Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 81, Shloka 13

इन्द्रजितो मायासीतावधः

Indrajit’s Illusory Sita Episode and Hanuman’s Rebuke

Devanagari script

अब्रवीत्तांतुशोकार्तांनिरानन्दांतपस्विनीम् ।दृष्टवारथोस्थितांदृष्ट्वाराक्षसेन्द्रसुतश्रिताम् ।।6.81.12।।कंसमर्थितमस्येतिचिन्तयन्समहाकपिः ।सहतैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावतरावणिम् ।।6.81.13।।

Transliteration

abravīt tāṃ tu śokārtāṃ nirānandāṃ tapasvinīm | dṛṣṭvā rathasthitāṃ dṛṣṭvā rākṣasendrasutaśritām ||

kiṃ samarthitam asyeti cintayan sa mahākapiḥ | saha tair vānaraiḥ śreṣṭhair abhyadhāvata rāvaṇim ||

Translation

શોકથી વ્યાકુળ અને આનંદવિહોણી, તપસ્વિની સમી—રથ પર બેઠેલી અને રાક્ષસરાજના પુત્રના અધિકારમાં રહેલી તેણીને જોઈ મહાકપિ વિચારે પડ્યો કે “આને શું કરાયું?” અને વાનરશ્રેષ્ઠો સાથે તે રાવણિ (ઇન્દ્રજિત) પર તૂટી પડ્યો.

Word by Word

• किम्: what/why
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम (interrogative pronoun)

• समर्थितम्: prepared/placed
• समर्थितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अर्थ् (धातु) → समर्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'समर्थित' = समर्थं कृतम्/स्थितम् (made ready/placed)

• अस्य: of her/of this
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Gen), एकवचन; सर्वनाम

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)

• चिन्तयन्: thinking/worrying
• चिन्तयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महाकपिः: the great monkey (Hanuman)
• महाकपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महā + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् कपिः)

• सह: together with
• सह: Sahakaraka (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक उपसर्ग/पूर्वपद-निपात (preposition-like: 'together with'); सह + तृतीया

• तैः: with those
• तैः: Sahakaraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instr), बहुवचन; सर्वनाम

• वानरश्रेष्ठैः: with the best of the vanaras
• वानरश्रेष्ठैः: Sahakaraka (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: वानर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां श्रेष्ठाः)

• अभ्यधावत: rushed towards
• अभ्यधावत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + धाव् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• रावणिम्: Rāvaṇa's son (Indrajit)
• रावणिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रावणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन; रावणस्य पुत्रः (patronymic)

Context

Great Vanara, Hanuman, gazing at miserable, joyless, ascetic woman seated in the chariot, worried, why she is in the chariot. He spoke to the best of Vanara leaders and rushed towards the son of Ravana with them.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā
• Rāvaṇi (Indrajit)
• vānaras
• chariot
• rākṣasa-king (Rāvaṇa, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When adharma uses intimidation and display, dharma responds with clear recognition of wrongdoing and readiness to protect, not with paralysis or despair.

What is the narrative situation?

A repeated narration (recensional) of Hanumān’s alarm at seeing Sītā in the chariot and his immediate charge at Indrajit.

Which character virtue is emphasized?

Protective valor (śaurya) joined with discernment—Hanumān first assesses, then acts.