Sarga 98

Verse 1

हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यंतेमहामृथे ।सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ।।6.98.1।।

મહાસમરમાં, સેનાઓ ઝડપથી એકબીજાને હણતી હતી ત્યારે, તેઓ ઉનાળાની તીવ્ર ગરમીમાં પાણી ઘટી ગયેલા સરોવરો જેવી દેખાતી હતી.

Verse 2

स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्ष्वधेन च ।बभूवद्विगुणंक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.98.2।।

પોતાના સૈન્યના વિનાશથી અને વિરূপાક્ષના વધથી રાક્ષસાધિપતિ રાવણ દ્વિગુણ ક્રોધિત થયો.

Verse 3

प्रक्षीणंतुबलंदृष्टवावध्यमानंवलीमुखैः ।बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम् ।।6.98.3।।

વાનરવીરોના પ્રહારોમાં પોતાની સેના ક્ષીણ થતી અને વધ થતો જોઈ, યુદ્ધમધ્યે તેને ભારે વ્યથા થઈ; દૈવનો વિપરીત ફેર જોઈ તે શોકાકુલ બન્યો.

Verse 4

उवाच च समीपस्थंमहोदरमरिन्दमम् ।अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता ।।6.98.4।।

પછી રાવણે નજીક ઊભેલા, શત્રુદમન મહોદરને કહ્યું: “આ સમયે, મહાબાહો, મારી જયની આશા તારા પર સ્થિર છે.”

Verse 5

जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम् ।भर्तृपिण्डस्यकालोऽऽयंनिर्देष्टुंसाधुयुध्यताम् ।।6.98.5।।

“વીર, શત્રુસેનાને નાશ કર અને આજે તારો પરાક્રમ દર્શાવ. સ્વામીના અન્ન-પિંડનો ઋણ ચૂકવવાનો આ સમય છે; તેથી સારા રીતે યુદ્ધ કર.”

Verse 6

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वाराक्षसेन्द्रोमहोदरः ।प्रविवेशारिसेनांतांपतङ्गइवपावकम् ।।6.98.6।।

આ રીતે કહ્યા પછી, રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ મહોદરે ‘તથાસ્તુ’ કહી, શત્રુસેનામાં એવો પ્રવેશ કર્યો જેમ પતંગ અગ્નિમાં પડે.

Verse 7

ततस्सकदनंचक्रेवानराणांमहाबलः ।भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः ।।6.98.7।।

ત્યારે મહાબલવાન તેજસ્વી યોધાએ વાનરોમાં ભારે કતલ મચાવી; સ્વામીના વચનથી પ્રેરિત અને પોતાના પરાક્રમથી ઉદ્દીપ્ત હતો.

Verse 8

वानराश्चमहासत्त्वाःप्रगृह्वःविपुलाशशिलाः ।प्रविश्यारिबलंभीमंजघ्नुस्तेरजनीचरान् ।।6.98.8।।

મહાસત્ત્વવાન વાનરોએ પણ વિશાળ શિલાઓ ઉઠાવી, ભયંકર શત્રુસેનામાં ઘૂસી જઈ, તે રજનીચર રાક્ષસોને ઘાયલ કરી ધરાશાયી કર્યા.

Verse 9

महोदरस्तुसङ्कृद्धश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।चिच्छेदपाणिपादोरुन्वानराणांमहाहवे ।।6.98.9।।

પણ મહોદર ક્રોધિત થઈ, મહાસંગ્રામમાં કાઞ્ચનભૂષિત બાણોથી વાનરોના હાથ, પગ અને જાંઘો કાપી નાખ્યા.

Verse 10

ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसैरर्दिताभृशम् ।दिशोदशद्रुताःकेचित्केचित्सुग्रीवमाश्रिताः ।।6.98.10।।

પછી રાક્ષસોથી અત્યંત પીડિત તે બધા વાનરો દસેય દિશામાં વિખેરાઈ દોડ્યા; પરંતુ કેટલાક સુગ્રીવનો આશ્રય લેવા ગયા.

Verse 11

प्रभग्नांसमरेदृष्टवावानराणांमहाचमूम् ।अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम् ।।6.98.11।।

સમરમાં વાનરોની મહાસેના ભંગ થયેલી જોઈ, સુગ્રીવ તરત જ મહોદર તરફ ધસી ગયો.

Verse 12

प्रगृह्यविपुलांघोरांमहीधरसमांशिलाम् ।चिक्षेप स महातेजास्तद्वधायहरीश्वरः ।।6.98.12।।

ત્યારે મહાતેજસ્વી વાનરેશ્વરે પર્વતસમાન વિશાળ અને ભયંકર શિલા પકડી, તેને વધ કરવા માટે જોરથી ફેંકી દીધી.

Verse 13

तामापततनींसहसाशिलांदृष्टवामहोदरः ।असम्भ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम् ।।6.98.13।।

આકસ્મિક રીતે પોતાની તરફ ધસી આવતી તે દુર્લંઘ્ય શિલા જોઈ મહોદર અચળ રહ્યો; તરત જ બાણોથી તેને ભેદી ચુરચુર કરી નાખી.

Verse 14

रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा ।निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम् ।।6.98.14।।

તે રાક્ષસના બાણોના પ્રવાહથી શિલા હજારો ટુકડાઓમાં કપાઈ ગઈ અને ધરા પર એવી રીતે પડી કે જાણે ગીધોના ચક્રની જેમ વિખેરાઈ ગઈ હોય.

Verse 15

तांतुभिन्नांशिलांदृष्टवासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः ।सालमुत्पाट्यचिक्षेपराक्षसेरणमूर्थनि ।।6.98.15।।

પરંતુ શિલા ભાંગી ગયેલી જોઈ સુગ્રીવ ક્રોધથી મૂર્છિત થયો; યુદ્ધના મધ્યમાં સાલ વૃક્ષ ઉપાડી રાક્ષસ પર ફેંકી દીધું.

Verse 16

शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरञ्जयः ।स ददर्शततःक्रुद्धःपरिघंपतितंभुवि ।।6.98.16।।

તે શૂર, શત્રુદુર્ગવિજયી વીરએ બાણોથી તેને વિદારી નાખ્યો; પછી ક્રોધિત થઈ તેણે પરિઘ સમાન ગદા ભૂમિ પર પડીેલી જોઈ.

Verse 17

आविध्यतु स तंदीप्तंपरिघंतस्यदर्शयन् ।परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान् ।6.98.17।।

તે તેજસ્વી પરિઘને ઘુમાવી, તેને સામે પ્રગટ કરતાં, પરિઘના અગ્રભાગથી મહાવેગે તેણે મહોદરના ઉત્તમ અશ્વોને પ્રહાર કરી ધરાશાયી કર્યા.

Verse 18

तस्माद्धतहयावदीरःसोऽऽवप्लुत्यमहारथात् ।गदांजग्राहसंक्रुद्धोराक्षसोऽऽथमहोदरः ।।6.98.18।।

અશ્વો હણાઈ ગયાં હોવાથી મહોદર—રાક્ષસવીર—મહારથમાંથી કૂદી પડ્યો અને ક્રોધિત થઈ ગદા હાથમાં લીધી.

Verse 19

गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः ।नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ ।।6.98.19।।

યુદ્ધભૂમિમાં ગદા અને પરિઘ હાથમાં ધરેલા તે બે વીર એકબીજા તરફ વધ્યા; મહાબળવાન વાછરડાં જેવા ગર્જના કરતા, વીજળી ઝલકતા ઘનઘોર મેઘ સમાન લાગતા.

Verse 20

ततःक्रुद्धोगदांतस्यैचिक्षेपरजनीचरः ।ज्वलतनींभास्कराभासांसुग्रीवायमहोदरः ।।6.98.20।।

પછી ક્રોધિત મહોદર—રાત્રિચર રાક્ષસ—સૂર્ય સમી તેજસ્વી, જ્વલંત ગદાને સુગ્રીવ તરફ ફેંકી દીધી.

Verse 21

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

તે ભયંકર મહાસંગ્રામમાં મહાબલી સુગ્રીવ—ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો—મહાહવે મહોદરાની ધસી આવતી ગદા સામે પોતાનો પરિઘ ઉંચકી પ્રહાર કર્યો; હરિશ્રેષ્ઠે પરિઘથી ગદાને ચકનાચૂર કરી દીધી અને તે તૂટી ભૂમિ પર પડી ગઈ.

Verse 22

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

તે ભયંકર મહાસંગ્રામમાં મહાબલી સુગ્રીવ—ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો—મહાહવે મહોદરાની ધસી આવતી ગદા સામે પોતાનો પરિઘ ઉંચકી પ્રહાર કર્યો; હરિશ્રેષ્ઠે પરિઘથી ગદાને ચકનાચૂર કરી દીધી અને તે તૂટી ભૂમિ પર પડી ગઈ.

Verse 23

ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात् ।आयसंमुसलंघोरंसर्वतोहेमभूषितम् ।।6.98.23।।

પછી તેજસ્વી સુગ્રીવે ધરાતલ પરથી સર્વદિશાએ સોનાથી અલંકૃત, ભયંકર લોખંડનો મુસળ ઉઠાવ્યો.

Verse 24

स तमुद्यम्यचिक्षेपसोऽऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम् ।भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुद्दरणीतले ।।6.98.24।।

સુગ્રીવે તે મુસળ ઉંચકી ફેંક્યું; મહોદરાએ પણ પ્રતિઉત્તરમાં બીજી ગદા ઉછાળી. આકાશમાર્ગે બંને શસ્ત્રો પરસ્પર અથડાઈ તૂટી ગયા અને ધરણી પર પડી ગયા.

Verse 25

ततोग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यांतौसमीयतुः ।तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ ।।6.98.25।।

પછી શસ્ત્રો તૂટી ગયાં ત્યારે બંને મુઠ્ઠીઓથી સામસામે ધસી આવ્યા; તેજ અને બળથી પરિપૂર્ણ, જાણે બે પ્રજ્વલિત અગ્નિ હોય તેમ દીપ્ત હતા.

Verse 26

जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंवेदतुश्चपुनःपुनः ।तलैश्चान्योन्यमहत्यपेततुश्चमहीतले ।।6.98.26।।

પછી બંનેએ એકબીજાને વારંવાર પ્રહાર કર્યા અને ગર્જના કરતા રહ્યા; તેમજ હથેળીઓથી પરસ્પર ભારે થપ્પડ મારતા મારતા ધરણી પર પડી લોટપોટ થયા.

Verse 27

उत्पेततुस्ततस्तूर्णंजघ्नतुश्चपरस्परम् ।भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ।।6.98.27।।

તત્કાળે બંને અપરાજિત વીરોએ ત્વરિત ઉછળી પરસ્પર પર પ્રહાર કર્યો; પોતાના ભુજાબળથી એકબીજાને ધક્કા મારીને ઝઝૂમ્યા.

Verse 28

जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरंतपौ ।अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ।।6.98.28।।राक्षसश्चर्मणासार्धंमहावेगोमहोदरः ।

બાહુયુદ્ધમાં શત્રુતાપક તે બંને વીર થાકી ગયા. ત્યારે મહાવેગી રાક્ષસ મહોદરે નજીક પડેલી તલવાર અને ઢાલ (ચર્મ) ઉઠાવી લીધી.

Verse 29

थैव च महाखडगंचर्मणापतितंसह ।।6.98.29।।जग्राहवानरश्रेष्ठस्सुग्रीवोवेगवत्तरः।।

એ જ રીતે, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને વધુ વેગવાન સુગ્રીવે ત્યાં પડેલી મહાતલવાર અને ઢાલ (ચર્મ) હાથમાં લીધી.

Verse 30

तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम् ।।6.98.30।।उद्यतासीरणेहृष्टावुभौशस्त्रविशारदौ ।

ત્યારે ક્રોધથી વ્યાપ્ત અંગોવાળા તે બંને ગર્જના કરતાં એકબીજા પર ધસી આવ્યા. રણમાં હર્ષિત થઈ, ઊંચી તલવારો ઉઠાવી, બંને શસ્ત્રવિશારદ યોદ્ધાઓ આગળ વધ્યા.

Verse 31

दक्षिणंमण्डलंचोभौसुतूर्णंसम्परीयतुः ।।6.98.31।।अन्योन्यमभिसङ्कृद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।

પછી બંને જમણી દિશામાં અતિઝડપે મંડળ ફેરવી ચાલ્યા; એકબીજા પર ક્રોધિત થઈ, વિજયમાં મન સ્થિર રાખીને ફરી નજીક આવ્યા.

Verse 32

तुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः ।।6.98.32।।महाचर्मणितंखडगंपातयामासदुर्मतिः ।

પરંતુ મહાવેગી, શૂર અને પોતાના પરાક્રમનો ગર્વ કરનાર મહોદર—દુર્મતિ—સુગ્રીવના મહાચર્મ પર પોતાનો ખડ્ગ ઘા મારીને પાતાળ્યો.

Verse 33

लग्नमुत्कर्षतःखडगंखडगेनकपिकुञ्जरः ।।6.98.33।।जहारसशिरस्त्राणंकुण्डलोपहितंशिरः ।

ખડ્ગ અડકી ગયો હોવાથી મહોદર તેને ખેંચીને કાઢવા લાગ્યો; ત્યારે કપિકુંજર સુગ્રીવે પોતાના ખડ્ગથી શિરસ્ત્રાણથી રક્ષિત અને કુંડલોથી શોભિત તેનું મસ્તક કાપી નાખ્યું.

Verse 34

निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले ।।6.98.34।।तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्टवातत्र न तिष्टते ।

તેનું મસ્તક કાપી નાખવામાં આવ્યું અને તે ધરતી પર પડી ગયો; તે દૃશ્ય જોઈ રાક્ષસેન્દ્રના સૈન્યે ત્યાં પોતાનું સ્થાન ન જાળવ્યું.

Verse 35

हत्वांतंवानरैस्सार्धंननादमुदितोहरिः ।।6.98.35।।चुक्रोध च दशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः ।

તેને વાનરો સાથે સંહાર્યા પછી, આનંદિત સુગ્રીવે ગર્જના કરી. દશગ્રીવ ક્રોધે ભરાયો અને રાઘવ હર્ષિત દેખાયો.

Verse 36

विषण्णवदनास्सर्वेराक्षसादीनचेतसः ।।6.98.36।।विद्रवन्तिततस्सर्वेभयवित्रस्तचेतसः ।

મુખ ઉદાસ અને મન દીન થયેલા બધા રાક્ષસો, ભયથી કંપિત ચિત્તે ત્યાંથી સર્વે ભાગી ગયા.

Verse 37

महोदरंतंन्वििपात्यभूमौमहागिरेःकीर्णमिवैकदेशम् ।सूर्यात्मजस्तत्ररराजलक्ष्म्यसूर्यस्स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ।।6.98.37।।

મહોદરને ધરતી પર પાડી દીધો—જાણે મહાપર્વતનો એક ખંડ ઢળી પડ્યો હોય; ત્યાં સૂર્યાત્મજ (સુગ્રીવ) અપ્રધર્ષ્ય સૂર્ય સમો, પોતાના તેજથી જ ઝળહળી ઉઠ્યો.

Verse 38

પછી વાનરોના અધિપતિએ યુદ્ધના અગ્રભાગે જ વિજય પ્રાપ્ત કર્યો; અને જોતા જ દેવગણ (સુર), સિદ્ધો, યક્ષો તથા પૃથ્વી上的 અਨੇક પ્રાણીઓ આનંદથી હર્ષિત થઈ ઉઠ્યા.