
Sukta 10.39
Aśvins (Nāsatyā)
Jagati (probable for many Aśvin hymns; exact metrical confirmation needed)
આ સૂક્ત અશ્વિનો (નાસત્યાઓ)ના ઝડપી, સર્વત્ર ગતિમાન રથને રાત્રે અને ઉષાકાળે અહીં આવવા માટે આહ્વાન કરે છે. યજમાનની હાકને તેઓ પિતાને નામ લઈને બોલાવ્યા જેટલી આત્મીયતાથી પ્રતિસાદ આપે છે, એમ કહે છે. યુવાનપણું ફરી નવેસરથી આપવું, ભક્તોને સંકટમાંથી બચાવવું, અને ગતિ તથા પૂર્ણતા પુનઃસ્થાપિત કરવી—આવા તેમના પ્રસિદ્ધ ઉદ્ધાર અને પુનઃસ્થાપન કાર્યોનું સ્તવન કરે છે. તેમજ આ સ્તોત્રને જ સાવધાનીથી ઘડાયેલ અર્પણ તરીકે રજૂ કરે છે, જે તેમને આનંદિત કરી નજીક ખેંચવા માટે રચાયેલ છે.
Mantra 1
यो वां परिज्मा सुवृदश्विना रथो दोषामुषासो हव्यो हविष्मता । शश्वत्तमासस्तमु वामिदं वयं पितुर्न नाम सुहवं हवामहे ॥
હે અશ્વિનો, તમારો સર્વત્ર ગતિમાન, સુવળાંક લેતો રથ—રાત્રિ અને ઉષા સમયે હવિષ્માન યજમાન દ્વારા આહ્વેય—તે શાશ્વત ગતિ તરફ અમે અહીં તમને બોલાવીએ છીએ; જેમ પિતાના નામે પુકાર થાય તેમ, સુનિશ્ચિત અને સુહાવા આહ્વાનથી અમે તમને હવામહે.
Mantra 2
चोदयतं सूनृताः पिन्वतं धिय उत्पुरंधीरीरयतं तदुश्मसि । यशसं भागं कृणुतं नो अश्विना सोमं न चारुं मघवत्सु नस्कृतम् ॥
સૂનૃતા (પ્રકાશમય સત્યવાણી)ની શક્તિઓને પ્રેરિત કરો; અમારી ધીને પોષો; પુરંધિ—પ્રેરિત બુદ્ધિના પરિપૂર્ણ દાનો—ઉઠાવો અને પ્રવાહિત કરો—આ જ અમારી ઇચ્છા છે. હે અશ્વિનો, અમારે માટે યશ આપતો ભાગ રચો, જેમ દાતાઓમાં દબાયેલો મનોહર સોમ (સોમરસ) હોય તેમ.
Mantra 3
अमाजुरश्चिद्भवथो युवं भगोऽनाशोश्चिदवितारापमस्य चित् । अन्धस्य चिन्नासत्या कृशस्य चिद्युवामिदाहुर्भिषजा रुतस्य चित् ॥
નિર્બળ માટે પણ તમે ભાગ્ય બની જાઓ છો; નિર્ધન માટે પણ તમે રક્ષક-ઉદ્ધારક છો, અપમાનિત માટે પણ. હે નાસત્યાઓ, અંધ માટે પણ, ક્ષીણ અને દુર્બળ માટે પણ—હા, ઘાયલની રુત (વેદનાભરી ચીસ) માટે પણ તમને વૈદ્ય (ભિષજ) કહેવામાં આવે છે.
Mantra 4
युवं च्यवानं सनयं यथा रथं पुनर्युवानं चरथाय तक्षथुः । निष्टौग्र्यमूहथुरद्भ्यस्परि विश्वेत्ता वां सवनेषु प्रवाच्या ॥
હે અશ્વિનો, તમે બંને ચ્યવાન વૃદ્ધને એમ ફરી ઘડી દીધો, જેમ રથને ફરી ઘડાય—યાત્રા માટે તેને પુનઃ યુવાન બનાવ્યો. અને તુગ્ર્યને તમે સર્વ તરફથી ઘેરાયેલા જળોમાંથી બહાર ઉઠાવ્યો; તમારા આ કર્મો સર્વ સોમ-પિષણોમાં પ્રખર રીતે પ્રચાર્ય છે.
Mantra 5
पुराणा वां वीर्या प्र ब्रवा जनेऽथो हासथुर्भिषजा मयोभुवा । ता वां नु नव्याववसे करामहेऽयं नासत्या श्रदरिर्यथा दधत् ॥
હું મનુષ્યોમાં તમારા પ્રાચીન વીર્યકર્મોનું પ્રઘોષણ કરું છું; તેથી જ તમે આનંદદાયક, કલ્યાણકારી વૈદ્ય-ચિકિત્સક બન્યા છો. એ જ શક્તિઓ—સદા નવી—અમે હવે સહાયરૂપે ઘડીયે છીએ, જેથી અહીં, હે નાસત્યાઓ, સત્યરૂપે અર્પિત થતી યજ્ઞશક્તિમાં તમે શ્રદ્ધા સ્થાપો.
Mantra 6
इयं वामह्वे शृणुतं मे अश्विना पुत्रायेव पितरा मह्यं शिक्षतम् । अनापिरज्ञा असजात्यामतिः पुरा तस्या अभिशस्तेरव स्पृतम् ॥
આ મારી આહ્વાનવાણી છે—સાંભળો મને, હે અશ્વિનો; પુત્રને જેમ પિતા, તેમ મને શિક્ષો અને પોષો. આધારવિહોણી અજ્ઞાનતા, અયોગ્ય સંબંધની ભ્રાંતિ, લાંબા સમયથી મને ઘેરી રહી છે; તેની શત્રુતાભરી પીડામાંથી મને નીચે તરફથી પણ ખેંચી બહાર કાઢો.
Mantra 7
युवं रथेन विमदाय शुन्ध्युवं न्यूहथुः पुरुमित्रस्य योषणाम् । युवं हवं वध्रिमत्या अगच्छतं युवं सुषुतिं चक्रथुः पुरंधये ॥
હે અશ્વિનો, તમે રથમાં વિમદાને માટે શુદ્ધ કન્યા—પુરુમિત્રની યોષા—ને લઈ આવ્યા. તમે વધ્ર્યશ્વાની પત્નીના આહ્વાને પહોંચ્યા; પુરંધિ માટે સુજન્મ (સુષુતિ) રચ્યું—આ રીતે તમારું ઉપકાર માનવના ગૂંચવાયેલા ભાગ્યમાં પણ પ્રવેશે છે.
Mantra 8
युवं विप्रस्य जरणामुपेयुषः पुनः कलेरकृणुतं युवद्वयः । युवं वन्दनमृश्यदादुदूपथुर्युवं सद्यो विश्पलामेतवे कृथः ॥
હે અશ્વિનો, જે વિપ્ર જરામાં પહોંચ્યો હતો, તેને તમે ફરી યુવાન બનાવ્યો; ફરીથી યુવત્વ આપ્યું. વંદનને તમે વરુણ/વૃકના ગ્રાસમાંથી ઊંચે ઉઠાવ્યો; વિશ્પલાને તમે તત્કાળ ગમનયોગ્ય કરી—આ રીતે તમે આગળ વધવાની શક્તિ પુનઃસ્થાપિત કરો છો.
Mantra 9
युवं ह रेभं वृषणा गुहा हितमुदैरयतं ममृवांसमश्विना । युवमृबीसमुत तप्तमत्रय ओमन्वन्तं चक्रथुः सप्तवध्रये ॥
હે વૃષણ અશ્વિનો, ગુહામાં છુપાયેલા, મરેલા સમાન રેભને તમે ઉપર ઉઠાવ્યો. અત્રિ માટે ઋબીસને—અને તપ્ત (દગ્ધ) થયેલાને પણ—ઓમન્વંત (રક્ષિત, અખંડ) બનાવ્યો; સાતબંધ વધ્ર્યને તમે સુરક્ષા અને સમ્યક શ્વાસમાં પુનઃસ્થાપિત કર્યો.
Mantra 10
युवं श्वेतं पेदवेऽश्विनाश्वं नवभिर्वाजैर्नवती च वाजिनम् । चर्कृत्यं ददथुर्द्रावयत्सखं भगं न नृभ्यो हव्यं मयोभुवम् ॥
હે અશ્વિનો, તમે પેદુને શ્વેત અશ્વ આપ્યો—નવ વાજોથી અને નવ્વે વાજોથી પણ વિજયી, સમૃદ્ધિ વહન કરનાર વાજિન. તમે ચર્કૃત્ય (ઝડપે દોડતો) સહાયક, આગળ ધપાવતો સખા પણ આપ્યો—ભગના ભાગ સમાન; મનુષ્યો માટે હવ્ય, જે મયોભુવ (આનંદદાયક) બને છે.
Mantra 11
न तं राजानावदिते कुतश्चन नांहो अश्नोति दुरितं नकिर्भयम् । यमश्विना सुहवा रुद्रवर्तनी पुरोरथं कृणुथः पत्न्या सह ॥
હે રાજન અશ્વિનો, અદિતિના વિસ્તૃત પુત્રો, તે પુરુષને ક્યાંયથી પણ ન તો આંહો (સંકટ) સ્પર્શે છે, ન દુરિત (વાંકું દુર્ભાગ્ય), ન કોઈ ભય—જેણે તમે, સુહવા (સહેલાઈથી આહ્વાનનીય), રુદ્રવર્તની (રુદ્રના માર્ગે ગતિ કરનાર) બની, પત્ન્યા (દેવી શક્તિ) સાથે મળીને પુરોરથ (આગે ચાલતો રથ) બનાવો છો.
Mantra 12
आ तेन यातं मनसो जवीयसा रथं यं वामृभवश्चक्रुरश्विना । यस्य योगे दुहिता जायते दिव उभे अहनी सुदिने विवस्वतः ॥
તે રથ સાથે આવો—મનથી પણ વધુ ઝડપી—હે અશ્વિનો; જે રથ ઋભુઓએ તમારા માટે રચ્યો છે. જેના યોગે દ્યૌની દુહિતા જન્મે છે: વિવસ્વતના સુદિન (શુભ પ્રકાશ)થી તેજસ્વી, બે અહની (દિવસ-રાત/બે દિવસ) પ્રગટ થાય છે.
Mantra 13
ता वर्तिर्यातं जयुषा वि पर्वतमपिन्वतं शयवे धेनुमश्विना । वृकस्य चिद्वर्तिकामन्तरास्याद्युवं शचीभिर्ग्रसिताममुञ्चतम् ॥
તે વિજયમાર્ગે તમે આવ્યા અને પર્વતને ચીરી નાખ્યો; હે અશ્વિનો, શયુ માટે સમૃદ્ધિની ધેનુને તમે ફુલાવી. વરુના મુખની અંદરથી પણ—તમારી શક્તિઓ વડે—ગળી ગયેલી વટેરને તમે મુક્ત કરી.
Mantra 14
एतं वां स्तोममश्विनावकर्मातक्षाम भृगवो न रथम् । न्यमृक्षाम योषणां न मर्ये नित्यं न सूनुं तनयं दधानाः ॥
હે અશ્વિનો, તમારાં માટે આ સ્તોત્ર અમે ઘડ્યું છે—ભૃગુઓ જેમ રથ ઘડે તેમ. અમે તેને ગોઠવીને તેજસ્વી કર્યું છે, જેમ યુવતી પ્રિય માટે પોતાને શોભાવે; જેમ કોઈ સદા પુત્રને—પ્રિય સંતાનને—અંતરમાં ધારણ કરે તેમ.
The Aśvins (Nāsatyā) are divine twin horsemen in the Rig Veda, famous for arriving quickly in their chariot at dawn and for healing, rescuing, and restoring strength to devotees.
The hymn asks the Aśvins to come promptly at the night–dawn transition and to grant renewal—health, youthfulness, safe deliverance from danger, and the power to move forward in life.
These are poetic metaphors for composing the hymn itself: the poets ‘build’ and ‘polish’ their praise as a perfected offering, meant to attract the Aśvins as surely as a fine chariot or beautiful adornment draws attention.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.