Shloka 3

Devanagari script

अफलोऽस्मि कृतस्तेन क्रोधात्सा च निराकृता।शापमोक्षेण महता तपोऽस्यापहृतं मया।।।।

Transliteration

aphalo 'smi kṛtas tena krodhāt sā ca nirākṛtā |

śāpamokṣeṇa mahatā tapo 'syāpahṛtaṃ mayā ||

Translation

તેમના ક્રોધથી હું પુરૂષત્વથી વંચિત થયો અને તે પણ ત્યજાઈ ગઈ. આ મહાશાપ અને તેના મુક્તિના નિયમથી મારા કારણે તેમની તપશક્તિ ક્ષીણ થઈ.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-रूपेण अव्ययवत्; हेत्वर्थ (therefore/from that reason)

• सुरवराः: best of the gods
• सुरवराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर + वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—वराः सुराः (कर्मधारय)

• सर्वे: all
• सर्वे: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying सुरवराः)

• सर्षिसङ्घाः: hosts along with ṛṣis
• सर्षिसङ्घाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + ऋषि + सङ्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—ऋषिभिः सह सङ्घाः (उपपद-तत्पुरुष)

• सचारणाः: along with Cāraṇas
• सचारणाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स + चारण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—चारणैः सह (उपपद-तत्पुरुष)

• सुरसाह्यकरम्: beneficial to the gods
• सुरसाह्यकरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुर + साह्य + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—सुराणां साह्यं करोति इति (षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद) विशेषणम् (qualifying कर्म)

• सर्वे: all (of you)
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; पुनरुक्त-सम्बोधनार्थ/समूह-निर्देश

• सफलम्: (make me) with restored fruit/testicles
• सफलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विधेय/कर्मविशेषण (object-complement)

• कर्तुम्: to do, to make
• कर्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); प्रयोजन (purpose)

• अर्हथ: you ought (to)
• अर्हथ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्; विधिलेश (ought)

Context

Recalling the words of Gautama, she received them with water to wash their feet and offerings made with due devotion Rama accepted her hospitality extended in accordance tradition.

Characters & Entities

• Indra (Śatakratu)
• Gautama
• Ahalya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma teaches that wrongdoing rebounds upon the doer: harm inflicted on the righteous (a tapasvin) produces painful consequences, and recognition of fault is the first step toward moral repair.

What is the narrative situation?

Indra describes the curse’s effect on himself and Ahalya, acknowledging that Gautama’s ascetic power was adversely affected due to Indra’s misconduct.

Which character virtue is emphasized?

Truth-facing accountability (accepting the results of one’s actions) is foregrounded, even though it arises from a fall; Gautama’s moral authority is also implicit.