
Sukta 10.76
Traditionally attributed to a seer of the late tenth maṇḍala (as per Anukramaṇī for RV 10.76); exact rishi not supplied in input
Indra with the Maruts (Indra-Marut complex); also Rodasī invoked
Trishtubh
આ સૂક્ત ઋગ્વેદના ઉત્તરકાલીન દસમ મંડળનું સ્તુતિગીત છે. તેમાં ઇન્દ્રને મરુતો સાથે ઉત્સાહિત કરીને, જોડી વિશ્વો (રોદસી) અને જોડી દિવસોને આહ્વાન કરવામાં આવે છે કે પ્રકાશ અને શક્તિના ભેદક પ્રકટન દ્વારા યજમાન માટે “વિશાળ અવકાશ” ખુલ્લો થાય. તે યજ્ઞની શક્તિઓનું—ખાસ કરીને સોમપિષણના પથ્થરો અને કુશળ ઋત્વિજોના—ગૌરવગાન કરે છે; તેમની તીવ્ર મહેનત અર્પણને અસરકારક બનાવે છે, જેથી સ્વર્ગીય અને ભૌમ—બન્ને સ્તરો પર ધન અને બળ વહે છે.
Mantra 1
आ व ऋञ्जस ऊर्जां व्युष्टिष्विन्द्रं मरुतो रोदसी अनक्तन । उभे यथा नो अहनी सचाभुवा सदःसदो वरिवस्यात उद्भिदा ॥
આ વઃ—હે ઊર્જા તૈયાર કરનારાઓ—ઋન્જસઃ, વ્યૂષ્ટિષુ—ઉષાઓના પ્રભાતોમાં—ઇન્દ્રં મરुतઃ, અને રોદસી—બે લોકોને—અનક્તન, અભિષેક/અભ્યંજન કરો. ઉભે યથા નઃ અહની—અમારા બે ‘દિવસ’ (પ્રકાશના દ્વિગતિ)—સચાભુવા, સાથી બને; અને સદઃસદઃ—દરેક સત્રમાં—ઉદ્ભિદા, અવરોધ ભેદીને, વરિવસ્યાત, વિશાળ અવકાશ પ્રદાન કરે.
Mantra 2
तदु श्रेष्ठं सवनं सुनोतनात्यो न हस्तयतो अद्रिः सोतरि । विदद्ध्यर्यो अभिभूति पौंस्यं महो राये चित्तरुते यदर्वतः ॥
તે સર્વોત્તમ સવનને દબાવીને કાઢો; હાથમાં રહેલા અશ્વ સમાન, હે સોતરિ (દબાવનાર), અદ્રિ (દબાવાનો પથ્થર) તેને આગળ ધપાવે. આર્ય (ઉદાર) પુરુષ વિજયી પૌંસ્ય (પુરુષાર્થ)ને જાણી લે છે; યોગ્ય રીતે જોડાયેલી પ્રેરણા હોય ત્યારે તે મહાન ધન-સંપત્તિથી પણ આગળ વધે છે. તેથી અમારું સવન માત્ર ભોગ-માલિકીથી પરની પરમ શક્તિને મુક્ત કરે.
Mantra 3
तदिद्ध्यस्य सवनं विवेरपो यथा पुरा मनवे गातुमश्रेत् । गोअर्णसि त्वाष्ट्रे अश्वनिर्णिजि प्रेमध्वरेष्वध्वराँ अशिश्रयुः ॥
કારણ કે એ જ સવનએ જળોને વિસ્તારી ખુલ્લાં કર્યા; જેમ પ્રાચીન કાળે મનુ માટે ચાલવાનો માર્ગ રચ્યો હતો. ગોઅર્ણસિ (ગાયોથી સમૃદ્ધ પ્રકાશક્ષેત્ર)માં, ત્વાષ્ટૃ-કૃત (ત્વષ્ટૃ દ્વારા રચાયેલ) અશ્વ-નિર્ણિજિ (અશ્વ-દીપ્ત) વ્યવસ્થામાં, તેમણે અધ્વરોમાં અધ્વરો (યજ્ઞો)ને આગળ સ્થાપ્યા. તેથી અમારું યથાર્થ અર્પણ આંતરિક જળોને ખોલે અને માનવ માટે ગતિપથ સર્જે.
Mantra 4
अप हत रक्षसो भङ्गुरावत स्कभायत निॠतिं सेधतामतिम् । आ नो रयिं सर्ववीरं सुनोतन देवाव्यं भरत श्लोकमद्रयः ॥
રક્ષસો (રાક્ષસી શક્તિઓ)—અમારી રચનાને ભંગ કરનારાઓ—ને દૂર હણો; તેમને ટેકો આપી અટકાવો; નિઋતિને હાંકી કાઢો; વાંકું મન (અતિ)ને રોકો. અમારે માટે સર્વવીર રયિ (સમૃદ્ધિ)ને દબાવીને કાઢો; દેવાવ્ય (દેવોથી રક્ષિત) શ્લોક—યશ—ને લાવો, હે અદ્રયો (દબાવાના પથ્થરો). તેથી અમારો આંતરિક યજ્ઞ અંધકારને પરાવર્તિત કરી વિજયી વ્યવસ્થા સ્થાપે.
Mantra 5
दिवश्चिदा वोऽमवत्तरेभ्यो विभ्वना चिदाश्वपस्तरेभ्यः । वायोश्चिदा सोमरभस्तरेभ्योऽग्नेश्चिदर्च पितुकृत्तरेभ्यः ॥
દિવથી પણ પરે—હે વધુ બળવાનાઓ, તમારું સ્તવન; સર્વવ્યાપીથી પણ પરે—હે કર્મમાં વધુ ત્વરિત, તમારું સ્તવન. વાયુથી પણ પરે—હે સોમને વધુ દૃઢપણે પકડી રાખનારાઓ, તમારું સ્તવન; અગ્નિથી પણ પરે—હે યજ્ઞમાં યોગ્ય રીતે ‘કાપી-ગોઠવવામાં’ વધુ નિપુણ, તમારું અર્ચન.
Mantra 6
भुरन्तु नो यशसः सोत्वन्धसो ग्रावाणो वाचा दिविता दिवित्मता । नरो यत्र दुहते काम्यं मध्वाघोषयन्तो अभितो मिथस्तुरः ॥
અમારા માટે યશસ્વી તેજ વહાવો—હે ગ્રાવાણો (પિષાણ-પથ્થરો); વાણી સાથે સોમરસને પિષો, દૈવી શક્તિથી અને દિવા તરફ દોડતી તેની પ્રેરણાથી. જ્યાં નરો (વીર પુરુષો) ઇચ્છિત મધુર મધને દોહે છે, ચારે તરફ ઘોષ કરતા, પરસ્પર સ્પર્ધામાં ઊંચે ઉઠતા.
Mantra 7
सुन्वन्ति सोमं रथिरासो अद्रयो निरस्य रसं गविषो दुहन्ति ते । दुहन्त्यूधरुपसेचनाय कं नरो हव्या न मर्जयन्त आसभिः ॥
રથની જેમ ત્વરિત ગતિ ધરાવતા અદ્રિ (પિષાણ-પથ્થરો) સોમને પિષે છે; તેનો રસ બહાર કાઢી, ગવિષ (ગાયો/પ્રકાશમય ધન)ની શોધમાં તેને દોહે છે. ઢોળવા માટે ઊધરને દોહે છે; નરો (વીર પુરુષો) આસભિઃ—મુખોથી જાણે—હવ્યો (હવિ/અર્પણ)ને માર્જયે છે, દેવો માટે યોગ્ય બનાવે છે.
Mantra 8
एते नरः स्वपसो अभूतन य इन्द्राय सुनुथ सोममद्रयः । वामंवामं वो दिव्याय धाम्ने वसुवसु वः पार्थिवाय सुन्वते ॥
હે નરો (દૃઢ શિલાઓ), તમે આ કાર્યક્ષમ શક્તિઓ બન્યા છો—ઇન્દ્ર માટે સોમને પિષો છો, હે અદ્રયો. દિવ્ય ધામ માટે તમને વામં-વામં (પ્રિય-પ્રિય) વસુ આપો; અને પૃથ્વી પર સોમ પિષનારને પણ વસુ-વસુ (સમૃદ્ધિ-સમૃદ્ધિ) આપો.
Indra is the main deity, praised together with the Maruts (storm-gods). The hymn also invokes Rodasī, the two Worlds (Heaven and Earth), as part of the cosmic setting.
It fits a Soma-sacrifice context, especially the dawn-time pressing. The hymn highlights the pressing-stones and skilled ritual action that produce Soma for Indra.
It asks for strength and successful ritual power, and for “wide room” (freedom, open paths, prosperity). It also seeks blessings that reach both the divine realm and the earthly life of the sacrificer.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.