેય પૃથ્વી પર આવ્યા નહીં; તે સમયે તેઓ માત્ર ચલિત લોકોમાં જ ભટકતા રહ્યા।
Verse 34
नौषु स्थिताञ्जनान्नीत्वा नगरे तत्र तांस्तदा । चिक्षिपुर्बन्धनागारे कांश्चिज्जघ्नुस्तदा हि ते
નૌકાઓમાં રહેલા લોકોને પકડી તેઓ તેમને તે નગરમાં લઈ ગયા; ત્યારબાદ કેટલાકને કારાગારમાં ફેંકી દીધા અને કેટલાકને તે સમયે જ મારી નાખ્યા।
Verse 35
यथायथा पुनः पीडां चक्रुस्ते राक्षसास्तदा । तत्रस्थिता भवान्याश्च वरदानाच्च निर्भयाः
જ્યારે જ્યારે તે રાક્ષસો ફરી પીડા આપતા, ત્યારે ભવાની ત્યાં જ સ્થિત રહેતી; પ્રાપ્ત થયેલા વરદાનના પ્રભાવથી તે નિર્ભય હતી.
Verse 36
यथापूर्वं स्थले लोके भयं चासीन्निरन्तरम् । तथा भयं जले तेषामासीन्नित्यं मुनीश्वराः
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, જેમ પહેલાં ધરતી પર લોકોએ અવિરત ભય અનુભવ્યો, તેમ જ જળમાં પણ તેમને સદા ભય રહેતો હતો.
Verse 37
कदाचिद्राक्षसी सा च निस्सृता नगराज्जले । रुद्ध्वा मार्गं स्थिता लोकपीडार्थं धरणौ च हि
એક વખત તે રાક્ષસી શહેરની નજીકના જળપ્રદેશમાંથી બહાર નીકળી; માર્ગ રોકીને લોકોকে પીડવા માટે ધરતી પર ઊભી રહી।
Verse 38
एतस्मिन्नंतरे तत्र नावो बहुतराः शुभाः । आगता बहुधा तत्र सर्वतो लोकसंवृताः
આ દરમિયાન ત્યાં ઘણી શુભ નૌકાઓ બહુ સંખ્યામાં, સર્વ દિશાઓથી વારંવાર આવી પહોંચી; લોકો સર્વત્રથી ભેગા થઈ તે સ્થળ ભરાઈ ગયું।
Verse 39
ता नावश्च तदा दृष्ट्वा हर्षं संप्राप्य राक्षसाः । द्रुतं गत्वा हि तत्रस्थान्वेगात्संदध्रिरे खलाः
તે નૌકાઓ જોઈ રાક્ષસો આનંદિત થયા; તેઓ ઝડપથી દોડી જઈ ત્યાં રહેલા લોકો પર વેગથી તૂટી પડ્યા અને દુષ્ટોએ તેમને ઘેરી લીધા।
Verse 40
आजग्मुर्नगरं ते च तानादाय महाबलाः । चिक्षिपुर्बन्धनागारे बद्ध्वा हि निगडैर्दृढैः
પછી તે મહાબળવાન પુરુષો નગરમાં ગયા, તેમને પકડી લાવ્યા અને મજબૂત લોખંડની બેડીઓથી કસીને બાંધી કારાગારમાં ફેંકી દીધા।
Verse 41
बद्धास्ते निगडैर्लोका संस्थिता बंधनालये । अतीव दुःखमाजग्मुर्भर्त्सितास्ते मुहुर्मुहुः
તે લોકો બેડીઓથી બંધાઈ કારાગારમાં કેદ રાખવામાં આવ્યા; વારંવાર ઠપકો અને અપમાન સહન કરતાં તેઓ અતિ દુઃખમાં પડ્યા।
Verse 42
तेषां मध्ये च योऽधीशस्स वैश्यस्सुप्रियाभिधः । शिवप्रियश्शुभाचारश्शैवश्चासीत्सदातनः
તેમામાં મુખ્ય પુરુષ સુપ્રિયા નામનો વૈશ્ય હતો. તે શિવપ્રિય, શુભ આચરણમાં સ્થિર અને સદા શૈવ માર્ગનો અડગ અનુયાયી હતો.
Verse 43
विना च शिवपूजां वै न तिष्ठति कदाचन । सर्वथा शिवधर्मा हि भस्मरुद्राक्षभूषणः
શિવપૂજા વિના કોઈ ક્યારેય સ્થિર રહેતો નથી. સર્વથા શિવધર્મ એટલે ભસ્મ અને રુદ્રાક્ષના ભૂષણથી અલંકૃત રહેવું.
Verse 44
यदि पूजा न जाता चेन्न भुनक्ति तदा तु सः । अतस्तत्रापि वैश्योऽसौ चकार शिवपूजनम्
“જો પૂજા ન થઈ હોય તો તે ભોજન ન કરે”—એવું વિચારીને, તે વૈશ્યે તેથી ત્યાં પણ શિવપૂજન કર્યું.
Verse 45
कारागृहगतस्सोपि बहूंश्चाशिक्षयत्तदा । शिवमंत्रं च पूजां च पार्थिवीमृषिसत्तमाः
હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, કારાગૃહમાં બંધ હોવા છતાં તેણે ત્યારે અનેક લોકોને શિવમંત્ર તથા પાર્થિવ (મૃણ્મય) લિંગપૂજાનું ઉપદેશ આપ્યો।
Verse 46
ते सर्वे च तदा तत्र शिवपूजां स्वकामदाम् । चक्रिरे विधिवत्तत्र यथादृष्टं यथाश्रुतम्
પછી તેઓ બધા ત્યાં જ તે જ સમયે, ઉપાસકોની ઇચ્છિત કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર ભગવાન શિવની પૂજા વિધિવત્ કરી—જેમ તેમણે જોયું હતું અને જેમ પરંપરાથી સાંભળ્યું હતું તેમ।
Verse 47
केचित्तत्र स्थिता ध्याने बद्ध्वासनमनुत्तमम् । मानसीं शिवपूजां च केचिच्चक्रुर्मुदान्विताः
કેટલાક ત્યાં ધ્યાનમાં સ્થિત રહ્યા, સર્વોત્તમ સ્થિર આસન બાંધીને; અને કેટલાક આનંદથી ભરાઈ માનસિક શિવપૂજા કરવા લાગ્યા.
Verse 48
तदधीशेन तत्रैव प्रत्यक्षं शिवपूजनम् । कृतं च पार्थिवस्यैव विधानेन मुनीश्वराः
હે મુનીશ્વરો, ત્યાં જ તે અધિશે પાર્થીવ (માટીનાં) લિંગની વિધિ અનુસાર યથાવિધી પ્રત્યક્ષ શિવપૂજન કર્યું.
Verse 49
अन्ये च ये न जानन्ति विधानं स्मरणं परम् । नमश्शिवाय मंत्रेण ध्यायंतश्शंकरं स्थिताः
અને કેટલાક અન્ય લોકો પણ છે જેઓ વિધિવિધાન કે પરમ સ્મરણમાર્ગ જાણતા નથી; છતાં ‘નમઃ શિવાય’ મંત્રથી શંકરનું ધ્યાન કરીને તેમાં જ સ્થિર રહે છે.
Verse 50
सुप्रियो नाम यश्चासीद्वैश्यवर्यश्शिवप्रियः । ध्यायंश्च मनसा तत्र चकार शिवपूजनम्
સુપ્રિય નામનો એક શ્રેષ્ઠ વૈશ્ય હતો, શિવનો પ્રિય ભક્ત. તેણે ત્યાં મનથી ધ્યાન કરતાં શિવપૂજન કર્યું.
Verse 51
यथोक्तरूपी शंभुश्च प्रत्यक्षं सर्वमाददे । सोपि स्वयं न जानाति गृह्यते न शिवेन वै
યથોક્ત રૂપ ધારણ કરીને શંભુ પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થયા અને તેમની સામેનું સર્વ સ્વીકારી લીધું. છતાં તેઓ ઇન્દ્રિયવિષયરૂપે જાણી શકાય તેમ નથી; કારણ કે શિવ કોઈથી પણ ગ્રહ્ય કે પરિમિત થતા નથી—શિવ પણ શિવને વસ્તુરૂપે પકડી શકતા નથી।
Verse 52
एवं च क्रियमाणस्य वैश्यस्य शिवपूजनम् । व्यतीयुस्तत्र षण्मासा निर्विघ्नेन मुनीश्वराः
હે મુનીશ્વરો! આ રીતે તે વૈશ્યનું ભગવાન શિવનું પૂજન ચાલતું રહ્યું અને ત્યાં છ માસ કોઈ વિઘ્ન વિના વીતી ગયા.
Verse 53
अतः परं च यज्जातं चरितं शशिमौलिनः । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठाः सावधानेन चेतसा
અતએવ, હે ઋષિશ્રેષ્ઠો! શશિમૌલિ ભગવાન શિવનું ત્યારપછી જે બન્યું તે પવિત્ર ચરિત્ર સાવધાન ચિત્તથી સાંભળો.
Frequently Asked Questions
It sets up the Nāgeśa jyotirliṅga origin by narrating the rise of Dārukā–Dāruka’s adharma (yajña and dharma destruction), the localization of their power in a western-ocean forest, and the collective appeal of the afflicted to Aurva Ṛṣi for protection—preparing the ground for Śiva’s intervention.
The liṅga appearing as jyotis encodes a dual register: Śiva is formless, self-luminous reality (beyond attributes) while also becoming ritually accessible through an emblem anchored to a place. The forest-in-the-ocean motif functions as a liminal ‘outside dharma’ zone, where disorder concentrates until reabsorbed by divine luminosity and reordering.
Śiva is highlighted as the parātman manifested as the Nāgeśa jyotirliṅga (jyotīrūpaṃ paramaṃ liṅgam), while Pārvatī appears indirectly through the boon-context that emboldens Dārukā, underscoring how boons require dharmic containment and ultimate Śaiva oversight.