Rig Veda Sukta 21
Mandala 8Sukta 2118 Mantras

Sukta 21

Sukta 8.21

Devata

Indra

આ સૂક્ત ઇન્દ્રને સદા નવતર રક્ષક અને વાજ (વિજયશક્તિ, સમૃદ્ધિ) આપનાર તરીકે પ્રબળ રીતે આહ્વાન કરે છે. ગાયકોએ નજીક આવીને ગાયો, ઘોડાં અને અઢળક ધન-સંપત્તિ બક્ષે એવી પ્રાર્થના કરે છે. સોમપિષણ અને સુઘડ સ્તુતિમાં આનંદ લેતા સાચા સ્વામી તરીકે ઇન્દ્રની પ્રશંસા થાય છે; તેની ઉદારતા પર્જન્યે વરસાવેલા વરસાદ જેવી “હજાર” અને “દસ હજાર” જેટલી વિશાળ પરિમાણ સુધી પહોંચે શકે છે, એમ વર્ણવાયું છે.

Mantras

Mantra 1

वयमु त्वामपूर्व्य स्थूरं न कच्चिद्भरन्तोऽवस्यवः । वाजे चित्रं हवामहे ॥

અમે, તારી અવસ્ય—રક્ષા—ઇચ્છતા, હે અપુર્વ્ય (સદા નવાં), તને આહ્વાન કરીએ છીએ; અચૂક આધાર સમા સ્થિર અને દૃઢ બની અમે અર્પણ વહન કરીએ છીએ. અને વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) માટે તારી ચિત્ર—પ્રકાશમય, બહુવિધ—શક્તિને અમે બોલાવીએ છીએ.

Mantra 2

उप त्वा कर्मन्नूतये स नो युवोग्रश्चक्राम यो धृषत् । त्वामिद्ध्यवितारं ववृमहे सखाय इन्द्र सानसिम् ॥

કર્મમાં, સહાય માટે, અમે તારી પાસે આવીએ છીએ; અમામાં રહેલી યુવા અને ઉગ્ર શક્તિ ધૃષ્ટતાથી આગળ વધે છે. કારણ કે તને જ અમે અવિતાર—ઉદ્ધારક—રૂપે પસંદ કરીએ છીએ. હે ઇન્દ્ર, સખા, સાનસિ (લાભ-વિજય આપનાર), વિજય-સાધનમાં અમારાં સાથે ઊભા રહેજે.

Mantra 3

आ याहीम इन्दवोऽश्वपते गोपत उर्वरापते । सोमं सोमपते पिब ॥

અહીં આવો—આ પિષિત સોમધારાઓ તને બોલાવે છે. હે અશ્વપતિ, ગોપતિ, ઉર્વરાપતિ; હે સોમપતિ, સોમ પાન કર—આનંદદાયક, આંતરિક અધિપત્યને બળ આપનાર રસને તું ગ્રહણ કર.

Mantra 4

वयं हि त्वा बन्धुमन्तमबन्धवो विप्रास इन्द्र येमिम । या ते धामानि वृषभ तेभिरा गहि विश्वेभिः सोमपीतये ॥

અમે તો, અન્ય આધાર વિના પણ, તને જ સચ્ચા બંધનોથી ભરેલા બંધુ તરીકે ધારીએ છીએ; હે ઇન્દ્ર, અમે વિપ્ર ઋષિઓ તને જ ચાંપીએ છીએ. હે બળવાન વૃષભ, તારા સર્વ ધામો અને શક્તિઓ સાથે અહીં આવ; સર્વ રીતે સોમપાન માટે—અમારા યજ્ઞ અને ઉન્નતિમાં તું પૂર્ણ સ્વરૂપે પ્રવેશ કર.

Mantra 5

सीदन्तस्ते वयो यथा गोश्रीते मधौ मदिरे विवक्षणे । अभि त्वामिन्द्र नोनुमः ॥

જેમ તારી શક્તિઓ અમામાં સ્થિર થાય છે—ગૌસમૃદ્ધ મધુરતામાં, મદિરા મધુમાં, વિવક્ષણ (વિચાર-વિભેદ)માં જેમ કિરણો વિશ્રામ પામે—તેમ, હે ઇન્દ્ર, અમે તારી તરફ પોતાને દબાવીને આગળ ધપાવીએ છીએ; આંતરિક વાણીના જાગરણ માટે તને આહ્વાન કરીએ છીએ.

Mantra 6

अच्छा च त्वैना नमसा वदामसि किं मुहुश्चिद्वि दीधयः । सन्ति कामासो हरिवो ददिष्ट्वं स्मो वयं सन्ति नो धियः ॥

તારી તરફ અમે આ નમસ્કાર સાથે વાણી ઉચ્ચારીએ છીએ: શા માટે વારંવાર અમારી ધીઓ વિખેરાય? હે હરિવો (હરિત અશ્વોના સ્વામી), અહીં કામનાઓ છે; તું દાતા છે—અને અમામાં પણ એવી ધીઓ છે, જે તેજસ્વી બની શકે.

Mantra 7

नूत्ना इदिन्द्र ते वयमूती अभूम नहि नू ते अद्रिवः । विद्मा पुरा परीणसः ॥

હે ઇન્દ્ર! તારી ઊતિ (રક્ષા)માં અમે ખરેખર નવા બની ગયા છીએ; કારણ કે, હે અદ્રિવઃ (પથ્થરધારી), હવે તારા માટે કંઈ અશક્ય નથી. અમે તારી પૂર્વની ‘પરીણસ’—વિસ્તૃત મહિમા અને વ્યાપક શક્તિઓ—જાણીએ છીએ.

Mantra 8

विद्मा सखित्वमुत शूर भोज्यमा ते ता वज्रिन्नीमहे । उतो समस्मिन्ना शिशीहि नो वसो वाजे सुशिप्र गोमति ॥

હે સખા! અમે તારી સખાઈ અને, હે શૂર, તારી ભોજ્ય (ઉદાર) દાનશક્તિ જાણીએ છીએ; તેથી, હે વજ્રિન્, અમે તેને મેળવવા તારી પાસે આવીએ છીએ. અને આ જ સમાગમમાં, હે વસુ, અમને તીક્ષ્ણ કર—હે સુશિપ્ર—ગોમતી, વાજે (બળ-સમૃદ્ધિ)માં.

Mantra 9

यो न इदमिदं पुरा प्र वस्य आनिनाय तमु वः स्तुषे । सखाय इन्द्रमूतये ॥

જે દેવએ પ્રાચીન કાળે અમને વારંવાર ઉત્તમ વિસ્તૃતિ અને કલ્યાણ તરફ પ્રેર્યા—તેને હું તમારાં માટે સ્તવું છું, હે સખાઓ: ઊતિ માટે, ઉદ્ધારક સહાય માટે, ઇન્દ્રને.

Mantra 10

हर्यश्वं सत्पतिं चर्षणीसहं स हि ष्मा यो अमन्दत । आ तु नः स वयति गव्यमश्व्यं स्तोतृभ्यो मघवा शतम् ॥

હરિત અશ્વોવાળો, સત્યપતિ, જનસમુદાયોના સહાયક—એ જ ખરેખર આનંદ પામનાર છે. તે અમારા તરફ આવે અને અમારા માટે ગવ્ય (ગૌ-ધન) તથા અશ્વ્ય (અશ્વ-બળ) એવી તેજસ્વી સમૃદ્ધિ વણે; મઘવાન (ઇન્દ્ર) સ્તોતાઓને શતગুণ પૂર્ણતા અર્પે.

Mantra 11

त्वया ह स्विद्युजा वयं प्रति श्वसन्तं वृषभ ब्रुवीमहि । संस्थे जनस्य गोमतः ॥

તારા સાથે યુગ્મ સાથી બનીને, હે વृषભ (બળવાન), અમે હાંફતા વિરોધ સામે પ્રતિઉત્તર આપીએ છીએ; તેને જવાબ આપીએ છીએ. જનસમુદાયના ગોમત્ (ગૌ-સમૃદ્ધ) સ્થિર સ્થાનમાં અમને સ્થાપિત કર.

Mantra 12

जयेम कारे पुरुहूत कारिणोऽभि तिष्ठेम दूढ्यः । नृभिर्वृत्रं हन्याम शूशुयाम चावेरिन्द्र प्र णो धियः ॥

હે પુરુહૂત, કાર્યમાં અમે જીતીએ; અમારા વિરુદ્ધ કાર્ય કરનારાઓ પર વિજય મેળવો. દબાયેલા કઠિન સંકટો પર અમે ઊભા રહીએ. નરબળોથી આંતરિક વૃત્રને અમે હણીએ; અને તે કરવા ઇચ્છામાં અમે પ્રજ્વલિત રહીએ. હે ઇન્દ્ર, અમારી ધિયઃ (પ્રેરિત વિચારો) આગળ ધપાવ.

Mantra 13

अभ्रातृव्यो अना त्वमनापिरिन्द्र जनुषा सनादसि । युधेदापित्वमिच्छसे ॥

હે ઇન્દ્ર, તું ભાઈ-સમાન કોઈ પ્રતિસ્પર્ધી વિના, દોષરહિત; જન્મથી જ તું પ્રાચીન કાળથી સ્થિત છે. છતાં યુદ્ધ દ્વારા જ તું અમારી સાથે સાન્નિધ્ય અને આપ્તત્વ (અપિત્વ) ઇચ્છે છે.

Mantra 14

नकी रेवन्तं सख्याय विन्दसे पीयन्ति ते सुराश्वः । यदा कृणोषि नदनुं समूहस्यादित्पितेव हूयसे ॥

મિત્રતા માટે તારા કરતાં વધુ તેજસ્વી મિત્ર કોઈ પામતું નથી; તારા શુભ્ર-અશ્વવાળા બળો તને પીવે છે. જ્યારે તું ગર્જનારા પ્રવાહને ઊભો કરે છે અને તેને એકમાં એકત્ર કરે છે, ત્યારે તને પિતાની જેમ જ બોલાવે છે—કારણ કે તું આશ્રય આપતી એકતા રચે છે.

Mantra 15

मा ते अमाजुरो यथा मूरास इन्द्र सख्ये त्वावतः । नि षदाम सचा सुते ॥

હે ઇન્દ્ર, તારા આશ્રયવાળા મિત્રત્વમાં મૂર્ખ સમા અપરિપક્વ અને ભ્રમિત (વૃત્તિઓ) મંદ બળો બની તારા પર ન ચઢે. તું અમારી બાજુમાં રહી, સુત સોમમાં અમે સાથે બેઠા રહીએ—સાચી સખાઈમાં સ્થિર થઈ.

Mantra 16

मा ते गोदत्र निरराम राधस इन्द्र मा ते गृहामहि । दृळ्हा चिदर्यः प्र मृशाभ्या भर न ते दामान आदभे ॥

હે ઇન્દ્ર, ગોદાત્ર (પ્રકાશ-ગાયો આપનાર), તારા રાધસ્ (દાન-ધન)માંથી અમને બહાર ન હાંકી દે; તારા પાસેથી અમને વિચ્છિન્ન ન કર. શત્રુ-શક્તિ દૃઢ બેસી હોય તોય, તારી આગળ વધતી રક્ષાઓથી અમને પાર ઉતાર; તારા દામાન (બંધનરૂપ નિયમો, જે ધારણ કરે) પર કોઈ હાથ ન ધરે.

Mantra 17

इन्द्रो वा घेदियन्मघं सरस्वती वा सुभगा ददिर्वसु । त्वं वा चित्र दाशुषे ॥

ઇન્દ્ર જ ખરેખર મહાન મઘ (મહાદાન) લઈને આવે છે—અથવા સુભાગા સરસ્વતી, જે શુભ વસુ (સારા ખજાના) આપે છે. અથવા તું, હે ચિત્ર (અદ્ભુત-કર્તા), દાશુષે (યજ્ઞ-અર્પણ કરનારને) (આપે): તેજસ્વી સત્તા-ધન.

Mantra 18

चित्र इद्राजा राजका इदन्यके यके सरस्वतीमनु । पर्जन्य इव ततनद्धि वृष्ट्या सहस्रमयुता ददत् ॥

ચિત્ર (અદ્ભુત) છે રાજા, અને ચિત્ર છે નાના રાજાઓ પણ—એ અન્ય, જે સરસ્વતીના અનુગામી છે. પરજન્ય જેમ તેણે વૃષ્ટિથી વિસ્તરણ કર્યું છે; તે હજાર, દસ-હજાર આપે છે—ઉછળતી પૂર્ણતાઓ.

Frequently Asked Questions

Protection and victorious strength (vāja), along with concrete prosperity—especially cattle, horses, and abundant wealth for the singers and their community.

It praises Indra’s power as constantly fresh and effective—never exhausted—so he can be invoked again and again as a reliable support and protector.

Rain is the classic Vedic image of overflowing nourishment; the simile says Indra’s generosity can be vast and life-sustaining, reaching ‘thousand’ and ‘ten-thousand’ measures of bounty.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App