Sarga 50

Verse 1

अथोवाचमहातेजाहरिराजोमहाबलः ।किमियंव्यथितासेनामूढवातेवनौर्जले ।।6.50.1।।

પછી મહાતેજસ્વી મહાબલી હરિરાજ બોલ્યા: “આ સેના કેમ વ્યથિત છે—જેમ જળમાં મૂઢ પવનથી હલતી નાવ?”

Verse 2

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नत्वंपश्यसिरामंचलक्ष्मणंचमहारथम् ।।6.50.2।।शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.50.3।।

સુગ્રીવના વચન સાંભળી વાલિપુત્ર અંગદ બોલ્યો: “શું તું રામને અને મહારથી લક્ષ્મણને નથી જોતો?”

Verse 3

सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वावालिपुत्रोऽङ्गदोऽब्रवीत् ।नत्वंपश्यसिरामंचलक्ष्मणंचमहारथम् ।।6.50.2।।शरजालचितौवीरावुभौदशरथात्मजौ ।शरतल्पेमहात्मानौशयानौरुधिरोक्षितौ ।।6.50.3।।

બાણોના જાળથી ઢંકાયેલા, રક્તથી ભીંજાયેલા—દશરથના બંને વીર પુત્ર, મહાત્મા ભાઈઓ, બાણશય્યા પર પડ્યા હતા.

Verse 4

अथाब्रवीद्वानरेन्द्रस्सुग्रीवःपुत्रमङ्गदम् ।नानिमित्तमिदंमन्येभवितव्यंभयेनतु ।।6.50.4।।

પછી વાનરાધિપ સુગ્રીવે પોતાના પુત્ર અંગદને કહ્યું: “આ ઉથલપાથલ નિમિત્ત વિના છે એમ મને લાગતું નથી; નિશ્ચયે ભયજનક કંઈક થવાનું છે.”

Verse 5

विषण्णवदनाह्येतेत्यक्तप्रहरणादिशः ।प्रपलायन्तिहरयस्त्रासादुत्फुल्ललोचनाः ।।6.50.5।।

વાનર સેનાના યોદ્ધાઓ નિરાશ મુખવાળા થયા; શસ્ત્રો ત્યજીને, ભયથી ફાટેલી આંખો સાથે, સર્વ દિશામાં ભાગી ગયા.

Verse 6

अन्योन्यस्यनलज्जन्तेनिरीक्षन्तिपृष्ठतः ।विप्रकर्षन्तिचान्योन्यंपतितंलङ्घयन्तिच ।।6.50.6।।

તેઓ એકબીજાની સામે લાજતા નથી; પીઠ પાછળ જોઈ રહે છે, પરસ્પર ખેંચાતાણ કરે છે, અને પડેલા લોકોને પણ લાંઘી જાય છે.

Verse 7

एतस्मिन्नन्तरेवीरोगदापाणिर्विभीषणः ।सुग्रीवंवर्धयामासराघवंचनिरैक्षत ।।6.50.7।।

એ દરમ્યાન ગદાધારી પરાક્રમી વિભીષણ સુગ્રીવને ઉત્સાહવર્ધક વચનો કહી પ્રોત્સાહિત કરતો રહ્યો અને પછી રાઘવ શ્રીરામ તરફ નિહાળ્યો.

Verse 8

विभीषणंचसुग्रीवोदृष्टवावानरभीषणम् ।ऋक्षराजंमहात्मानंसमीपस्थमुवाचह ।।6.50.8।।

વાનરોમાં ભય જગાવનાર વિભીષણને જોઈ સુગ્રીવે નજીક ઊભેલા મહાત્મા ઋક્ષરાજ જાંબવાનને સંબોધી કહ્યું.

Verse 9

विभीषणोऽयंसम्प्राप्तोयंदृष्टवावानरर्षभाः ।विद्रवन्तिपरितत्रसरावणात्मजशङ्कया ।।6.50.9।।

“આ વિભીષણ અહીં આવી પહોંચ્યો છે. તેને જોઈ વાનરશ્રેષ્ઠો રાવણનો પુત્ર હશે એવી શંકાથી ભયભીત થઈ ભાગી રહ્યા છે.”

Verse 10

शीघ्रमेतान् सुसन्त्रस्तान्बहुधाविप्रधावितान् ।पर्यवस्थापयाख्याहिविभीषणमुपस्थितम् ।।6.50.10।।

“શીઘ્ર આ અત્યંત ભયભીત અને અનેક દિશામાં વિખેરાયેલા લોકોને થંભાવો. વિભીષણ અહીં આવ્યા છે—એવું કહી તેમને પાછા બોલાવો.”

Verse 11

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तुजाम्बवानृक्षपार्थिवः ।वानरान्सान्त्वयामाससन्निरुध्यप्रधानतः ।।6.50.11।।

સુગ્રીવના આવા વચન સાંભળી, ઋક્ષરાજ જામ્બવાને મુખ્યરૂપે વાનરોને રોકી, તેમને સાંત્વના આપી અને ધૈર્ય બાંધ્યું.

Verse 12

तेनिवृत्ताःपुनःसर्वेवानरास्त्यक्तसम्भ्रमाः ।ऋक्षराजवचश्श्रुत्वातंचदृष्टवाविभीषणम् ।।6.50.12।।

ઋક્ષરાજના વચન સાંભળી, સર્વ વાનરો ભય-ઘબરાહટ ત્યજી ફરી પાછા વળ્યા અને વિભીષણને પણ જોયો.

Verse 13

विभीषणस्तुरामस्यदृष्टवागात्रंशरैश्चितम् ।लक्ष्मणस्यचधर्मात्माबभूवव्यथितस्तदा ।।6.50.13।।

પરંતુ ધર્માત્મા વિભીષણે રામનું તથા લક્ષ્મણનું શરીર બાણોથી છિદ્રિત જોઈ તે ક્ષણે અત્યંત વ્યથિત થયો.

Verse 14

जलक्लिन्नेनहस्तेनतयोर्नेत्रेप्रमृज्यच ।शोकसम्पीडितमनारुरोदविललापच ।।6.50.14।।

પાણીથી હાથ ભીનો કરી તેણે બંનેની આંખો પુંછી; શોકથી દબાયેલ મનથી તે રડી પડ્યો અને વિલાપ કરવા લાગ્યો.

Verse 15

इमौतौसत्त्वसम्पन्नौविक्रान्तौप्रियसम्युगौ ।इमामवस्थांगमितौराक्षसैःकूटयोधिभिः ।।6.50.15।।

“આ બંને સત્ત્વસમ્પન્ન, પરાક્રમી અને યુદ્ધપ્રિય—કૂટયુદ્ધ કરનાર રાક્ષસોના કપટથી આવી દશામાં પહોંચાડાયા છે.”

Verse 16

भ्रातुःपुत्रेणमेतेनदुष्पुत्रेणदुरात्मना ।राक्षस्याजिह्मयाबुध्याचालितावृजुविक्रमौ ।।6.50.16।।

મારા ભાઈના પુત્ર એવા આ દુષ્ટપુત્ર, દુરાત્મા દ્વારા—રાક્ષસીની વાંકડી બુદ્ધિથી—સરળ પરાક્રમી એવા આ બે જણ છેતરાયા છે.

Verse 17

शरैरिमावलंविद्धौरुधिरेणसमुक्षितौ ।वसुधायामिमौसुप्तौदृश्येतेशल्यकाविव ।।6.50.17।।

બાણોથી સર્વત્ર વિંધાયેલા અને રક્તથી ભીંજાયેલા, આ બે ધરતી પર સૂતા દેખાય છે—જાણે શલ્યક (સૂંઢિયો) જેવા.

Verse 18

ययोर्वीर्यमुपाश्रित्यप्रतिष्ठाकाङ्क्षितामया ।तावुभौदेहनाशायप्रसुप्तौपुरुषर्षभौ ।।6.50.18।।

જેનાં પરાક્રમનો આશ્રય લઈને મેં પ્રતિષ્ઠા અને માન ઇચ્છ્યું હતું—એ પુરુષસિંહ એવા બંને હવે દેહનાશની નજીક, સૂતા હોય તેમ પડ્યા છે.

Verse 19

जीवन्नद्यविपन्नोऽस्मिनष्टराज्यमनोरथः ।प्राप्तप्रतिज्ञश्चरिपुःसकामोरावणःकृतः ।।6.50.19।।

આજે જીવતો હોવા છતાં હું વિનાશ પામ્યો છું; રાજ્યની આશા અને મનોભિલાષા નષ્ટ થઈ ગઈ. શત્રુ રાવણ પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરીને ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત કરી ગયો છે.

Verse 20

एवंविलपमानंतंपरिष्वज्यविभीषणम् ।सुग्रीवःसत्त्वसम्पन्नोहरिराजोऽब्रवीदिदम् ।।6.50.20।।

વಿಭીષણ આમ વિલાપ કરતો હતો ત્યારે, સત્ત્વસમ્પન્ન વાનરરાજ સુગ્રીવે તેને આલિંગન કરીને આ વચનો કહ્યા.

Verse 21

राज्यंप्राप्स्यसिधर्मज्ञ लङ्कायांनात्रसंशयः ।रावणस्सहपुत्रेणस्वकामंनेहलप्स्यते ।।6.50.21।।

હે ધર્મજ્ઞ! તું લંકામાં રાજ્ય અવશ્ય પ્રાપ્ત કરશ—એમાં સંશય નથી. રાવણ પુત્રો સહિત અહીં પોતાની ઇચ્છિત સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી શકશે નહીં.

Verse 22

नरुजापीडितावेतावुभौराघवलक्ष्मणौ ।त्यक्त्वामोहंवधिष्येतेसगणंरावणंरणे ।।6.50.22।।

રાઘવ અને લક્ષ્મણ—આ બન્ને દુઃખથી ખરેખર પરાજિત નથી. મોહ ત્યજી તેઓ રણમાં સગણ રાવણનો વધ કરશે.

Verse 23

तमेवंसान्त्वयित्वातुसमाश्वास्यचराक्षसम् ।सुषेणंश्वशुरंपार्श्वेसुग्रीवस्तमुवाचह ।।6.50.23।।

આ રીતે તેને સાંત્વના આપી અને રાક્ષસ (વಿಭીષણ)ને શાંત કરીને, સુગ્રીવે પાસે ઊભેલા પોતાના શ્વશુર સમાન વડીલ સુષેણને સંબોધીને કહ્યું.

Verse 24

सहशूरैर्हरिगणैर्लब्धसंज्ञावरिन्दमौ ।गच्छत्वंभ्रातरंगृह्यकिष्किन्धांरामलक्ष्मणौ ।।6.50.24।।

જ્યારે તે બંને શત્રુદમન વીર ફરી ચેતનામાં આવે, ત્યારે શૂર વાનરગણ સાથે રામ-લક્ષ્મણ ભાઈઓને લઈને કિષ્કિંધા તરફ જા.

Verse 25

अहंतुरावणंहत्वासपुत्रंसहबान्धवम् ।मैथिलीमानयिष्यामिशक्रोनष्टामिवश्रियम् ।।6.50.25।।

હું તો રાવણને તેના પુત્રો અને બાંધવો સહિત સંહાર કરીને, શક્રે ગુમાવેલી શ્રીને જેમ પાછી મેળવે તેમ, મૈથિલીને પાછી લાવીશ.

Verse 26

श्रुत्वैतद्वानरेन्द्रस्यसुषेणोवाक्यमब्रवीत् ।दैवासुरंमहद्युद्धमनुभूतंसुदारुणम् ।।6.50.26।।

હું તો રાવણને તેના પુત્રો અને બાંધવો સહિત સંહાર કરીને, શક્રે ગુમાવેલી શ્રીને જેમ પાછી મેળવે તેમ, મૈથિલીને પાછી લાવીશ.

Verse 27

तदास्मदानवाशरसम्स्पर्शकोविदाः ।निजघ्नुश्शस्त्रविदुषश्चादयन्तोमुहुर्मुहुः ।।6.50.27।।

પછી દાનવ-રાક્ષસો, બાણ અને શસ્ત્રના પ્રહારમા નિપુણ, છલ-આડછાંયાંનો આશ્રય લઈને શસ્ત્રવિદ દેવયોધાઓ પર વારંવાર આક્રમણ કરવા લાગ્યા.

Verse 28

तानार्तान्नष्टसंज्ञांश्चगतासूंश्चबृहस्पतिः ।विद्याभिर्मन्त्रयुक्ताभिरोषधीभिश्चिकित्सति ।।6.50.28।।

ત્યારે બૃહસ્પતિએ મંત્રયુક્ત વિદ્યાઓ અને ઔષધિઓ દ્વારા પીડિતોને—જેઓ બેભાન હતા અને જેઓ પ્રાણત્યાગની કગાર પર હતા—ચિકિત્સા કરી.

Verse 29

तान्यौषधान्यानयितुंक्षीरोदंयान्तुसागरम् ।जवेनवानराःशीघ्रंसम्पातिपनसादयः ।।6.50.29।।

આ ઔષધીદ્રવ્યો લાવવા માટે સંપાતિ, પનસ વગેરે વાનરો ઝડપથી દૂધના સાગર તરફ વેગે જાઓ.

Verse 30

हरयस्तुविजानन्तिपार्वतीस्तामहौषधीः ।सञ्जीवकरणींदिव्यांविशल्यांदेवनिर्मिताम् ।।6.50.30।।

પરંતુ વાનરો પર્વતજાત તે પરમ ઔષધિઓને જાણે છે—દિવ્ય સંજીવકરણી, જીવન પુનઃસ્થાપિત કરનાર, અને દેવનિર્મિત વિશલ્યા, જે વેદના હરે અને શરીરમાં ઘૂસેલા શસ્ત્ર-બાણને બહાર કાઢે છે.

Verse 31

चन्द्रश्चनामद्रोणश्चक्षीरोदेसागरोत्तमे ।अमृतंयत्रमथितंतत्रतेपरमौषधी ।।6.50.31।।

ક્ષીરોદધિ—સમુદ્રોમાં શ્રેષ્ઠ—જ્યાં કદી અમૃતનું મંથન થયું હતું, ત્યાં ચન્દ્ર અને દ્રોણ નામના પર્વતો ઊભા છે; ત્યાં જ તે પરમ ઔષધિઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 32

तौतत्रविहितेदेवैःपर्वतौमहोदधौ ।अयंवायुसुतोराजन् हनूमांस्तत्रगच्छतु ।।6.50.32।।

મહાસાગરમાં તે બે પર્વતો દેવોએ સ્થાપ્યા છે. હે રાજન, વાયુપુત્ર હનૂમાનને ત્યાં જવા દો.

Verse 33

एतस्मिन्नन्तरेवायुर्मेगांश्चापिसविद्युतः ।पर्यस्यसागरेतोयंकम्पयननिवमेदिनीम् ।।6.50.33।।

એ વચ્ચે વાયુ પ્રચંડ થયો; વીજળીসহ મેઘો ઘેરાયા; અને સાગરના જળ ઉછળીને ફેંકાયા—જાણે ધરતી જ કંપતી હોય તેમ.

Verse 34

महतापक्षवातेनसर्ववदीपमहाद्रुमाः ।निपेतुर्भग्नविटपाःसलिलेलवणाम्भसि ।।6.50.34।।

પાંખોના પ્રચંડ ફફડાટથી ઊઠેલા મહાવાયુના વેગે દ્વીપના મહાવૃક્ષો તૂટેલી ડાળીઓ સાથે લવણજળમાં ધસી પડ્યા.

Verse 35

अभवन् पन्नगास्त्रस्ताभोगिनस्तत्रवासिनः ।शीघ्रंसर्वाणियादांसिजग्मुश्चलवणार्णवम् ।।6.50.35।।

ત્યાં વસતા ભોગી નાગો તથા અન્ય સર્પાકાર પ્રાણીઓ ભયભીત થયા; અને સર્વ યાદાંસિ તત્કાળ લવણસમુદ્રમાં પલાયન કર્યા.

Verse 36

ततोमुहूर्तार्गरुडंवैनतेयंमहाबलम् ।वानराददृशुःसर्वेज्वलन्तमिवपावकम् ।।6.50.36।।

તત્ક્ષણે સર્વ વાનરોએ વિનતાનંદન મહાબલી ગરુડને અગ્નિ સમ જ્વલંત દેખ્યો.

Verse 37

तमागतमभिप्रेक्ष्यनागास्तेसम्प्रदुद्रुवुः ।यैस्तौसत्पुरुषौबद्धौशरभूतैर्महाबलौ ।।6.50.37।।

તેને આવતો જોઈ તે નાગો દોડીને ભાગ્યા—એ જ નાગો, જેમણે બાણરૂપ બની બે મહાબલી સત્પુરુષોને બાંધી રાખ્યા હતા.

Verse 38

ततस्सुपर्णःकाकुत्स्थौस्पृष्टवाप्रत्यभिनदनितः ।विममर्शचपाणिभ्यांमुखेचन्द्रसमप्रभे ।।6.50.38।।

ત્યાર પછી સુપર્ણ ગરુડએ કાકુત્સ્થવંશના તે બે રાજકુમારોને સ્પર્શ કરી, તેમને સન્માનપૂર્વક અભિનંદન આપ્યું; અને પોતાના કરકમળોથી તેમના ચંદ્રસમાન તેજસ્વી મુખને સ્નેહથી પુંછ્યું.

Verse 39

वैनतेयेनसम्स्पृष्टास्तयोःसम्रुरुहुर्व्रणाः ।सुवर्णेचतनूस्निग्धेतयोराशुबभूवतुः ।।6.50.39।।

વૈનતેય ગરુડના સ્પર્શથી તે બંનેના ઘા તરત જ ભરાઈ ગયા; અને તેમનાં દેહો ક્ષણમાં જ સુવર્ણ સમાન કાંતિમય અને મૃદુ-સ્નિગ્ધ બની ગયા.

Verse 40

तेजोवीर्यंबलंचौजउत्साहश्चमहागुणाः ।प्रदर्शनंचबुद्धिश्चस्मृतिश्चद्विगुणंतयोः ।।6.50.40।।

તેમનું તેજ, પરાક્રમ, બળ, ઓજ, ઉત્સાહ અને મહાન ગુણો પ્રગટ થયા; તેમજ તેમની બુદ્ધિ અને સ્મૃતિ પણ દ્વિગુણી થઈ ગઈ.

Verse 41

तावुत्थाप्यमहातेजागरुडोवासवोपमौ ।उभौतौसस्वजेहृष्टोरामश्चैनमुवाचह ।।6.50.41।।

પછી મહાતેજસ્વી ગરુડએ વસવ સમાન તેજ ધરાવતા તે બે રાજકુમારોને ઊભા કર્યા; આનંદિત થઈ બંનેને આલિંગન કર્યું, અને રામે તેને કહ્યું.

Verse 42

भवत्प्रसादाद् व्यसनंरावणिप्रभवंमहत् ।आवामिहव्यतिक्रान्तौपूर्ववद् बलिनौकृतौ ।।6.50.42।।

રામ બોલ્યા: “તમારા પ્રસાદથી રાવણપુત્રથી ઉત્પન્ન થયેલું આ મહાવ્યસન અમે અહીં પાર કરી લીધું; અને પૂર્વવત્ બળવાન બની ગયા છીએ.”

Verse 43

यथातातंदशरथंयथाऽजंचपितामहम् ।तथाभवन्तमासाद्यहृदयंमेप्रसीदति ।।6.50.43।।

જેમ પિતા દશરથને અને પિતામહ અજને મળતાં મને શાંતિ મળે છે, તેમ આપને પ્રાપ્ત કરીને મારું હૃદય પ્રસન્ન અને શાંત થાય છે।

Verse 44

कोभवान्रूपसम्पन्नोदिव्यस्रगनुलेपनः ।वसानोविरजेवस्त्रदिव्याभरणभूषितः ।।6.50.44।।

તમે કોણ છો—રૂપે અતિ સુંદર, દિવ્ય પુષ્પમાળા અને સુગંધિત અનુલેપનથી શોભિત, નિર્મળ વસ્ત્ર ધારણ કરનાર અને દિવ્ય આભૂષણોથી અલંકૃત?

Verse 45

तमुवाचमहातेजावैनतेयोमहाबलः ।पतत्त्रिराजःप्रीतात्माहर्षपर्याकुलेक्षणः ।।6.50.45।।

ત્યારે મહાતેજસ્વી, મહાબલી વૈનતેય—પક્ષિરાજ—પ્રીતચિત્તે, હર્ષથી વ્યાકુલ નેત્રો સાથે તેને બોલ્યો।

Verse 46

अहंसखातेकाकुत्स्थ प्रियःप्राणोबहिश्चरः ।गरुत्मानिहसम्प्राप्तोयुवयोःसाह्यकारणात् ।।6.50.46।।

હે કાકુત્સ્થ! હું તારો સખા છું—દેહની બહાર ગતિ કરનાર પ્રાણ સમાન અતિ પ્રિય. હું ગરુત્માન, તમારાં બન્નેની સહાય માટે અહીં આવ્યો છું।

Verse 47

असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ।।6.50.47।।नेमंमोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितंक्रूरकर्मणा ।।6.50.48।।

મહાવીર્યશાળી અસુરો હોય, મહાબલી વાનર યોદ્ધાઓ હોય, અને ગંધર્વસહિત દેવતાઓ પણ—શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને અગ્રે રાખીને—આ બંધનને દુર્લંઘ્ય જ માને।

Verse 48

असुरावामहावीर्यावानरावामहाबलाः ।सुराश्चापिसगन्ध्वर्वाःपुरस्कृत्यशतक्रतुम् ।।6.50.47।।नेमंमोक्षयितुंशक्ताश्शरबन्धंसुदारुणम् ।मायाबलादिन्द्रजितानिर्मितंक्रूरकर्मणा ।।6.50.48।।

ઇન્દ્રજિતે ક્રૂર કર્મથી માયાબળ વડે રચેલો આ અતિ ભયંકર શરબંધ—બાણોના બંધનમાંથી કોઈ પણ મુક્ત કરી શકશે નહીં.

Verse 49

एतेनागाःकाद्रवेयास्तीक्ष्णदंष्ट्राविषोल्बणाः ।रक्षोमायाप्रभावेणशराभूत्वास्त्वदाश्रिताः ।।6.50.49।।

આ નાગસર્પો કાદ્રવેય છે—તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રાવાળા અને પ્રચંડ વિષભર્યા; રાક્ષસોની માયાના પ્રભાવથી બાણ બનીને તારા ઉપર ચોંટ્યા છે.

Verse 50

सभाग्यश्चासिधर्मज्ञ राम सत्यपराक्रम ।लक्ष्मणेनसहभ्रात्रासमरेरिपुघातिना ।।6.50.50।।

હે રામ, ધર્મજ્ઞ અને સત્યપરાક્રમી! તું ધન્ય છે કે સમરમાં શત્રુઘાતી એવા ભાઈ લક્ષ્મણ તારી સાથે છે.

Verse 51

इमंश्रुत्वातुवृत्तान्तंत्वरमाणोऽहमागतः ।सहसायुवयोःस्नेहात्सखित्वमनुपालयन् ।।6.50.51।।

આ સમાચાર સાંભળીને હું તાત્કાલિક દોડી આવ્યો; તમો બંને પ્રત્યેના સ્નેહથી પ્રેરિત થઈ, અમારી સખાઈનું પાલન કરતો.

Verse 52

मोक्षितौचमहाघोरादस्मात्सायकबन्धनात् ।अप्रमादश्चकर्तव्योयुवाभ्यांनित्यमेवच ।।6.50.52।।

તમે બંને આ અતિ ભયંકર બાણ-બંધનથી મુક્ત થશો. અને તમારે સદા જાગૃત રહેવું—કદી પણ પ્રમાદ ન કરવો.

Verse 53

प्रकृत्याराक्षसाःसर्वेसङ्ग्रामेकूटयोधिनः ।शूराणांशुद्धभावानांभवतामरार्जवंबलम् ।।6.50.53।।

પ્રકૃતિથી જ બધા રાક્ષસો યુદ્ધમાં કપટથી લડે છે. પરંતુ તમારે—શુદ્ધ ભાવના ધરાવતા વીરોએ—સરળતા (આર્જવ) જ બળ છે.

Verse 54

तन्नविश्वसनीयंवोराक्षसानांरणाजिरे ।एतेनैवोपमानेननित्यंजिह्माहिराक्षसाः ।।6.50.54।।

અતેઃ રણભૂમિમાં રાક્ષસો પર વિશ્વાસ ન કરવો; આ જ અનુભવથી જાણો કે રાક્ષસો સદા વાંકાચૂકા અને કપટી હોય છે.

Verse 55

एवमुक्त्वातदारामंसुपर्णस्सुमहाबलः ।परिष्वज्यचसुहृत्स्निग्धमाप्रष्टुमुपचक्रमे ।।6.50.55।।

આ રીતે કહીને, મહાબળવાન સુપર્ણે રામને સુહૃદની સ્નિગ્ધ પ્રીતિથી આલિંગન કર્યું અને પછી વિદાય લેવા તૈયાર થયો.

Verse 56

सखे राघव धर्मज्ञ रिपूणामपिवत्सल ।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिगमिष्यामियथामतम् ।।6.50.56।।

હે સખા રાઘવ, ધર્મજ્ઞ અને શત્રુઓ પ્રત્યે પણ વત્સલ! હું આપની અનુજ્ઞા માંગું છું; યોગ્ય રીતે હું હવે પ્રસ્થાન કરું છું.

Verse 57

नचकौतूहलंकार्यंसखित्वंप्रतिराघव ।कृतकर्मारणेवीर सखित्वंप्रतिवेत्स्यसि ।।6.50.57।।

હે રાઘવ, આ સખ્ય વિષે કૌતુક ન કર; હે રણવીર, યુદ્ધમાં કર્તવ્ય પૂર્ણ થતાં તું આ મિત્રતાને પૂર્ણરૂપે ઓળખી લેશે.

Verse 58

बालवृद्धावशेषांतुकृत्वालङ्कांशरोर्मिभिः ।रावणंचरिपुंहत्वासीतांत्वंसमुलप्स्यते ।।6.50.58।।

શરોની તરંગમાળા સમા પ્રવાહથી તું લંકાને માત્ર બાળ અને વૃદ્ધ જ બાકી રહે એવી કરી દેશે; અને શત્રુ રાવણને સંહાર કરીને તું સીતાને ફરી પ્રાપ્ત કરશી.

Verse 59

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

આ વચન કહી, શીઘ્રપરાક્રમી સુપર્ણે વાનરોની વચ્ચે રામને નિર્વ્યથા કર્યો. પછી તે બલવાને પ્રદક્ષિણા કરી, ફરીથી પરિષ્વજ્ય, પવન સમો આકાશમાં પ્રવેશી વિદાય લીધો.

Verse 59

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

આ વચન કહી, શીઘ્રપરાક્રમી સુપર્ણે વાનરોની વચ્ચે રામને નિર્વ્યથા કર્યો. પછી તે બલવાને પ્રદક્ષિણા કરી, ફરીથી પરિષ્વજ્ય, પવન સમો આકાશમાં પ્રવેશી વિદાય લીધો.

Verse 60

इत्येवमुक्त्वावचनंसुपर्णश्शीघ्रविक्रमः ।रामंचविरुजंकृत्वामध्येतेषांवनौकसाम् ।।6.5.59।।प्रदक्षिणंततःकृत्वापरिष्वज्यचवीर्यवान् ।जगामाकाशमाविश्यसुपर्णःपवनोयथा ।।6.50.60।।

બે રાઘવો નિર્વ્યથા થયેલા જોઈ વાનરયૂથપતિઓએ ત્યારે સિંહનાદ કર્યો અને આનંદમાં પૂંછડાં ધુણાવ્યાં.

Verse 61

विरुजौराघवौदृष्टवाततोवानरयूथपाः ।सिंहनादांस्तदानेदुर्लङ्गूलंन्दुधुवुस्तदा ।।6.50.61।।

બે રાઘવો નિર્વ્યથા થયેલા જોઈ વાનરયૂથપતિઓએ ત્યારે સિંહનાદ કર્યો અને આનંદમાં પૂંછડાં ધુણાવ્યાં.

Verse 62

ततोभेरीस्समाजघ्नुर्मृदङ्गांश्चाप्यनादयन् ।दध्मुश्शङ्खान्सम्प्रहृष्टाःक्षेवलन्त्यपियथापुरम् ।।6.50.62।।

તત્પશ્ચાત્ તેમણે ભેરીઓ ઘનઘોર વાગાડ્યાં અને મૃદંગો પણ ગુંજાવ્યા; પરમ હર્ષિત થઈ શંખો ફૂંક્યા અને પૂર્વવત્ ઉછળકૂદ કરવા લાગ્યા.

Verse 63

आस्फोट्याःस्पोट्यविक्रान्ताःवानराःनगयोधिनः ।द्रुमानुत्पट्यविविधांस्तस्थुश्शतसहस्रशः ।।6.50.63।।

નગયોધી વાનરો—ઉખેડેલા વૃક્ષોથી યુદ્ધ કરનારા—આંગળીઓ ચટકાવી પોતાની પરાક્રમશક્તિ દર્શાવતા; વિવિધ વૃક્ષો ઉપાડી, લાખો-લાખની સંખ્યામાં ત્યાં ઊભા રહ્યા.

Verse 64

विसृजन्तोमहानादांस्त्रासयन्तोनिशाचरान् ।लङ्काद्वाराण्युपाजग्मुर्युद्धकामाःप्लवङ्गमाः ।।6.50.64।।

મહાન ગર્જનાઓ છોડતા અને નિશાચર રાક્ષસોને ભયભીત કરતા, યુદ્ધકામ વાનરો આગળ વધ્યા અને લંકાના દ્વારો સુધી પહોંચી ગયા.

Verse 65

तेषांसुखीमस्तुमुलोनिनादोबभूवशाखामृगयूथपानाम् ।क्षयेनिदाघस्ययथाघनानांनादस्सुभीमोनदतांनिशीथे ।।6.50.65।।

ત્યારે તે શાખામૃગ-યૂથપતિઓનો તુમુલ નાદ ઊઠ્યો—નિદાઘના અંતે ઘનગર્જના જેવી ભયંકર; મધ્યરાત્રિમાં ગર્જતા વાદળોના ધ્વનિ સમાન અતિ ભીમ.