Rig Veda Sukta 34
Mandala 3Sukta 3411 Mantras

Sukta 34

Sukta 3.34

Rishi

Viśvāmitra Gāthina (RV 3.34 traditionally)

Devata

Indra

Chandas

Triṣṭubh

આ સૂક્ત ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે—દુર્ગભેદક તરીકે, જે પવિત્ર વાણી (બ્રહ્મન્)ના બળથી દાસ/દસ્યુ વિરોધને પછાડી દે છે, શત્રુઓને વિખેરી નાખે છે અને ઋષિઓ માટે સાચું ધન જીતે છે. તેમાં તેના કાર્યોની મહત્તા અને ધર્મસંગતતા ગવાય છે—વાંકાને સીધું કરનાર અને અપરાજેય શક્તિથી વિજય મેળવનાર તરીકે—અને અંતે યુદ્ધ-પ્રાર્થના રૂપે ઇન્દ્રને સંઘર્ષ અને સમૃદ્ધિમાં ઉપાસકોની વાત સાંભળીને સહાય કરવા વિનંતી કરે છે.

Mantras

Mantra 1

इन्द्रः पूर्भिदातिरद्दासमर्कैर्विदद्वसुर्दयमानो वि शत्रून् । ब्रह्मजूतस्तन्वा वावृधानो भूरिदात्र आपृणद्रोदसी उभे ॥

ઇન્દ્રઃ—પૂર્ભિદ્ (દુર્ગભેદક)—અર્કૈઃ (જ્વલંત સ્તુતિઓથી) દાસને અતિક્રમી ગયો અને શત્રુઓને વિખેરી નાખ્યા; વસુ (સત્ય ધન) શોધીને દાન વરસાવતો. બ્રહ્મજૂત (બ્રહ્મ-પ્રેરિત) થઈ, પોતાની તન્વા (શક્તિમય દેહ)માં વધતો, ભૂરિદાતૃ (મહાદાતા) એ ઉભે રોદસી (આકાશ અને પૃથ્વી)ને પરિપૂર્ણ કરી.

Mantra 2

मखस्य ते तविषस्य प्र जूतिमियर्मि वाचममृताय भूषन् । इन्द्र क्षितीनामसि मानुषीणां विशां दैवीनामुत पूर्वयावा ॥

તમારા મખ (યજ્ઞીય તેજ) અને તવિષ (પરાક્રમ)ની પ્રજૂતિમ્ (પ્રેરિત ગતિ) હું આગળ ઉઠાવું છું, અમૃતત્વ માટે વાણીનું ભૂષણ કરું છું. હે ઇન્દ્ર, તમે માનુષી ક્ષિતિઓ (માનવ નિવાસો)ના અને દૈવી વિશાં (દિવ્ય જનસમૂહો)ના સ્વામી છો; અને તમે પૂર્વયાવા—આગળ ચાલનાર, માર્ગદર્શક—છો.

Mantra 3

इन्द्रो वृत्रमवृणोच्छर्धनीतिः प्र मायिनाममिनाद्वर्पणीतिः । अहन्व्यंसमुशधग्वनेष्वाविर्धेना अकृणोद्राम्याणाम् ॥

ઇન્દ્રે વૃત્રને—આક્રમણના અગ્રણીને—ઉઘાડો પાડ્યો; માયાવીઓના રૂપો/છલરૂપોને તેણે ભાંગી નાંખ્યા, યોગ્ય આકાર આપનાર તરીકે. વનમાં અવરોધકને તેણે સંહાર્યો; અને તેજસ્વી ગાયો (કિરણ-ધેનુઓ) પ્રગટ કરી—ખુલ્લા મેદાનમાં વિહરતા આનંદદાયક ધનને ઉજાગર કર્યું.

Mantra 4

इन्द्रः स्वर्षा जनयन्नहानि जिगायोशिग्भिः पृतना अभिष्टिः । प्रारोचयन्मनवे केतुमह्नामविन्दज्ज्योतिर्बृहते रणाय ॥

ઇન્દ્રે સ્વર-લોક (સૂર્ય-લોક) જીત્યો અને દિવસોને જન્મ આપ્યો; અગ્નિસમાન તીવ્ર શોધકો સાથે તેણે યુદ્ધો જીત્યાં—આક્રમણમાં સહાયક બની. મનુ માટે તેણે દિવસોના ચિહ્નને પ્રકાશિત કર્યું; અને મહાસંગ્રામ માટે વિશાળ જ્યોતિને તેણે શોધી કાઢી.

Mantra 5

इन्द्रस्तुजो बर्हणा आ विवेश नृवद्दधानो नर्या पुरूणि । अचेतयद्धिय इमा जरित्रे प्रेमं वर्णमतिरच्छुक्रमासाम् ॥

ઇન્દ્ર—પ્રેરક અને વિસ્તૃત કરનાર—અહીં પ્રવેશ્યો છે; મનુષ્યને ઉન્નત કરનાર નરશક્તિઓને ધારણ કરીને, અનેક અને બહુવિધ. ગાયક (જરિત્ર)માં તે આ વિચારોને જાગૃત કરે છે; અને તેમની માટે આ તેજસ્વી કાંતિને આગળ ધપાવી છે—આત્મશક્તિઓનો આ શુક્લ, ઝગમગતો વર્ણ.

Mantra 6

महो महानि पनयन्त्यस्येन्द्रस्य कर्म सुकृता पुरूणि । वृजनेन वृजिनान्त्सं पिपेष मायाभिर्दस्यूँरभिभूत्योजाः ॥

ઇન્દ્રનાં કર્મો મહાન અને અતિમહાન છે—માનવો તેની સ્તુતિ કરે છે; અનેક, સુસંસ્કૃત સુકૃત્યો. પોતાના ઋજુ કરનાર બળથી તે વાંકાંને પીસી નાખે છે; પોતાની માયાઓથી દસ્યુઓને અભિભૂત કરે છે—અદમ્ય ઓજસવાળો.

Mantra 7

युधेन्द्रो मह्ना वरिवश्चकार देवेभ्यः सत्पतिश्चर्षणिप्राः । विवस्वतः सदने अस्य तानि विप्रा उक्थेभिः कवयो गृणन्ति ॥

યુદ્ધ દ્વારા ઇન્દ્રે પોતાની મહિમાથી દેવો માટે વિશાળ માર્ગ રચ્યો—સત્યપતિ, પ્રજાઓનો પોષક. વિવસ્વતના સદનમાં થયેલા તેના તે કાર્યોને વિપ્રો અને કવિઓ ઉકથો દ્વારા ગાય છે.

Mantra 8

सत्रासाहं वरेण्यं सहोदां ससवांसं स्वरपश्च देवीः । ससान यः पृथिवीं द्यामुतेमामिन्द्रं मदन्त्यनु धीरणासः ॥

સર્વજિત, વરણીય, સહોબળનો દાતા—જેણે સ્વર (દિવ્ય પ્રકાશ) અને દેવીઓ સમા અપઃ (દિવ્ય જળ) જીત્યાં છે. જેણે પૃથ્વી, દ્યૌ અને આ લોકને વશ કર્યા—તે ઇન્દ્રને અનુસરી સ્થિર ધીરાઓ આનંદિત થાય છે.

Mantra 9

ससानात्याँ उत सूर्यं ससानेन्द्रः ससान पुरुभोजसं गाम् । हिरण्ययमुत भोगं ससान हत्वी दस्यून्प्रार्यं वर्णमावत् ॥

તેને ઝડપી અશ્વો જીત્યા; તેણે સૂર્યને પણ જીત્યો. ઇન્દ્રે પુરુભોજસ—સમૃદ્ધ ભોગો આપનારી ગાય—જિતી; તેણે સુવર્ણ આનંદ અને પરિપૂર્ણ ભોગ પણ પ્રાપ્ત કર્યો. દસ્યુઓને સંહારી, તે આગળ વધ્યો અને આર્ય તેજ (વર્ણ)નું રક્ષણ કર્યું.

Mantra 10

इन्द्र ओषधीरसनोदहानि वनस्पतीँरसनोदन्तरिक्षम् । बिभेद वलं नुनुदे विवाचोऽथाभवद्दमिताभिक्रतूनाम् ॥

ઇન્દ્રે ઔષધિઓ અને દિવસોને પ્રગટ કર્યા; વનસ્પતિઓના અધિપતિઓ અને અંતરિક્ષને પણ પ્રગટ કર્યા. તેણે વલને ભેદ્યો, વાણીના વિઘ્નકારોને હાંકી કાઢ્યા; ત્યાર પછી તે વિરોધી સંકલ્પોનો દમનકર્તા બન્યો.

Mantra 11

शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥

આ વાજસાતૌ—સમૃદ્ધિ-વિજયના આ સંઘર્ષમાં—અમે મઘવાન ઇન્દ્રને, નરતમને, શુભ કલ્યાણ માટે આહ્વાન કરીએ. અમારી વાણી સાંભળતો, સહાય માટે ઉગ્ર બની યુદ્ધોમાં, વૃત્રોને ઘાત કરતો, ધનોનો સંજિત—ધન-સંગ્રાહક વિજયી—તે પ્રગટ થાઓ.

Frequently Asked Questions

It praises Indra’s power to break obstacles and defeat hostile forces, and it asks him to grant victory, protection, and wealth. A key idea is that Indra’s triumph is invoked and strengthened through inspired sacred speech (brahman).

In Vedic poetry these often symbolize opposing powers that block light, order, and prosperity—whether enemies in conflict or inner obstacles. Indra is celebrated as the one who breaks such “strongholds” and restores the straight path.

It can be recited as a prayer before difficult efforts—exams, disputes, competitions, or inner struggles—asking for courage, clarity, and the removal of obstacles. Traditionally it also fits Indra-focused offerings, especially in soma-related contexts.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App