Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 6, Shloka 6

राक्षसेन्द्रनिवेशनविचारः

Survey of Ravana’s Residence and Lanka’s Inner Quarters

Devanagari script

सिंहव्याघ्रतनुत्राणैर्दान्तकाञ्चनराजतैः।घोषवद्भिर्विचित्रैश्च सदा विचरितं रथैः।।।।

Transliteration

siṃhavyāghratanutrāṇair dāntakāñcanarājataiḥ |

ghoṣavadbhir vicitraiś ca sadā vicaritaṃ rathaiḥ ||

Translation

સિંહ-વ્યાઘ્રચર્મના આવરણોથી ઢંકાયેલા, દાંત, કાંસ્ય, સોનું અને ચાંદીથી જડિત, નાદ કરતા અને વિચિત્ર એવા રથો સદા ફરતા રહેતા.

Word by Word

• सिंह-व्याघ्र-तनु-त्राणैः: with coverings made of lion and tiger skins
• सिंह-व्याघ्र-तनु-त्राणैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सिंह (प्रातिपदिक) + व्याघ्र (प्रातिपदिक) + तनु (प्रातिपदिक) + त्राण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन; समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘सिंहव्याघ्रयोः तनुना कृतं त्राणम्’

• दन्त-काञ्चन-राजतैः: with ivory, gold, and silver (ornaments/inlays)
• दन्त-काञ्चन-राजतैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दन्त (प्रातिपदिक) + काञ्चन (प्रातिपदिक) + राजत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; समासः (इतरेतर-द्वन्द्वः) ‘दन्तं च काञ्चनं च राजतं च’

• घोषवत्भिः: resounding, noisy
• घोषवत्भिः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोषवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सन्दर्भानुसारं रथैः सह), तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘घोषः अस्ति येषाम्’ (मतुप् प्रत्ययान्त)

• विचित्रैः: variegated, splendid
• विचित्रैः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विचित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; रथैः इति विशेषणम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सदा: always
• सदा: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• विचरितम्: traversed, roamed over
• विचरितम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + चर् (धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘विचरित’ = ‘विचरितं (स्थानं/नगरं)’, कर्मणि-भावः ‘traversed/roamed over’

• रथैः: by/with chariots
• रथैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

Context

(He saw) archways guarded by riders mounted on majestic elephants and unwearied riders of chariots drawn by horses of irresistible speed kept ready.

Characters & Entities

• Hanumān
• Laṅkā (implied setting)
• chariots (ratha)
• gold
• silver

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It indirectly contrasts power and ornament with dharma: material grandeur and military display do not themselves establish righteousness.

What is the narrative situation?

Hanumān continues observing Laṅkā’s royal-military environment while searching for Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s steadiness—he remains focused on his mission despite distracting splendor.