Sarga 27

Verse 1

तांस्तुतेऽहंप्रवक्ष्यामिप्रेक्षमाणस्ययूथपान् ।राघवार्थेपराक्रान्तायेनरक्षन्तिजीवितम् ।।।।

તમે જે યુથપોને નિહાળો છો, તે બધાનું વર્ણન હું તમને કહું છું—રાઘવના હિતાર્થે પરાક્રમથી આગળ વધેલા એવા વીરો, જે પોતાના જીવનને પણ બચાવવા ચાહતા નથી।

Verse 2

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।।।

જેનાં લાંગૂલ પર સ્નિગ્ધ, ચમકદાર વાળ આશ્રિત છે, અનેક વ્યામ જેટલું દીર્ઘ છે; ભયંકર કર્મ કરનાર તેનાં વાળ તામ્રવર્ણ, પીળા, ફિક્કા અને શ્વેત રંગોમાં વિખેરાયેલા છે.

Verse 3

स्निग्धायस्यबहुव्यामावालालाङ्गूलमाश्रिताः ।ताम्राःपीतास्सिताश्श्वेताःप्रकीर्णाघोरकर्मणः ।।6.27.2।।प्रगृहीताःप्रकाशन्तेसूर्यस्येवमरीचयः ।पृथिव्यांचानुकृष्यन्तेहरोनामैषयूथपः ।।6.27.3।।

પકડીને ઉછાળેલા તેઓ સૂર્યની કિરણો સમા તેજસ્વી ઝળહળે છે; અને ધરતી પર ઘસડાતાં જાય છે—આ ‘હર’ નામનો યુથપતિ છે.

Verse 4

यंपृष्ठतोऽनुगच्छन्तिशतशोऽथसहस्रशः ।द्रुमानुद्यम्यसहसालङ्कारोहणतत्पराः ।।।।यूथपाहरिराजस्यकिङ्करास्समुपस्थिताः ।

તેણાના પીઠ પાછળ સૈકડાં અને હજારો વાનરસેનાઓ ચાલે છે; બળપૂર્વક વૃક્ષો ઉચકી, લંકા પર ચઢવા તત્પર, હરિરાજ સુગ્રીવના યુથપતિઓ અને કિંકરો આજ્ઞા માટે સજ્જ ઊભા છે.

Verse 5

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।।।

હે રાજન્! નિલા મહામેઘ સમા ઊભેલા જે તું જુએ છે—અસિત અંજન સમા કાળા, યુદ્ધમાં સત્યપરાક્રમી—તે અણગણ્યા અને અવર્ણનીય છે, જાણે સમુદ્રનો પરમ પાર. પર્વતોમાંથી અને દુર્ગમ નદી-પ્રદેશોમાંથી, તે અતિ ભયંકર ઋક્ષો તારી તરફ ધસી આવે છે.

Verse 6

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

હે રાજન્! એમના મધ્યમાં ભીમાક્ષ અને ભીમદર્શન એક વીર ઊભો છે—જાણે મેઘોથી સર્વત્ર પરિઘેરાયેલો પર્જન્ય દેવ. તે નર્મદાનું જળ પીતો ઋક્ષવત્ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર નિવાસ કરે છે; સર્વ ઋક્ષોનો અધિપતિ, ધૂમ્ર નામનો એ યુથપ છે.

Verse 7

नीलानिवमहामेघांस्तिष्ठतोयांस्तुपश्यसि ।।6.27.5।।असिताञ्जनसङ्काशान् युद्धेसत्यपराक्रमान् ।असङ् ख्येयाननिर्देश्यान्परंपारमिवोदधेः ।।6.27.6।।पर्वतेषुचयेकेचिद्विषमेषुनदीषुच ।एतेत्वामभिवर्तन्तेराजन्नृक्षास्सुदारुणाः ।।6.27.7।।

પર્વતોમાં અને દુર્ગમ ભૂમિમાં તથા નદીઓની કાંઠે પણ કેટલાંક છે; હે રાજન્, તે અતિ ભયંકર ઋક્ષો તારી તરફ આગળ વધે છે.

Verse 8

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।।।

હે રાજન્! એમના મધ્યમાં ભીમાક્ષ અને ભીમદર્શન એક વીર ઊભો છે—જાણે મેઘોથી સર્વત્ર પરિઘેરાયેલો પર્જન્ય દેવ. તે નર્મદાનું જળ પીતો ઋક્ષવત્ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર નિવાસ કરે છે; સર્વ ઋક્ષોનો અધિપતિ, ધૂમ્ર નામનો એ યુથપ છે.

Verse 9

एषांमध्येस्थितोराजन्भीमाक्षोभीमदर्शनः ।पर्जन्यइवजीमूतैस्समन्तात्परिवारितः ।।6.27.8।।ऋक्षवन्तंगिरिश्रेष्ठमध्यास्तेनर्मदांपिबन् ।सर्वऋक्षाणामधिपतिर्धूम्रोनामैषयूथपः ।।6.27.9।।

તે શ્રેષ્ઠ ઋક્ષવત પર્વત પર નિવાસ કરે છે અને નર્મદા નદીનું જળ પાને છે; ધૂમ્ર નામે આ યુથપતિ સર્વ ઋક્ષોનો અધિપતિ છે.

Verse 10

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।।।

આ પર્વતસમાન દેહવાળો એ યુવાન છે—તે તે યુથપનો નાનો ભાઈ છે; રૂપે ભાઈ સમાન, પરંતુ પરાક્રમે વિશેષ છે. એ જાંબવાન નામે મહાયૂથપ-યૂથપ છે—કાર્યમાં પ્રચંડ, ગુરુજનો પ્રત્યે આદરવાળો અને સંઘર્ષમાં અડગ.

Verse 11

यवीयानस्यतुभ्रातापश्यैनंपर्वतोपमम् ।भ्रात्रासमानोरूपेणविशिष्टस्तुपराक्रमैः ।।6.27.10।।सएषजाम्बवान्नाममहायूथपयूथपः ।प्रक्रान्तोगुरुवर्तीचसम्प्रहारेष्वमर्षण ।।6.27.11।।

આ પર્વતસમાન દેહવાળો એ યુવાન છે—તે તે યુથપનો નાનો ભાઈ છે; રૂપે ભાઈ સમાન, પરંતુ પરાક્રમે વિશેષ છે. એ જાંબવાન નામે મહાયૂથપ-યૂથપ છે—કાર્યમાં પ્રચંડ, ગુરુજનો પ્રત્યે આદરવાળો અને સંઘર્ષમાં અડગ.

Verse 12

एतेनसाह्यंसुमहत्कृतंशक्रस्यधीमता ।देवासुरेजाम्बवतालब्धाश्चबहवोवराः ।।।।

આ ધીમાન જાંબવાને દેવ-અસુર યુદ્ધમાં શક્ર (ઇન્દ્ર)ને અતિ મહાન સહાય કરી; અને તેના પ્રતિફળરૂપે અનેક વરદાન પ્રાપ્ત થયા.

Verse 13

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।।।

પર્વતશિખરો પર ચડી તેઓ મહાભ્રમંડળ સમાન વિશાળ શિલાઓ ઉછાળે છે; વિશાળ આકારવાળા તેઓ મૃત્યુથી પણ ડરતા નથી. તેના સૈન્યમાં ઘણા અગ્નિતેજસ્વી વાનરો ફરતા રહે છે—રોમશ દેહવાળા, ભયંકર રૂપે રાક્ષસો અને પિશાચો સમાન દેખાતા.

Verse 14

आरुह्यपर्वताग्रेभ्योमहाभ्रविपुला: शिलाः ।मुञ्चन्तिविपुलाकारानमृत्योरुद्विजन्तिच ।।6.27.13।।राक्षसानांचसदृशाःपिशाचानांचरोमशाः ।एतस्यसैन्याबहवोविचरन्त्यग्नितेजसः ।।6.27.14।।

પર્વતશિખરો પર ચડી તેઓ મહાભ્રમંડળ સમાન વિશાળ શિલાઓ ઉછાળે છે; વિશાળ આકારવાળા તેઓ મૃત્યુથી પણ ડરતા નથી. તેના સૈન્યમાં ઘણા અગ્નિતેજસ્વી વાનરો ફરતા રહે છે—રોમશ દેહવાળા, ભયંકર રૂપે રાક્ષસો અને પિશાચો સમાન દેખાતા.

Verse 15

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।।।

તેને જ્યારે ક્રોધે ભરાઈ સ્થિર ઊભેલો કે ઉછળતો-કૂદતો જુએ છે, ત્યારે સર્વ વાનરો તે યુથપ-યૂથપને નિહાળે છે. હે રાજન, આ હરિઈશ્વર સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)ની જેમ બળવાન સૈન્યથી પરિચરિત છે; આ યુથપનું નામ દંભ છે.

Verse 16

यंत्वेनमभिसम्रब्धंप्लवमानमिवस्थितम् ।प्रेक्षन्तेवानरास्सर्वेस्थितायूथपयूथपम् ।।6.27.15।।एषराजन् सहस्राक्षंपर्युपास्तेहरीश्वरः ।बलेनबलसम्पन्नोदम्भोनामैषयूथपः ।।6.27.16।।

તેને જ્યારે ક્રોધે ભરાઈ સ્થિર ઊભેલો કે ઉછળતો-કૂદતો જુએ છે, ત્યારે સર્વ વાનરો તે યુથપ-યૂથપને નિહાળે છે. હે રાજન, આ હરિઈશ્વર સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)ની જેમ બળવાન સૈન્યથી પરિચરિત છે; આ યુથપનું નામ દંભ છે.

Verse 17

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।।।

જે યોજન અંતરે ઊભો રહીને પણ ચાલતાં ચાલતાં પોતાના પડખાથી પર્વતને સ્પર્શી જાય, અને એ જ રીતે પોતાના દેહથી ઉપર ઊઠીને યોજન જેટલી ઊંચાઈ સુધી પહોંચી જાય—એવો છે તેનો વિશાળ પરિમાણ.

Verse 18

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

ચતુષ્પાદ પ્રાણીઓમાં તેના કરતાં મહત્તર રૂપ બીજું ક્યાંય નથી—એવું કહેવાય છે. વાનરોના પિતામહ તરીકે તે ‘સન્નાદન’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 19

यःस्थितंयोजनेशैलंगच्छन्पार्श्वेनसेवते ।ऊर्ध्वंतथैवकायेनगतःप्राप्नोतियोजनम् ।।6.27.17।।यस्मान्नपरमंरूपंचतुष्पादेषुविद्यते ।श्रुतस्संन्नादनोनामवानराणांपितामहाः ।।6.27.18।।येनयुद्धंपुरादत्तंरणेशक्रस्यधीमता ।पराजयश्चनप्राप्तस्सोऽयंयूथपयूथपः ।।6.27.19।।

જેને પૂર્વકાળે ધીમાન શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે રણમાં યુદ્ધ કર્યું હતું, અને જેને પરાજય કદી પ્રાપ્ત ન થયો—એ જ આ યુથપોમાં શ્રેષ્ઠ યુથપ છે.

Verse 20

यस्यविक्रममाणस्यशक्रस्येवपराक्रमः ।एषगन्धर्वकन्यायामुत्पन्नःकृष्णवर्त्मनः ।।।।तदादेवासुरेयुद्धेसाह्यार्थंत्रिदिवौकसाम्

જ્યારે તે પરાક્રમે આગળ વધે છે, ત્યારે તેનો પરાક્રમ સ્વયં શક્ર (ઇન્દ્ર) સમાન છે. કૃષ્ણવર્ત્મન દ્વારા ગંધર્વકન્યામાંથી તેનો જન્મ થયો; અને દેવાસુરોના પ્રાચીન યુદ્ધમાં ત્રિદિવના નિવાસીઓની સહાય માટે તે પ્રગટ થયો.

Verse 21

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।।।

જેનાં જંબૂવૃક્ષની પાસે વૈશ્રવણ રાજા (કુબેર) ઉપનિષેવન કરીને નિવાસ કરે છે.

Verse 22

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

હે રાક્ષસાધિપ! અનેક કિન્નરો દ્વારા સેવિત એવા પર્વતેન્દ્ર—પર્વતોના રાજા—પર તારા ભાઈને નિત્ય વિહારનું સુખ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 23

यस्यवैश्रवणोराजाजम्बूमुपनिषेवते ।।6.27.21।।योराजापर्वतेन्द्राणांबहुकिन्नरसेविनाम् ।विहारसुखदोनित्यंभ्रातुस्तेराक्षसाधिप ।।6.27.22।।तत्रैषवसतिश्रीमान्बलवान्वानरर्षभः ।युद्धेष्वकत्थनोनित्यंक्रोधनोनामयूथपः ।।6.27.23।।

ત્યાં શ્રીમાન્ અને બલવાન્ વાનરર્ષભ—વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ—નિવાસ કરે છે; યુદ્ધોમાં સદૈવ અકત્થન, યુથપતિ ‘ક્રોધન’ નામે પ્રખ્યાત છે.

Verse 24

वृतःकोटिसहस्रेणहरीणांसमुपस्थितः ।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।।।।

કરોડો વાનરોના સહસ્રો વડે ઘેરાઈ, તે વીર સમક્ષ ઉપસ્થિત છે; પોતાના જ સૈન્યબળથી લંકાને મર્દિત કરી ચૂર કરવા તે નિશ્ચય કરે છે.

Verse 25

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।।।

ગંગાના કાંઠે તે ફરતો રહે છે, ગજયૂથપોને ભયભીત કરતો; હાથીઓ અને વાનરો વચ્ચેનું પ્રાચીન વૈર સ્મરીને.

Verse 26

योगङ्गामनुपर्येतित्रासयन्गजयूथपान् ।हस्तिनांवानराणांचपूर्ववैरमनुस्मरन् ।।6.27.25।।एषयूथपतिर्नेतागच्छन् गिरिगुहाशयः ।गजान्योधयतेवन्यान्गिरींश्चैवमहीरुहान् ।।6.27.26।।

આ યુથપતિ નેતા, ગિરિગુહાઓમાં નિવાસ કરનાર, ફરતો ફરતો વન્ય ગજોને યુદ્ધે ઉતારે છે; પર્વતો અને મહાવૃક્ષો વચ્ચે પણ નિર્ભયે ગતિ કરે છે.

Verse 27

हरीणांवाहिनीमुख्योनदींहैमवतीमनु ।उशीरबीजमाश्रित्यपर्वतंमन्दरोपमम् ।।।।रमतेवानरश्रेष्ठोदिविशक्रइवस्वयम् ।

હૈમવતી નદીના કાંઠે, ઉશીરબીજ પર્વતને આશ્રય કરી—મંદર સમાન તે ગિરિ પર—વાનરશ્રેષ્ઠ, હરીવાહિનીનો મુખ્ય, સ્વર્ગમાં શક્ર જેમ સ્વયં રમે છે.

Verse 28

एनंशतसहस्राणांसहस्रमनुवर्तते ।वीर्यविक्रमदृप्तानांनर्दतांबलशालिनाम् ।।।।

શતસહસ્રોમાંથી એક સહસ્ર વીર તેને અનુસરે છે—બલશાળી, ગર્જના કરતા, પરાક્રમ અને વીર્યમાં દર્પિત યોદ્ધાઓ.

Verse 29

सएषनेताचैतेषांवानराणांमहात्मनाम् ।सएषदुर्धरोराजन्प्रमाथीनामयूथपः ।।।।

આ મહાત્મા વાનરોનો એ જ નેતા છે; અને હે રાજન્, સહન કરવો દુષ્કર એવો ‘પ્રમાથી’ નામનો યુથપતિ એ જ છે.

Verse 30

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।।।

ત્યાં જે તું જુએ છે તે પવનથી ઊછળેલા વાદળ સમું છે—યુદ્ધ માટે ઉશ્કેરાયેલું, વેગવાન વાનરોનું અનીક. ચારે તરફ પવનથી ઉડેલું લાલછાંયું ધૂળઘુમ્મસ ઘન બની ઊઠે છે અને જ્યાં તે સેના ધસી આવે છે ત્યાં અનેક વંટોળે ફરતું રહે છે.

Verse 31

वातेनेवोद्धतंमेघंयमेनमनुपश्यसि ।अनीकमभिसंरब्धंवानराणांतरस्विनाम् ।।6.27.30।।उद्दूतमरुणाभासंपवनेनसमन्ततः ।विवर्तमानंबहुधायत्रैतद्बहुळंरजः ।।6.27.31।।

આ ભયંકર, કાળા મુખવાળા, ગાયની પૂંછડી સમી પૂંછ ધરાવતાં, મહાબળવાન ‘ગોલાંગૂલ’ વાનરો—સો-સો હજારની સંખ્યામાં—સેતુબંધન જોઈને, ગોલાંગૂલ જ એવા મહાવેગી ‘ગવાક્ષ’ નામના યુધપતિને ઘેરીને, લંકાને બળપૂર્વક મર્દિત કરવા આગળ વધે છે.

Verse 32

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।।।

આ ભયંકર, કાળા મુખવાળા, ગાયની પૂંછડી સમી પૂંછ ધરાવતાં, મહાબળવાન ‘ગોલાંગૂલ’ વાનરો—સો-સો હજારની સંખ્યામાં—સેતુબંધન જોઈને, ગોલાંગૂલ જ એવા મહાવેગી ‘ગવાક્ષ’ નામના યુધપતિને ઘેરીને, લંકાને બળપૂર્વક મર્દિત કરવા આગળ વધે છે.

Verse 33

एतेऽसितमुखाघोरागोलाङ्गूलामहाबलाः ।शतंशतहस्राणिदृष्ट्वावैसेतुबन्धनम् ।।6.27.32।।गोलाङ्गूलंमहावेगंगवाक्षंनामयूधपम् ।परिवार्याभिवर्तन्तेलङ्कांमर्दितुमोजसा ।।6.27.33।।

ગોલાંગૂલ નામે મહાવેગી વાનર, ‘ગવાક્ષ’ નામના યુધપતિને ચારે તરફથી ઘેરીને, બળપૂર્વક લંકાને મર્દિત કરવા તેઓ આગળ વધ્યા.

Verse 34

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

હે રાજન્, જ્યાં મધુમાખીઓ વિહરે છે અને સર્વ ઋતુમાં ફળ આપતાં વૃક્ષો છે—જે પર્વતની પર્ણછાયા સૂર્ય સમી તેજસ્વી છે, જેના પ્રકાશથી મૃગ અને પક્ષીઓ પણ એ જ વર્ણે ઝળહળે છે; જેના વિશાળ પ્રસ્થને મહર્ષિ મહાત્માઓ કદી છોડતા નથી; અને જ્યાં અમૂલ્ય મધુ મળે છે—એ રમ્ય કાઞ્ચનપર્વતે વાનરમુખ્યોમાં મુખ્ય, ‘કેસરી’ નામનો યુથપતિ આનંદથી રમે છે.

Verse 35

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

હે રાજન્! જ્યાં સર્વઋતુ ફળધારી વૃક્ષો છે અને ભમરાઓ ગુંજારે છે એવો એક ઉત્તમ પર્વત છે. જેના પર્ણો સૂર્યસમાન તેજસ્વી હોવાથી સૂર્ય જાણે તેને પરિક્રમા કરે છે. જેના પ્રભાથી ત્યાંના મૃગો અને પક્ષીઓ પણ એ જ વર્ણે સદા ઝળહળે છે. જેના વિશાળ પ્રસ્થને મહાત્મા મહર્ષિઓ કદી ત્યજતા નથી. તે શ્રેષ્ઠ પર્વતે સર્વકાળ ફળવૃક્ષો સદા ફળોથી ભરપૂર છે અને અતિમૂલ્ય મધુ પણ મળે છે. એ જ રમ્ય કાઞ્ચનપર્વતે, હે રાજન્, વાનરમુખ્યોમાં મુખ્ય ‘કેસરી’ નામનો યુધપતિ નિવાસ કરે છે.

Verse 36

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

હે રાજન્! જ્યાં સર્વઋતુ ફળધારી વૃક્ષો છે અને ભમરાઓ ગુંજારે છે એવો એક ઉત્તમ પર્વત છે. જેના પર્ણો સૂર્યસમાન તેજસ્વી હોવાથી સૂર્ય જાણે તેને પરિક્રમા કરે છે. જેના પ્રભાથી ત્યાંના મૃગો અને પક્ષીઓ પણ એ જ વર્ણે સદા ઝળહળે છે. જેના વિશાળ પ્રસ્થને મહાત્મા મહર્ષિઓ કદી ત્યજતા નથી. તે શ્રેષ્ઠ પર્વતે સર્વકાળ ફળવૃક્ષો સદા ફળોથી ભરપૂર છે અને અતિમૂલ્ય મધુ પણ મળે છે. એ જ રમ્ય કાઞ્ચનપર્વતે, હે રાજન્, વાનરમુખ્યોમાં મુખ્ય ‘કેસરી’ નામનો યુધપતિ નિવાસ કરે છે.

Verse 37

भ्रमराचरितायत्रसर्वकालफलद्रुमाः ।।6.27.34।।यंसूर्यस्तुल्यपर्णाभमनुपर्येतिपर्वतम् ।यस्यभासासदाभान्तितद्वर्णामृगपक्षिणः ।।6.27.35।।यस्यप्रस्थंमहात्मानोनत्यजन्तिमहर्षयः ।सर्वकालफलावृक्षास्सदाफलसमन्विताः ।।6.27.36।।मधूनिचमहार्हाणियस्मिन्पर्वतसत्तमे ।तत्रैवरमतेराजन्रम्येकाञ्चनपर्वते ।।6.27.37।।मुख्योवानरमुख्यानांकेसरीनामयूथपः ।

હે રાજન્! જ્યાં સર્વઋતુ ફળધારી વૃક્ષો છે અને ભમરાઓ ગુંજારે છે એવો એક ઉત્તમ પર્વત છે. જેના પર્ણો સૂર્યસમાન તેજસ્વી હોવાથી સૂર્ય જાણે તેને પરિક્રમા કરે છે. જેના પ્રભાથી ત્યાંના મૃગો અને પક્ષીઓ પણ એ જ વર્ણે સદા ઝળહળે છે. જેના વિશાળ પ્રસ્થને મહાત્મા મહર્ષિઓ કદી ત્યજતા નથી. તે શ્રેષ્ઠ પર્વતે સર્વકાળ ફળવૃક્ષો સદા ફળોથી ભરપૂર છે અને અતિમૂલ્ય મધુ પણ મળે છે. એ જ રમ્ય કાઞ્ચનપર્વતે, હે રાજન્, વાનરમુખ્યોમાં મુખ્ય ‘કેસરી’ નામનો યુધપતિ નિવાસ કરે છે.

Verse 38

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

સાઠ હજાર રમણીય સુવર્ણ પર્વતો છે; તેમના મધ્યે આ પર્વત શ્રેષ્ઠ છે—જેમ, હે નિર્દોષ, રાક્ષસોમાં તું સર્વોત્કૃષ્ટ છે.

Verse 39

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

ત્યાં વાનરો વસે છે—કેટલાક કપિલવર્ણ, કેટલાક શ્વેત, કેટલાક તામ્રમુખ, અને કેટલાક મધુપિંગળ વર્ણના છે.

Verse 40

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

તે ઉત્તમ પર્વત પર તેઓ વસે છે—તીક્ષ્ણ દંષ્ટ્રા અને નખ જ એમના આયુધ છે; ચતુર્દંષ્ટ્ર સિંહ સમા, અને વ્યાઘ્ર સમા દુર્લભ-આસાદ્ય છે.

Verse 41

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

તે બધા વૈશ્વાનર અગ્નિ સમા તેજસ્વી, જ્વલિત આશીવિષ સમા પ્રચંડ છે; અતિ દીર્ઘ ઊંચે ઉઠેલા પૂંછડાં ધરાવે છે અને બળમાં મત્ત હાથી સમા લાગે છે.

Verse 42

षष्टिर्गिरिसहस्राणांरम्याःकाञ्चनपर्वता ।।6.27.38।।तेषांमध्येगिरिवरस्त्वमिवानघरक्षसाम् ।तत्रैतेकपिलाश्श्वेतास्ताम्रास्यामधुपिङ्गलाः ।।6.27.39।।निवसन्त्युत्तमगिरौतीक्ष्णदंष्ट्रानखायुधाः ।सिंहाइवचतुर्दंष्ट्राव्याघ्राइवदुरासदाः ।।6.27.40।।सर्वेवैश्वानरसमाज्वलिताशीविषोपमाः ।सुदीर्घाञ्चितलाङ्गूलामत्तमातङ्गसन्निभाः ।।6.27.41।।महापर्वतसङ्काशामहाजीमूतनिस्स्वनाः ।वृत्तपिङ्गलरक्ताक्षाभीमाभीमगतिस्वराः ।।6.27.42।।मर्दयन्तीवतेसर्वेतस्थुर्लङकासमीक्ष्यते ।

મહાપર્વત સમા વિશાળ, મહામેઘના ગર્જન સમા નાદવાળા; ગોળ પિંગળ-રક્ત નેત્રવાળા, ગતિ અને સ્વરમાં ભયંકર—તે બધા લંકાને નિહાળી ઊભા રહ્યા, જાણે તેને ચૂરી નાંખવા તૈયાર હોય.

Verse 43

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

એ એમનો પરાક્રમી અધિપતિ મધ્યમાં ઊભો છે. વિજયાર્થી એ બુદ્ધિમાન વીર સદા આદિત્યદેવની ઉપાસના કરે છે. હે રાજન, પૃથ્વી પર ‘શતબલી’ નામે વિખ્યાત એ જ પોતાના સૈન્ય સાથે લંકાને મર્દિત કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરે છે.

Verse 44

एषचैषामधिपतिर्मध्येतिष्ठतिवीर्यवान् ।।6.27.43।।जयार्थीनित्यमादित्यमुपतिष्ठतिबुद्धिमान् ।नाम्नापृथिव्यांविख्यातोराजन् शतबलीतियः ।।6.27.44।।एषैवाशंसतेलङ्कांस्वेनानीकेनमर्दितुम् ।

હે રાજન, પૃથ્વી પર ‘શતબલી’ નામે વિખ્યાત આ બુદ્ધિમાન યોધા વિજય માટે સદા આદિત્યદેવની ઉપાસના કરે છે; અને પોતાના જ સૈન્યબળથી લંકાને મર્દિત કરવાની ઘોષણા કરે છે.

Verse 45

विक्रान्तोबलवान् शूरःपौरुषेस्वेव्यवस्थितः ।रामप्रियार्थंप्राणानांदयांनकुरुतेहरिः ।।।।

પરાક્રમી, બળવાન અને શૂરવીર, પોતાના પુરુષાર્થમાં અડગ રહી છે; રામપ્રિયતા માટે એ વાનર પોતાના પ્રાણ પ્રત્યે પણ દયા રાખતો નથી.

Verse 46

गजोगवाक्षोगवयोनलोनीलश्चवानरः ।एकैकएवयोधानांकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।।।।

ગજ, ગવાક્ષ, ગવય, નલ અને વાનર નીલ—આ યુથપતિઓમાંનો દરેક દસ-દસ કરોડ યોધાઓથી ઘેરાયેલો છે.

Verse 47

तथाऽऽन्येवानरश्रेष्ठाविन्ध्यपर्वतवासिनः ।नशक्यन्तेबहुत्वात्तुसङ् ख्यातुंलघुविक्रमाः ।।।।

તથા અન્ય વાનરશ્રેષ્ઠો વિન્‍ધ્ય પર્વતમાં નિવાસ કરનારા છે; તેમની અતિ બહુતા કારણે, લઘુવિક્રમી તે વીર યોધાઓની ગણતરી કરવી પણ શક્ય નથી.

Verse 48

सर्वेमहाराजमहाप्रभावास्सर्वेमहाशैलनिकाशकायाः ।सर्वेसमर्थापृथिवींक्षणेनकर्तुंप्रविध्वस्तविकीर्णशैलाम् ।।।।

હે મહારાજ! તેઓ સર્વે મહાપ્રભાવશાળી છે; સર્વેના દેહ મહાશૈલ સમાન છે; અને સર્વે ક્ષણમાત્રમાં પૃથ્વીને વિધ્વસ્ત તથા વિકીર્ણ શૈલોથી છવાઈ દેવા સમર્થ છે.