HomeRamayanaBala KandaSarga 42Shloka 14
Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

गङ्गावतरण-प्रार्थना

Bhagīratha’s Petition for the Descent of Gaṅgā

तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठत:।।1.42.13।।अतीतानि महाबाहो तस्य राज्ञो महात्मन:। सुप्रीतो भगवान् ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वर:।।1.42.14।।

tasya varṣasahasrāṇi ghore tapasi tiṣṭhataḥ |

atītāni mahābāho tasya rājño mahātmanaḥ |

suprīto bhagavān brahmā prajānāṃ patir īśvaraḥ ||

હે મહાબાહો! તે મહાત્મા રાજા ઘોર તપમાં અડગ રહી તપ કરતાં કરતાં હજારો વર્ષો વીતી ગયા; ત્યારે પ્રજાપતિ, પ્રજાઓના સ્વામી એવા ભગવાન બ્રહ્મા તેના પર અત્યંત પ્રસન્ન થયા.

ततःthereafter
ततः:
Sambandha (सम्बन्धः; time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formदेश/काल-अव्यय (adverb: 'then/thereafter')
सुरगणैःwith groups of gods
सुरगणैः:
Sahakārī (सहकारी; accompaniment)
TypeNoun
Rootsura + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुषः (surāṇāṃ gaṇāḥ)
सार्धम्together with
सार्धम्:
Sahakārī (सहकारी; with)
TypeIndeclinable
Rootsārdham (अव्यय)
Formसह-अर्थक-अव्यय (indeclinable of accompaniment)
उपागम्यhaving approached
उपागम्य:
Sambandha (सम्बन्धः; prior action)
TypeVerb
Rootupa + gam (गम्) धातु
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), 'having approached/arrived'
पितामहःthe Grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootpitāmaha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ब्रह्मणः उपाधि (title: grandsire)
भगीरथम्Bhagīratha
भगीरथम्:
Karma (कर्म; object of अब्रवीत्)
TypeNoun
Rootbhagīratha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
महात्मानम्the great-souled
महात्मानम्:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeAdjective
Rootmahā + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः (mahān ātmā yasya) qualifying भगीरथम्
तप्यमानम्performing austerities
तप्यमानम्:
Karma (कर्म; qualifier)
TypeVerb
Roottap (तप्) धातु
Formवर्तमानकाले कर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'being engaged in austerity'
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्धः; discourse/time)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तर/आरम्भ-अव्यय (particle: 'then/thereupon')
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (ब्रू) धातु
Formलङ् (imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

O mighty-armed, (Rama)! Bhagiratha continued in that state for a thousand years amidst rigid austerities. Lord of all creatures, Brahma was highly pleased with that illustrious king.

B
Bhagiratha
B
Brahmā
R
Rāma (Mahābāhu)

FAQs

Dharma is validated through sustained tapas aligned with a righteous purpose; divine approval comes when effort is truthful, disciplined, and directed toward a just end.

After long austerities by Bhagiratha, Brahmā becomes pleased—signaling that a boon or divine intervention is imminent.

Endurance and unwavering commitment over time—Bhagiratha’s steadfast tapas that does not waver even across vast spans.