Rig Veda Sukta 85
Mandala 10Sukta 8547 Mantras

Sukta 85

Sukta 10.85

Devata

Satya/Ṛta as sustaining principles; Ādityas; Soma; Sūrya (as upholder of dyauḥ)

Chandas

Triṣṭubh (probable; not metrically verified from input alone)

ઋગ્વેદ 10.85 પ્રસિદ્ધ સૂર્યા–વિવાહ (વૈદિક લગ્ન) સૂક્ત છે. તેમાં લગ્નને સત્ય (truth) અને ઋત (યોગ્ય વ્યવસ્થા/ધર્મનિયમ) પર આધારિત બ્રહ્માંડિય, વિશ્વવ્યાપી કર્મ તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. આ સૂક્ત દંપતીને સહમતિ, સંતાનસમૃદ્ધિ, બંધનકારી શક્તિઓથી રક્ષણ, અને આદિત્યો, સોમ તથા સૂર્ય (દ્યૌઃના ધારક) દ્વારા ધારિત તેજસ્વી ધર્મનિયમમાં સ્થિર જીવનના આશીર્વાદ આપે છે.

Mantras

Mantra 1

सत्येनोत्तभिता भूमिः सूर्येणोत्तभिता द्यौः । ऋतेनादित्यास्तिष्ठन्ति दिवि सोमो अधि श्रितः ॥

સત્યથી ભૂમિ ઊભી રાખવામાં આવી છે; સૂર્યથી દ્યૌ (આકાશ) ઊભો રાખવામાં આવ્યો છે. ઋત (કોસ્મિક નિયમ)થી આદિત્યો દિવિ (લોકમાં) સ્થિર ઊભા રહે છે; અને સોમ ત્યાં ઉપર અધિ શ્રિત—ઉચ્ચ સ્થાને પ્રતિષ્ઠિત છે.

Mantra 2

सोमेनादित्या बलिनः सोमेन पृथिवी मही । अथो नक्षत्राणामेषामुपस्थे सोम आहितः ॥

સોમથી આદિત્યો બળવાન બને છે; સોમથી વિશાળ પૃથ્વી મહિમાવંતી થાય છે. અને આ નક્ષત્રોના ઉપસ્થમાં સોમ સ્થાપિત છે—વ્યવસ્થિત પ્રકાશોમાં ગુપ્ત પોષણ અને આનંદરૂપે.

Mantra 3

सोमं मन्यते पपिवान्यत्सम्पिंषन्त्योषधिम् । सोमं यं ब्रह्माणो विदुर्न तस्याश्नाति कश्चन ॥

જ્યારે તેઓ ઔષધિને પીસે છે ત્યારે તે મનુષ્ય માને છે કે મેં સોમ પી લીધો. પરંતુ જે સોમને બ્રહ્માણો—વાણીના દ્રષ્ટા—જાણે છે, તેનો તો કોઈ પણ ભક્ષણ કરતો નથી; બાહ્ય ક્રિયાથી તે પકડાતો નથી, કારણ કે તે આંતરિક જ્ઞાનનો વિષય છે.

Mantra 4

आच्छद्विधानैर्गुपितो बार्हतैः सोम रक्षितः । ग्राव्णामिच्छृण्वन्तिष्ठसि न ते अश्नाति पार्थिवः ॥

આચ્છાદનરૂપ વિધાનોથી ઢાંકાયેલો, બૃહત્ શક્તિઓથી ગુપ્ત રીતે રક્ષિત—હે સોમ, તું સુરક્ષિત ઊભો છે. તું ગ્રાવણાં—પીસવાના પથ્થરો—નો નાદ સાંભળતો ઊભો રહે છે; તને કોઈ પાર્થિવ પ્રાણી ભોગવી શકતું નથી, કારણ કે તારો સત્ય બાહ્ય પકડથી રક્ષિત છે.

Mantra 5

यत्त्वा देव प्रपिबन्ति तत आ प्यायसे पुनः । वायुः सोमस्य रक्षिता समानां मास आकृतिः ॥

હે દેવ, જ્યારે દેવતાઓ તને પીવે છે, ત્યારે તું ત્યાંથી ફરી નવેસરથી ફૂલી ઊઠે છે. વાયુ સોમનો રક્ષક છે; અને માસ સમાન ચક્રોની આકાર-રૂપતા છે—જેનાથી અમામાં આનંદ ફરી ફરી નવીન થાય છે.

Mantra 6

रैभ्यासीदनुदेयी नाराशंसी न्योचनी । सूर्याया भद्रमिद्वासो गाथयैति परिष्कृतम् ॥

રૈભી અનુદેયી—સેવા કરતી દાત્રી—હતી; નારાશંસી સ્થિર થતું અલંકાર-આવરણ હતી. સૂર્યા માટે શુભ વસ્ત્ર—સુવ્યવસ્થિત, પરિષ્કૃત—ગાથા સાથે આગળ વધે છે; નવા સંયોગ માટે આત્મા ઘડાયેલ સૌંદર્યથી આવૃત થાય છે.

Mantra 7

चित्तिरा उपबर्हणं चक्षुरा अभ्यञ्जनम् । द्यौर्भूमिः कोश आसीद्यदयात्सूर्या पतिम् ॥

ચિત્તિરા—જાગૃત વિચાર—તેનું ઉપબર્હણ (તકિયો) હતું; ચક્ષુરા—દ્રષ્ટિ-દર્શન—તેનું અભ્યંજન (અભિષેક) હતું. દ્યૌ અને ભૂમિ કોશ (કાસ્કેટ) બન્યા, જ્યારે સૂર્યા પતિ પાસે ગઈ—જ્યારે તેજસ્વી ચેતના લોકોમાં નિર્ધારિત સંયોગમાં પ્રવેશી.

Mantra 8

स्तोमा आसन्प्रतिधयः कुरीरं छन्द ओपशः । सूर्याया अश्विना वराग्निरासीत्पुरोगवः ॥

સ્તુતિઓ (સ્તોમ) તેના પ્રતિઆધાર બની; છંદો તેના શૃંગાર અને વેણી-સજાવટ બન્યા. સૂર્યા માટે અશ્વિનો વર-યુગલ હતા, અને અગ્નિ પુરોગામી બની આગળ ચાલ્યો—તેને આગળ દોરી ગયો.

Mantra 9

सोमो वधूयुरभवदश्विनास्तामुभा वरा । सूर्यां यत्पत्ये शंसन्तीं मनसा सविताददात् ॥

સોમ વધૂનો વર-યાચક (વધૂયુ) બન્યો; અશ્વિનો—તે બંને—વર-યુગલ રહ્યા. જ્યારે સૂર્યા પતિને સ્વીકારી સ્તુતિ કરતી હતી, ત્યારે સવિતૃએ તેને મનથી અર્પી—અંતર્મનની સંમતિથી.

Mantra 10

मनो अस्या अन आसीद्द्यौरासीदुत च्छदिः । शुक्रावनड्वाहावास्तां यदयात्सूर्या गृहम् ॥

જ્યારે સૂર્યા ગૃહ તરફ ગઈ, ત્યારે મન તેનું રથ બન્યું; દ્યૌ તેનું આવરણ બન્યું. બે તેજસ્વી વાનડ્વાહ (વૃષભ-શક્તિઓ) જોડાયેલા રહ્યા—એ રીતે સૂર્યા ગૃહ તરફ આગળ વધે છે.

Mantra 11

ऋक्सामाभ्यामभिहितौ गावौ ते सामनावितः । श्रोत्रं ते चक्रे आस्तां दिवि पन्थाश्चराचारः ॥

ઋક્ અને સામન દ્વારા અભિહિત—સ્થાપિત—તારા બે ગાવો (જ્ઞાનનાં કિરણો) બે સામન-સ્વરો સમા સ્થિર ઊભા છે. તારા બે ચક્ર શ્રવણ છે; તેથી દિવિમાં ગતિમાન પંથો છે—આત્માના આરોહણ માટે આવતાં-જતાં માર્ગો.

Mantra 12

शुची ते चक्रे यात्या व्यानो अक्ष आहतः । अनो मनस्मयं सूर्यारोहत्प्रयती पतिम् ॥

શુચિ છે તારા ગતિમાન ચક્રો; વ્યાન અક્ષ સુચલિત—આહત—છે. મનસ્-મય રથ પર સૂર્યા આરોહે છે, પ્રયતી થઈ પતિ તરફ જાય છે—એ રીતે પ્રકાશિત આત્મા યોગ્ય રીતે તૈયાર થયેલી ગતિમાં યોગ તરફ આસન ગ્રહણ કરે છે.

Mantra 13

सूर्याया वहतुः प्रागात्सविता यमवासृजत् । अघासु हन्यन्ते गावोऽर्जुन्योः पर्युह्यते ॥

સૂર્યાનો વહતુ પ્રાગાત્—આગળ વધે છે; સવિતૃએ તેને અવસૃજત્—અધઃ પ્રકટતામાં મુક્ત કર્યું. અઘાસુ (વિરોધી અંધકારમાં) ગાવો (પ્રકાશ-કિરણો) હન્યંતે—આઘાત પામે છે; તથાપિ અર્જુન્યોઃ તેજસ્વી બળ પરિ-ઉહ્યતે—ચારે તરફથી વહન થઈ પાર ઉતારાય છે—ઋજુ-ગતિ શક્તિથી રક્ષિત.

Mantra 14

यदश्विना पृच्छमानावयातं त्रिचक्रेण वहतुं सूर्यायाः । विश्वे देवा अनु तद्वामजानन्पुत्रः पितराववृणीत पूषा ॥

જ્યારે અશ્વિનો, પૂછતાં પૂછતાં, સૂર્યાના ત્રિચક્ર રથ-વહાટ માટે આવ્યા, ત્યારે સર્વ દેવોએ તમારા આ કાર્યને અનુમોદન આપ્યું. ત્યાર પછી પુષા—પુત્ર—એ બે પિતૃ-માતૃને પસંદ કર્યા; આમ પોષક-માર્ગદર્શક શક્તિ આત્માના સંયોગ માટે યોગ્ય રક્ષકત્વ સ્થાપે છે.

Mantra 15

यदयातं शुभस्पती वरेयं सूर्यामुप । क्वैकं चक्रं वामासीत्क्व देष्ट्राय तस्थथुः ॥

હે શુભસ્પતી (અશ્વિનો), જ્યારે તમે સૂર્યાને વરવા આવ્યા, ત્યારે તમારું એકમાત્ર ચક્ર ક્યાં હતું? અને દેષ્ટ્રા—માર્ગદર્શક લગામ—માટે તમે ક્યાં ઊભા રહ્યા?—એમ સાધક પૂછે છે: દૈવી યુગલ દૃશ્ય સાધન અધૂરું જણાય ત્યારે ગતિને કેવી રીતે દિશા આપે છે.

Mantra 16

द्वे ते चक्रे सूर्ये ब्रह्माण ऋतुथा विदुः । अथैकं चक्रं यद्गुहा तदद्धातय इद्विदुः ॥

હે સૂર્યે, તારા બે ચક્રોને બ્રાહ્મણો ઋતુ-ધર્મ અનુસાર જાણે છે; પરંતુ જે એક ચક્ર ગુહામાં—ગુપ્ત સ્થાને—છુપાયેલું છે, તેને તો સત્યના દ્રષ્ટા ઋષિઓ જ નિશ્ચયથી જાણે છે. આમ દૃશ્ય વ્યવસ્થાથી પર એક ગુપ્ત આધાર યાત્રાને ધારણ કરે છે.

Mantra 17

सूर्यायै देवेभ्यो मित्राय वरुणाय च । ये भूतस्य प्रचेतस इदं तेभ्योऽकरं नमः ॥

સૂર્યાયૈ માટે, દેવો માટે, તથા મિત્ર અને વરુણ માટે—જે ભૂત (જે બન્યું છે) તેના પ્રચેતસ્, વિશાળ ચેતનાવાળા છે—તેમને અહીં હું નમસ્કાર અર્પું છું।

Mantra 18

पूर्वापरं चरतो माययैतौ शिशू क्रीळन्तौ परि यातो अध्वरम् । विश्वान्यन्यो भुवनाभिचष्ट ऋतूँरन्यो विदधज्जायते पुनः ॥

પૂર્વ અને પર—આ બે, માયા દ્વારા, બે શિશુઓ જેમ રમતાં રમતાં, યજ્ઞની પરિક્રમા કરતાં ચાલે છે। એક સર્વ ભૂવનોને નિહાળે છે; બીજો ઋતુઓને વિધે છે—અને ફરી ફરી જન્મે છે।

Mantra 19

नवोनवो भवति जायमानोऽह्नां केतुरुषसामेत्यग्रम् । भागं देवेभ्यो वि दधात्यायन्प्र चन्द्रमास्तिरते दीर्घमायुः ॥

જન્મતો જન્મતો તે નવો નવો બને છે; દિવસોનો કેતુ બની, ઉષાઓના અગ્રે આગળ આવે છે। આગળ વધતો તે દેવોને ભાગ વહેંચે છે; અને ચંદ્રમા દીર્ઘ આયુષ્ય વિસ્તારે છે।

Mantra 20

सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुवृतं सुचक्रम् । आ रोह सूर्ये अमृतस्य लोकं स्योनं पत्ये वहतुं कृणुष्व ॥

સુકિંશુક અને શલ્મલીના, સર્વરૂપ, હિરણ્યવર્ણ, સુવણાયેલ અને સુચક્રવત્ (સુવ્યવસ્થિત ગતિ ધરાવતું) વસ્ત્ર ધારણ કર. હે સૂર્યે, અમૃતના લોકમાં આરોહણ કર; પતિ માટે વહતુ (વધૂની યાત્રા)ને સ્યોન—સુરક્ષિત અને સુખમય—બનાવ.

Mantra 21

उदीर्ष्वातः पतिवती ह्येषा विश्वावसुं नमसा गीर्भिरीळे । अन्यामिच्छ पितृषदं व्यक्तां स ते भागो जनुषा तस्य विद्धि ॥

અહીંથી ઊઠી જા; કારણ કે એ હવે પતિવતી છે. નમસ્કાર અને ગીર્ભિઃ (સ્તુતિ-વચનો) વડે હું વિશ્વાવસુને આહ્વાન કરું છું. પિતૃસદન માટે નિર્ધારિત એવી બીજીને શોધ; એ જ તારો જન્મજાત ભાગ છે—તેને એમ જ જાણ.

Mantra 22

उदीर्ष्वातो विश्वावसो नमसेळा महे त्वा । अन्यामिच्छ प्रफर्व्यं सं जायां पत्या सृज ॥

અહીંથી ઊઠી જા, હે વિશ્વાવસુ; નમસ્કારથી અમે તને આહ્વાન કરીએ છીએ. બીજીને શોધ; પત્નીને પતિ સાથે મુક્ત કરી એકત્ર જોડ—સંયોગ સિદ્ધ થાઓ.

Mantra 23

अनृक्षरा ऋजवः सन्तु पन्था येभिः सखायो यन्ति नो वरेयम् । समर्यमा सं भगो नो निनीयात्सं जास्पत्यं सुयममस्तु देवाः ॥

અનૃક્ષરા—અખંડિત—અને ઋજુ માર્ગો રહે, જેમના દ્વારા અમારા સખાઓ આ અમારી વરણી તરફ જાય. આર્યમન અને ભગા અમને એકસાથે આગળ દોરી જાય; અને દેવતાઓ ગૃહપત્યના અધિપત્યમાં સુયમ—સુશાસિત સુસંગતિ—સ્થાપે.

Mantra 24

प्र त्वा मुञ्चामि वरुणस्य पाशाद्येन त्वाबध्नात्सविता सुशेवः । ऋतस्य योनौ सुकृतस्य लोकेऽरिष्टां त्वा सह पत्या दधामि ॥

હું તને વરુણના પાશમાંથી આગળ મુક્ત કરું છું—જે પાશથી સુશેવ સવિતા તને બાંધ્યો હતો. ઋતના યોનિમાં, સુકૃતના લોકમાં, હું તને—અરિષ્ટા—તારા પતિ સાથે સ્થાપું છું.

Mantra 25

प्रेतो मुञ्चामि नामुतः सुबद्धाममुतस्करम् । यथेयमिन्द्र मीढ्वः सुपुत्रा सुभगासति ॥

અહીંથી હું તેને મુક્ત કરું છું, પરલોકથી નહિ; અહીં સુબદ્ધા—દૃઢ બંધાયેલી—છે, ત્યાં નહિ. હે ઇન્દ્ર, મીઢ્વઃ, એમ થાય કે તે સુપુત્રા બને—તેજસ્વી સંતાનોથી સમૃદ્ધ—અને સુભગા—અંતઃસુખની ધારક—થાય.

Mantra 26

पूषा त्वेतो नयतु हस्तगृह्याश्विना त्वा प्र वहतां रथेन । गृहान्गच्छ गृहपत्नी यथासो वशिनी त्वं विदथमा वदासि ॥

પૂષા તને અહીંથી આગળ લઈ જાય, હાથ પકડીને; અશ્વિનો તને પોતાના રથમાં આગળ વહન કરે. ગૃહે જા, ગૃહપત્ની બની; જેથી તું સ્વચ્છંદ અને સુસંગત વાણીશક્તિથી વિદથ (સભા)માં બોલી શકે.

Mantra 27

इह प्रियं प्रजया ते समृध्यतामस्मिन्गृहे गार्हपत्याय जागृहि । एना पत्या तन्वं सं सृजस्वाधा जिव्री विदथमा वदाथः ॥

અહીં તને પ્રિય જે છે તે પ્રજાના વિકાસથી સમૃદ્ધ થાઓ; આ ગૃહમાં ગાર્હપત્ય અગ્નિ માટે જાગૃત રહેજે. આ પતિ સાથે તારી સમગ્ર તનુને એકરૂપ કર; પછી પૂર્ણ જીવનશક્તિથી જીવતા, તમે બંને સ્વાધા સાથે વિદથ (યજ્ઞસભા)માં બોલો.

Mantra 28

नीललोहितं भवति कृत्यासक्तिर्व्यज्यते । एधन्ते अस्या ज्ञातयः पतिर्बन्धेषु बध्यते ॥

નીલ-લોહિત ચિહ્ન પ્રગટ થાય છે; કૃત્યાની આસક્તિ છૂટીને અલગ થઈ જાય છે. તેની જાતિજન બળમાં વધે છે, અને પતિ બંધોમાં બંધાય છે—યોગના ધર્મ્ય બંધનમાં સ્થિર થાય છે.

Mantra 29

परा देहि शामुल्यं ब्रह्मभ्यो वि भजा वसु । कृत्यैषा पद्वती भूत्व्या जाया विशते पतिम् ॥

શામુલ્યને દૂર કરી દે; બ્રાહ્મણોને ધન વહેંચી આપ. આ કૃત્યાને અન્યત્ર પાદવતી (પગથિયું ધરાવતી) બનાવી ત્યાં જવા દે; ત્યાર પછી પત્ની પતિમાં પ્રવેશે—પોતાના સત્ય અધિપત્યમાં પ્રવેશ કરે.

Mantra 30

अश्रीरा तनूर्भवति रुशती पापयामुया । पतिर्यद्वध्वो वाससा स्वमङ्गमभिधित्सते ॥

આ પાપમયી ભ્રમક પ્રેરણાથી દેહ તેજહીન બને છે, ખોટી ચમક તરફ વળે છે—જ્યારે પતિ વસ્ત્ર દ્વારા જ, માત્ર બહારના આવરણથી, વધૂના સ્વ અંગને પકડવા ઇચ્છે છે.

Mantra 31

ये वध्वश्चन्द्रं वहतुं यक्ष्मा यन्ति जनादनु । पुनस्तान्यज्ञिया देवा नयन्तु यत आगताः ॥

વધૂની ચાંદ્ર જેવી ઉજ્જ્વલ આનંદને હરવા પાછળથી જે ક્ષયકારી શક્તિઓ ચાલે છે, યજ્ઞને ધારણ કરનાર દેવો તેમને ફરી ત્યાં જ લઈ જાય જ્યાંથી તેઓ આવ્યા હતા.

Mantra 32

मा विदन्परिपन्थिनो य आसीदन्ति दम्पती । सुगेभिर्दुर्गमतीतामप द्रान्त्वरातयः ॥

જે માર્ગમાં ઘાત લગાવી બેઠેલા શત્રુઓ છે, તેઓ એક જ ગૃહાધિપત્યમાં સાથે બેઠેલા આ દંપતીને ન શોધી શકે. શુભ ગતિઓથી તેઓ દુર્ગમ માર્ગને પાર કરે; વૈરી શક્તિઓ દૂર હંકારાઈ પાછી હઠે અને પડી જાય.

Mantra 33

सुमङ्गलीरियं वधूरिमां समेत पश्यत । सौभाग्यमस्यै दत्त्वायाथास्तं वि परेतन ॥

એકત્ર થાઓ અને આ શુભ-મંગળથી ભરેલી વધૂને જુઓ. તેને સૌભાગ્યનું બળ અર્પણ કરીને, પછી તમે સૌ પોતપોતાના ઘેર વિખૂટા પડો; આશીર્વાદ તેની અંદર સ્થિર રહી રહે.

Mantra 34

तृष्टमेतत्कटुकमेतदपाष्ठवद्विषवन्नैतदत्तवे । सूर्यां यो ब्रह्मा विद्यात्स इद्वाधूयमर्हति ॥

આ તો કઠોર અને કડવું છે—વિષ સમાન; આ ભક્ષણ કરવા માટે નથી. સૂર્યા વિષે બ્રહ્મ (પવિત્ર વચન) અને વિધિ જેને જાણે, એ જ ખરેખર વધૂત્વ અને તેની શક્તિ પાસે જવા યોગ્ય છે.

Mantra 35

आशसनं विशसनमथो अधिविकर्तनम् । सूर्यायाः पश्य रूपाणि तानि ब्रह्मा तु शुन्धति ॥

આશસન, વિશસન અને અધિવિકર્તન—એવા (વિકારરૂપ) કાપા-છેડા; સૂર્યાના રૂપો નિહાળો. તે બધાને તો બ્રહ્મા—મંત્રજ્ઞાન—શુદ્ધ કરી યોગ્ય બનાવે છે.

Mantra 36

गृभ्णामि ते सौभगत्वाय हस्तं मया पत्या जरदष्टिर्यथासः । भगो अर्यमा सविता पुरंधिर्मह्यं त्वादुर्गार्हपत्याय देवाः ॥

સૌભાગ્ય માટે હું તારો હાથ પકડું છું, જેથી હું પતિ બની તું બળમાં વૃદ્ધ થાય. ભગ, અર્યમા, સવિતા અને પુરંધિ—આ દેવોએ તને મને આપ્યા છે, ઘરનાં સ્થિર ગાર્હપત્ય અગ્નિ માટે, આત્માના અવિનાશી ચુલ્હા માટે.

Mantra 37

तां पूषञ्छिवतमामेरयस्व यस्यां बीजं मनुष्या वपन्ति । या न ऊरू उशती विश्रयाते यस्यामुशन्तः प्रहराम शेपम् ॥

હે પૂષન, તેને સર્વથી શિવતમ પૂર્ણતા તરફ પ્રેર; જેમાં મનુષ્યો બીજ વાવે છે. જે ઇચ્છાથી અમારા માટે જાંઘો વિશાળ કરે છે—તેમાં, પ્રેમ અને અભિલાષાથી, અમે સર્જનશક્તિ અર્પીએ છીએ.

Mantra 38

तुभ्यमग्रे पर्यवहन्त्सूर्यां वहतुना सह । पुनः पतिभ्यो जायां दा अग्ने प्रजया सह ॥

પ્રથમ તને તેઓ સૂર્યાને વરયાત્રા સાથે પરિભ્રમણ કરાવી લાવ્યા; હવે, હે અગ્નિ, તેને પતિઓને ફરી પત્નીરૂપે અર્પણ કર—પ્રજાશક્તિ સાથે.

Mantra 39

पुनः पत्नीमग्निरदादायुषा सह वर्चसा । दीर्घायुरस्या यः पतिर्जीवाति शरदः शतम् ॥

અગ્નિએ ફરી પત્નીને આયુષ્ય અને વર્ચસ સાથે અર્પી છે. દીર્ઘાયુ છે તેનો પતિ: તે સો શરદો સુધી જીવતો રહે.

Mantra 40

सोमः प्रथमो विविदे गन्धर्वो विविद उत्तरः । तृतीयो अग्निष्टे पतिस्तुरीयस्ते मनुष्यजाः ॥

સોમએ પ્રથમ તને પ્રાપ્ત કરી; ગંધર્વે પછી તને પ્રાપ્ત કરી. તૃતીયે અગ્નિ તારો પતિ બન્યો; ચોથા તારા મનુષ્યજ—માનવજાત—છે.

Mantra 41

सोमो ददद्गन्धर्वाय गन्धर्वो दददग्नये । रयिं च पुत्राँश्चादादग्निर्मह्यमथो इमाम् ॥

સોમા તેને ગંધર્વને અર્પે છે; ગંધર્વ તેને અગ્નિને અર્પે છે. અને અગ્નિ મને આ વધૂ આપે છે—રયિ (સમૃદ્ધિ/પોષણ) સાથે અને પુત્રો સાથે.

Mantra 42

इहैव स्तं मा वि यौष्टं विश्वमायुर्व्यश्नुतम् । क्रीळन्तौ पुत्रैर्नप्तृभिर्मोदमानौ स्वे गृहे ॥

અહીં જ સાથે રહો; વિખૂટા ન પડો. જીવનનો સમગ્ર આયુષ્ય-વિસ્તાર પ્રાપ્ત કરો. પુત્રો અને પૌત્રો સાથે રમતાં, આનંદિત રહી, પોતાના જ ઘરમાં નિવાસ કરો.

Mantra 43

आ नः प्रजां जनयतु प्रजापतिराजरसाय समनक्त्वर्यमा । अदुर्मङ्गलीः पतिलोकमा विश शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

પ્રજાપતિ અમારે માટે સાચી પ્રજા ઉત્પન્ન કરે—અમારા અસ્તિત્વની વૃદ્ધિ. આર્યમન અમને અજરતા માટે અભિષેક કરે, યોગ્ય બંધને મજબૂત કરે. અદુર્મંગલી બની પતિના લોકમાં પ્રવેશ કર; અમારા દ્વિપદ માટે શાંતિ થા, અને ચતુષ્પદ માટે પણ શાંતિ થા.

Mantra 44

अघोरचक्षुरपतिघ्न्येधि शिवा पशुभ्यः सुमनाः सुवर्चाः । वीरसूर्देवकामा स्योना शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे ॥

અઘોર દૃષ્ટિવાળી થા; ગૃહપતિનો ઘાત કરનારી ન થા. પશુઓ પ્રત્યે કલ્યાણકારી, સુમનસ્ક, સુવર્ચસ્વિની થા. વીરપ્રસૂ, દેવકામા, સ્યોના (શાંત-સુરક્ષિત) બની—અમારા દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ સૌ માટે શાંતિરૂપ થા.

Mantra 45

इमां त्वमिन्द्र मीढ्वः सुपुत्रां सुभगां कृणु । दशास्यां पुत्राना धेहि पतिमेकादशं कृधि ॥

હે ઇન્દ્ર, મીળ્હ્વ (વૃદ્ધિદાતા), આ સ્ત્રીને સુપુત્રા અને સુભગા કર. તેમાં દસ પુત્રો સ્થાપ; અને પતિને અગિયારમો કર—સમગ્રને ધારણ કરનાર પૂર્ણતા.

Mantra 46

सम्राज्ञी श्वशुरे भव सम्राज्ञी श्वश्र्वां भव । ननान्दरि सम्राज्ञी भव सम्राज्ञी अधि देवृषु ॥

શ્વશુરના ગૃહમાં સમ્રાજ્ઞી થા; શ્વશ્રૂના ગૃહમાં સમ્રાજ્ઞી થા. નણંદોમાં સમ્રાજ્ઞી થા; દેવઋષુ (દિવ્ય સ્વજનોમાં) પણ સમ્રાજ્ઞી થા—મર્યાદા અને અધિકારથી પ્રતિષ્ઠિત.

Mantra 47

समञ्जन्तु विश्वे देवाः समापो हृदयानि नौ । सं मातरिश्वा सं धाता समु देष्ट्री दधातु नौ ॥

વિશ્વે દેવો અમને એકભાવમાં અભિષેક કરે; આપો અમારા હૃદયો એક કરે. માતરિશ્વા અને ધાતા અમને સાથે ગોઠવે, અને દેષ્ટ્રી—માર્ગદર્શક વ્યવસ્થાપક—અમારી એકતા દૃઢપણે સ્થાપે.

Frequently Asked Questions

It is the classic Vedic wedding hymn. It links marriage to satya (truth) and ṛta (right order) and prays for protection, harmony, and a stable household for the couple.

Because the hymn treats marriage as a lawful, sacred bond that should reflect the same order that holds the cosmos together. Living truthfully and in right order is presented as the basis for lasting union.

Varuṇa represents binding law and restraint. The mantra asks that any constraining bond be properly loosened so the bride can be placed safely and rightly into the new union, established in ṛta.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App