Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 23
पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
રામે આમ કહ્યા પછી રાક્ષસેન્દ્ર વિભીષણે ત્વરાથી સૂર્યસમાન તેજવાળું વિમાન બોલાવ્યું. ત્યારબાદ સોનાથી ચિત્રિત અંગોવાળું, વૈદૂર્યમણિની વેદિકાવાળું, કૂટાગારોથી ઘેરાયેલું અને સર્વત્ર રજતપ્રભાથી ઝળહળતું તે વિમાન પ્રગટ થયું. ફિક્કી ધ્વજપતાકાઓ અને ધ્વજોથી શોભિત, કાંસ્ય-સુવર્ણ હર્મ્યો તથા હેમપદ્મ અલંકારોથી વિભૂષિત તે અતિ મનોહર હતું. કિંકિણીજાળોથી છવાયેલું, મુક્તામણિ જડિત ગવાક્ષવાળું, ઘંટાજાળોથી પરિઘેરાયેલું અને સર્વત્ર મધુર નાદ કરતું હતું. મેરુશિખર સમ આકારનું, વિશ્વકર્માએ નિર્મિત કરેલું, વિશાળ હર્મ્યોથી શોભિત અને મુક્તા-રજતથી ઝગમગતું હતું. સ્ફટિકથી ચિત્રિત તળિયાં, વૈદૂર્ય જડિત ઉત્તમ આસનો, મહામૂલ્ય વસ્ત્રાવરણો અને અપર ધનસંપત્તિથી તે સમૃદ્ધ હતું.
Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."
FAQs
Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.
After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.
Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.