
Sukta 5.81
Atri (Ātreya tradition) (traditional attribution for RV 5.81)
Savitar (Savitṛ)
Jagatī (common for RV 5.81; exact scan may vary)
સવિતૃને અર્પિત આ ટૂંકા સ્તોત્રમાં દૈવી પ્રેરકનું સ્તવન છે: તે ઋષિઓના મન અને અંતર્દૃષ્ટિને ‘યોક’ કરીને જોડે છે, યજ્ઞશક્તિઓને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવે છે, અને પોતાની આગળ વધતી ગતિમાં સર્વ દેવોને ગતિમાન કરે છે. સવિતૃને લોકોના માપક અને સર્વ બનતામાં વ્યાપીને અધિપત્ય ધરાવનાર સર્વભૌમ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે; ક્રિયાનો આંતરિક તથા બાહ્ય પ્રેરક બની તે જીવોને સુરક્ષિત રીતે માર્ગદર્શન આપે છે. અંતે, સ્તોત્ર સવિતૃને પ્રસવ (પ્રેરણા/પ્રવર્તન)નો એકમાત્ર સ્વામી તરીકે ઓળખે છે અને તેની ગતિઓમાં તેને પૂષન—માર્ગદર્શક પોષક—રૂપે, સ્તોમ સ્વીકારવા આમંત્રિત કરે છે.
Mantra 1
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः । वि होत्रा दधे वयुनाविदेक इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥
વિપ્રો મનને યોગે છે અને ધીઓને પણ યોગે છે—વિશાળ, સર્વવિદિત વિપ્રના વિપ્રો. વયુનાવિત એક જ હોતા-શક્તિઓને યોગ્ય રીતે વિસ્તારે સ્થિર કરે છે; દેવ સવિતૃની પરિષ્ટુતિ મહાન અને સર્વત્ર વ્યાપક છે.
Mantra 2
विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद्भद्रं द्विपदे चतुष्पदे । वि नाकमख्यत्सविता वरेण्योऽनु प्रयाणमुषसो वि राजति ॥
કવિ સર્વ રૂપોને પ્રત્યક્ષ પ્રગટ થવા મુક્ત કરે છે; તેણે દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ માટે કલ્યાણ પ્રસાર્યું છે. વરેણ્ય સવિતા આકાશને દૃશ્ય કરે છે; ઉષાના પ્રયાણને અનુસરી તે રાજસ તેજમાં પ્રકાશે છે.
Mantra 3
यस्य प्रयाणमन्वन्य इद्ययुर्देवा देवस्य महिमानमोजसा । यः पार्थिवानि विममे स एतशो रजांसि देवः सविता महित्वना ॥
જેનાં પ્રયાણ પછી અન્ય દેવો પણ બળથી દેવના મહિમા તરફ ગતિ કરે છે—જેણે પાર્થીવ પ્રદેશોને માપી વહેંચ્યા; એ દેવ સવિતા, સ્વિફ્ત એતશ અશ્વો સાથે, પોતાના મહત્ત્વથી રજાંસિ (વિસ્તારો) માપે છે.
Mantra 4
उत यासि सवितस्त्रीणि रोचनोत सूर्यस्य रश्मिभिः समुच्यसि । उत रात्रीमुभयतः परीयस उत मित्रो भवसि देव धर्मभिः ॥
અને હે સવિતર્, તું ત્રણ તેજોમય લોકોમાં ગમન કરે છે; અને સૂર્યના રશ્મિઓ સાથે તું એકત્રિત થાય છે. અને રાત્રિને તું બંને બાજુથી પરિભ્રમણ કરે છે; અને હે દેવ, પોતાના ધર્મો (દેવધર્મ) દ્વારા તું મિત્ર બને છે—ઋતના સુવ્યવસ્થિત ગતિમાં સુમેળ સ્થાપે છે.
Mantra 5
उतेशिषे प्रसवस्य त्वमेक इदुत पूषा भवसि देव यामभिः । उतेदं विश्वं भुवनं वि राजसि श्यावाश्वस्ते सवित स्तोममानशे ॥
અને પ્રસવ (પ્રસવ) નો અધિપતિ તું એકલો જ છે; અને હે દેવ, તારા યામો/ગમનો દ્વારા તું પૂષા બને છે—પોષક માર્ગદર્શક. અને આ સમગ્ર ભુવનને તું વ્યાપક રીતે શાસે છે; હે શ્યાવાશ્વ સવિતર, અમારો સ્તોમ સ્વીકાર અને આસ્વાદ કર.
Savitṛ is the divine Impeller who awakens and sets all activity in motion. In this hymn he also measures the worlds and guides beings safely along their paths.
It means disciplining and aligning attention (mind) and insight (thought) so the prayer and the ritual proceed in the right order. The hymn treats this inner yoking as Savitṛ’s gift and action.
Because Savitṛ’s impulsion is not only cosmic power but also practical guidance. When he leads beings in their goings (journeys and life-paths), he functions as Pūṣan—the protector and nourisher who brings safely to the goal.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.