Shloka 27

बालकाण्ड सर्ग ३६

गङ्गा-प्रभवप्रश्नः, शिवतेजोधारणं, कार्त्तिकेय-जन्म, उमाशापः

Devanagari script

एष ते विस्तरो राम शैलपुत्र्या निवेदित:।गङ्गाया: प्रभवं चैव शृणु मे सहलक्ष्मण:।।।।

Transliteration

eṣa te vistaro rāma śailaputryā niveditaḥ |

gaṅgāyāḥ prabhavaṃ caiva śṛṇu me saha-lakṣmaṇaḥ ||

Translation

હે રામ! શૈલપુત્રી વિષયક વિસ્તૃત વર્ણન મેં તને કહ્યું; હવે લક્ષ્મણ સહિત મારી પાસેથી ગંગાના પ્રાદુર્ભાવની કથા પણ સાંભળ.

Word by Word

• तप्यमाने: while (he) was doing penance
• तप्यमाने: सति-सप्तमी (locative absolute)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु) + यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि शानच्/यमान-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle); पुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; सति-सप्तमी (while ... was performing austerity)

• तपः: austerity
• तपः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• देवे: in/with the god (Śiva)
• देवे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-context)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन; (ईश्वरे)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन

• सर्षिगणाः: together with groups of sages
• सर्षिगणाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: स-ऋषिगण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; 'ऋषिगणैः सह' अर्थे

• पुरा: formerly
• पुरा: कालाधिकरण (temporal adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (formerly/once)

• सेनापतिम्: a commander-in-chief
• सेनापतिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: सेनापति (प्रातिपदिक) = सेना + पति
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• अभीप्सन्तः: desiring
• अभीप्सन्तः: कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
• Type: Verb
• Root: अभि-ईप्स् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; विशेषण (of देवाः)

• पितामहम्: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• उपागमन्: approached
• उपागमन्: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: उप-गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष; बहुवचन; परस्मैपद

Context

"O Rama! this story of the daughter of the mountain has been narrated to you. Now listen with Lakshmana the tale of the birth of Ganga":ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē ṣaṭtriṅśassarga:৷৷Thus ends the thirtysixth sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Gaṅgā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It affirms the dharmic method of transmission: sacred knowledge is received through attentive listening (śravaṇa) and truthful narration (satya) from a qualified teacher.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra closes the Uma-related episode and signals the next topic: the origin story of Gaṅgā, instructing Rāma and Lakṣmaṇa to listen.

Which character virtue is emphasized?

Śiṣya-dharma—reverent attentiveness and readiness to learn—is emphasized in Rāma (and Lakṣmaṇa) as listeners.