HomeRamayanaBala KandaSarga 13Shloka 32
Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

हयमेध

यज्ञोपक्रमः — Commencement of the Aśvamedha Preparations

ततो वसिष्ठस्सुप्रीतो राजानमिदमब्रवीत्।।1.13.32।।उपयाता नरव्याघ्र राजानस्तव शासनात्।मयापि सत्कृता: सर्वे यथार्हं राजसत्तमा:।।1.13.33।।

tato vasiṣṭhaḥ suprīto rājānam idam abravīt || 1.13.32 ||

upayātā naravyāghra rājānas tava śāsanāt |

mayāpi satkṛtāḥ sarve yathārhaṃ rājasattamāḥ || 1.13.33 ||

પછી અત્યંત પ્રસન્ન વશિષ્ઠે રાજાને કહ્યું: “હે નરવ્યાઘ્ર! તમારા આદેશથી રાજાઓ ઉપસ્થિત થયા છે; અને મેં પણ તે સર્વ ઉત્તમ રાજાઓને તેમના યોગ્ય માન અનુસાર સત્કાર્યા છે.”

ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल-अव्यय
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम
सुप्रीतःvery pleased
सुप्रीतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु-प्रीत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सु + प्रीतः)
राजानम्the king (Daśaratha)
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्म (addressing)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
उपयाताःhave arrived
उपयाताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-√या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय
नरव्याघ्रO tiger among men
नरव्याघ्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनर-व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नराणां व्याघ्रः)
राजानःkings
राजानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; मध्यम-पुरुष-सर्वनाम
शासनात्from (by) the command
शासनात्:
Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootशासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन
मयाby me
मया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; उत्तम-पुरुष-सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
सत्कृताःwere honoured
सत्कृताः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोग (were honoured)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (राजानः)
यथार्हम्as appropriate
यथार्हम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + अर्ह (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् (according to what is proper)
राजसत्तमाःbest of kings
राजसत्तमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज-सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञां सत्तमाः)

Thereupon, well-pleased, Vasishta addressing Dasaratha said "O best among men, beacuse of your command, kings from various countries have arrived. I have extended due hospitality to those noble kings according to their station."

V
Vasiṣṭha
D
Daśaratha
R
rājānaḥ (kings)

FAQs

Proper satkāra (honoring guests) and orderly conduct are part of dharma, especially in royal-sacrificial contexts where every participant is received according to propriety.

Vasiṣṭha reports to Daśaratha that invited kings have arrived and have been duly hosted, indicating readiness for the next stage of the yajña.

Responsibility and propriety: Vasiṣṭha exemplifies conscientious leadership in managing guests and ritual logistics.