Sukta 173

Mantra 1

गायत्साम नभन्यं यथा वेरर्चाम तद्वावृधानं स्वर्वत् । गावो धेनवो बर्हिष्यदब्धा आ यत्सद्मानं दिव्यं विवासान् ॥

ગીત (ગાયત્) સ્વર્ગજાત સામનને ગાય; જેમ અમે સ્તુતિ કરીએ તેમ, સૂર્યવત્ વિસ્તૃત તેજથી ભરપૂર અને સદા વધતું તે તત્ત્વ અમે અર્ચીએ. ગાવો—ધેનવો સમા પોષક કિરણો—બર્હિષ્ (યજ્ઞાસન) પર નિર્દોષ રહી, અમે સેવા કરી તેને પ્રગટ કરીએ ત્યારે, દિવ્ય સદ્માન (નિવાસ) તરફ આવી બેસે છે.

Mantra 2

अर्चद्वृषा वृषभिः स्वेदुहव्यैर्मृगो नाश्नो अति यज्जुगुर्यात् । प्र मन्दयुर्मनां गूर्त होता भरते मर्यो मिथुना यजत्रः ॥

વૃષા (બળવાન બળદ)ને વૃષભિઓ—બળવાનોએ—સ્તુતિથી અર્ચ્યો છે, તેઓ દ્વારા જેઓનું હવ્ય સ્વયં આનંદરૂપ છે. જાગૃત થવાનો સમય આવે ત્યારે, મૃગ સમો તે ભક્ષકને વટાવી આગળ નીકળી જાય છે. પ્રેરિત અને ઉત્સુક હોતૃ મનનો વિચાર આગળ ધરે છે; યજ્ઞયોગ્ય યુવાન યજમાન યજ્ઞાર્થ મિથુના (જોડિયા) અર્પણો વહન કરે છે.

Mantra 3

नक्षद्धोता परि सद्म मिता यन्भरद्गर्भमा शरदः पृथिव्याः । क्रन्ददश्वो नयमानो रुवद्गौरन्तर्दूतो न रोदसी चरद्वाक् ॥

નક્ષદ્ધોતર—હોતૃ—માપેલા સદ્મ (નિવાસ)ને પરિભ્રમણ કરીને તેને આવરી લે છે, જ્યારે તે પૃથ્વીના શરદ્-ઋતુઓમાંથી ગર્ભને આગળ ધરે છે. આગળ દોરાતો હિહિનાતો અશ્વ જેમ, અને રંભતો ગૌર (વૃષભ) જેમ, વાણી અંદર ગતિ કરે છે—બે લોકો (રોદસી: દ્યૌ અને પૃથ્વી) વચ્ચે દૂત સમી—વાણીરૂપે દ્યૌ-પૃથ્વી વચ્ચે વિચરે છે.

Mantra 4

ता कर्माषतरास्मै प्र च्यौत्नानि देवयन्तो भरन्ते । जुजोषदिन्द्रो दस्मवर्चा नासत्येव सुग्म्यो रथेष्ठाः ॥

દેવયંતો—દિવ્ય તરફ અભિલાષી—તેના માટે વધુ ને વધુ કૌશલ્યસભર કર્મો અને પ્રચ્યૌત્ન (પ્રબળ પ્રયત્નો/ઉદ્યમો) આગળ ધરે છે. દસ્મવર્ચા—અદ્ભુત તેજવાળો—ઇન્દ્ર તેમને જુજોષત્ (સ્વીકારી આનંદિત થાય); નાસત્યાઓ સમો સુગ્મ્યઃ—સુગમ ગતિમાં ત્વરિત—અને રથેષ્ઠાઃ—રથમાં દૃઢ—થાય.

Mantra 5

तमु ष्टुहीन्द्रं यो ह सत्वा यः शूरो मघवा यो रथेष्ठाः । प्रतीचश्चिद्योधीयान्वृषण्वान्ववव्रुषश्चित्तमसो विहन्ता ॥

તે ઇન્દ્રને સ્તુતિ કર—જે સત્વા (સત્ય-બળ) છે; જે શૂર છે; જે મઘવા (દાનશીલ સ્વામી) છે; જે રથેષ્ઠાઃ (રથમાં દૃઢ) છે. પ્રતીચઃ—સામે ઊભા રહેનારા વિરોધ સામે પણ—તે વધુ યોધીયાન્ (શક્તિશાળી યુદ્ધવીર) છે; વૃષણ્વાન્—વૃષભ સમો પરાક્રમી—અને વવવ્રુષઃ ચિત્તમસઃ વિહન્તા—આવરણરૂપ અંધકારને પણ હણી દૂર કરનાર છે.

Mantra 6

प्र यदित्था महिना नृभ्यो अस्त्यरं रोदसी कक्ष्ये नास्मै । सं विव्य इन्द्रो वृजनं न भूमा भर्ति स्वधावाँ ओपशमिव द्याम् ॥

કારણ કે જ્યારે તેની મહિમાથી મનુષ્યો માટે પૂરતું અવકાશ હોય છે, ત્યારે બે લોક (દ્યુ અને પૃથ્વી) તેને માટે સંકુચિત વાડા સમાન નથી. ઇન્દ્રે સર્વત્ર વિસ્તરણ કર્યું છે; વિશાળ ભૂમિ સમે તે અમારા પ્રયત્નનું ક્ષેત્ર ધારણ કરે છે, અને પોતાની સ્વધા-શક્તિથી તે આકાશને જાણે આધારબંધથી ટેક આપે છે.

Mantra 7

समत्सु त्वा शूर सतामुराणं प्रपथिन्तमं परितंसयध्यै । सजोषस इन्द्रं मदे क्षोणीः सूरिं चिद्ये अनुमदन्ति वाजैः ॥

સંઘર્ષોમાં, હે શૂર, અમે તને શોધીએ છીએ—સત્યોના બળવાન આનંદરૂપને; માર્ગોમાં સર્વથી આગળ વધનારને, પૂર્ણ રીતે આવરીને પોતાના કરવાના હેતુથી. મદમાં, ભૂમિશક્તિઓ સંયોગે ઇન્દ્રને અનુમોદે છે; અને વાજ (બળ-સમૃદ્ધિ) દ્વારા પ્રકાશિત નેતાઓ (સૂરી) પણ તેની પાછળ આનંદિત થાય છે.

Mantra 8

एवा हि ते शं सवना समुद्र आपो यत्त आसु मदन्ति देवीः । विश्वा ते अनु जोष्या भूद्गौः सूरीँश्चिद्यदि धिषा वेषि जनान् ॥

હા, નિશ્ચય, તારા સવન (સોમ-પિષણ) સમુદ્રમાં કલ્યાણરૂપ છે—જ્યારે દેવીઓ એવી આપઃ (દિવ્ય જળો) પોતાના અંદર તારા વિષે મદે છે. ત્યારે સર્વ વસ્તુઓ તને અનુજોષ્ય બને છે; અને ગૌઃ (પ્રકાશકિરણ) પણ—જો તું ધિષા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) વડે જનને શોધી માર્ગદર્શન આપે—તો સૂરીઓ (પ્રકાશિત નેતાઓ) પણ તારી પાછળ ચાલે છે.

Mantra 9

असाम यथा सुषखाय एन स्वभिष्टयो नरां न शंसैः । असद्यथा न इन्द्रो वन्दनेष्ठास्तुरो न कर्म नयमान उक्था ॥

અમે આ રીતે સુસખા બનીએ—સુસ્થિર આધારવાળા—જેમ મનુષ્યો યોગ્ય સ્તુતિઓથી (આધાર પામે) તેમ. અમારા વંદનકર્મોમાં ઇન્દ્ર સ્થાપિત રહે; તુરો (વેગવાન) બની અમારા કર્મોને આગળ ધપાવે અને અમારા ઉક્થોને તેમના ફળદાયક સિદ્ધિ સુધી લઈ જાય.

Mantra 10

विष्पर्धसो नरां न शंसैरस्माकासदिन्द्रो वज्रहस्तः । मित्रायुवो न पूर्पतिं सुशिष्टौ मध्यायुव उप शिक्षन्ति यज्ञैः ॥

સ્પર્ધા કરનારા મનુષ્યોની જેમ, અમારી શંસ-સ્તુતિઓથી વજ્રહસ્ત ઇન્દ્ર અમારો બનીને અહીં આસન ગ્રહણ કરે. જેમ મિત્રના સહચરો સુશિષ્ટ શાસનમાં પુરપતિને શિક્ષિત કરે છે, તેમ મધ્યાયુવ (વિકસતી શક્તિઓ) યજ્ઞોથી ઉપદેશ આપે છે અને નજીક આવે છે.

Mantra 11

यज्ञो हि ष्मेन्द्रं कश्चिदृन्धञ्जुहुराणश्चिन्मनसा परियन् । तीर्थे नाच्छा तातृषाणमोको दीर्घो न सिध्रमा कृणोत्यध्वा ॥

યજ્ઞ તો ખરેખર ઇન્દ્રને જીતે છે—કોઈક (યજમાન), જુહુરાણ (આહુતિ આપતો) હોવા છતાં, મનથી પરિભ્રમણ કરતો. જેમ તીર્થ તરફ જઈને (માર્ગી) પહોંચે, તેમ તે ઇચ્છિત ઓક (નિવાસ) સુધી પહોંચે છે; અને જેમ દીર્ઘ માર્ગ, તેમ તે લક્ષ્ય સુધી સીધો પથ તૈયાર કરે છે.

Mantra 12

मो षू ण इन्द्रात्र पृत्सु देवैरस्ति हि ष्मा ते शुष्मिन्नवयाः । महश्चिद्यस्य मीळ्हुषो यव्या हविष्मतो मरुतो वन्दते गीः ॥

હે ઇન્દ્ર, દેવોના યુદ્ધોમાં અહીં અમને છોડશો નહિ; કારણ કે, હે શૂષ્મવાન, તારી રક્ષાઓ ખરેખર હાજર છે. મહાન છે તે કૃપાળુ દાતા, જેના પ્રાચીન અર્પિત હવિષને મરુતો પોતાના ગીતથી વંદે છે.

Mantra 13

एष स्तोम इन्द्र तुभ्यमस्मे एतेन गातुं हरिवो विदो नः । आ नो ववृत्याः सुविताय देव विद्यामेषं वृजनं जीरदानुम् ॥

હે ઇન્દ્ર, આ સ્તોત્ર અમારા વચ્ચે તારા માટે છે; હે હરિવઃ, આ દ્વારા અમારે માટે માર્ગ જાણ. હે દેવ, સુગતિ માટે અમારી તરફ વળ; જેથી અમે આ સક્રિય ક્ષેત્ર અને ઝડપી દાન આપતી સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીએ.