Valmiki Ramayana 5.33.4 — Sundara Kanda, Sarga 33, Shloka 4

हनूमत्सीतासंवादः

Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification

Devanagari script

किमर्थम् तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम्।पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम्।।।।

Transliteration

kimarthaṃ tava netrābhyāṃ vāri sravati śokajam | puṇḍarīkapalāśābhyāṃ viprakīrṇam ivodakam ||

Translation

તારા પુણ્ડરીક-પલાશ સમાન નેત્રોમાંથી શોકજન્ય જળ કેમ વહે છે? જાણે શ્વેત કમળની પાંખડીઓમાંથી છંટાઈને ટપકતું પાણી હોય તેમ.

Word by Word

• ताम्: that
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया

• अशोकस्य: of the Aśoka tree
• अशोकस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अशोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन, षष्ठी

• शाखाम्: branch
• शाखाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शाखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा

• विमुक्त्वा: having let go
• विमुक्त्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: वि+मुच् (धातु) → विमुक्त्वा (कृदन्त-क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having released/left)

• शोककर्शिता: emaciated by sorrow
• शोककर्शिता: Karta (कर्ता; adjective of सा)
• Type: Adjective
• Root: शोक + कर्शित (कृदन्त-क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा; तत्पुरुषः (शोकेन कर्शिता)

• तस्याम्: on that (branch/place)
• तस्याम्: Adhikarana (अधिकरण/Place)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, सप्तमी (7th/Locative)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अनवद्याङ्गी: she of flawless limbs
• अनवद्याङ्गी: Karta (कर्ता; apposition to सा)
• Type: Noun
• Root: अनवद्य + अङ्गिन् (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा; बहुव्रीहि (अनवद्यानि अङ्गानि यस्याः)

• धरण्याम्: on the ground
• धरण्याम्: Adhikarana (अधिकरण/Place)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, सप्तमी (7th/Locative)

• समुपाविशत्: sat down/settled
• समुपाविशत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: सम्+उप+आ+विश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

"Why are tears of grief flowing from your eyes like water trickling down a pair of petals of white lotuses?

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Compassionate speech aligned with truth: Hanumān’s gentle inquiry reflects dharma in communication—seeking understanding before action.

What is the narrative situation?

Hanumān observes Sītā’s sorrow and asks why she is weeping, initiating a careful identification and reassurance.

Which character virtue is emphasized?

Karunā (empathy) and sensitivity—Hanumān’s respectful attention to another’s suffering.