Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 87, Shloka 1

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

Devanagari script

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्।ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्।।।।

Transliteration

guhasya vacanaṃ śrutvā bharato bhṛśam apriyam | dhyānaṃ jagāma tatraiva yatra tac chrutam apriyam ||

Translation

ગુહના અત્યંત અપ્રિય વચનો સાંભળી ભરતને ઘોર દુઃખ થયું; જ્યાં એ દુઃખદ સમાચાર સાંભળ્યા, ત્યાં જ તે મૌન ધ્યાનમાં લીન થયો.

Word by Word

• गुहस्य: of Guha
• गुहस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; 'having heard'

• भरतः: Bharata
• भरतः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भृशम्: exceedingly
• भृशम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• अप्रियम्: an unpleasant (thing)
• अप्रियम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भाववाचक-प्रयोग (as 'an unpleasant thing')

• ध्यानम्: thought/meditation
• ध्यानम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• जगाम: went into/entered
• जगाम: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: there)

• एव: indeed/only
• एव: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारण (emphasis: indeed/only)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Adhikaraṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• तत्: that
• तत्: विशेष्य-निर्देश (Demonstrative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here with 'श्रुतम्' as demonstrative

• श्रुतम्: heard
• श्रुतम्: कर्म (Karma)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'heard'

• अप्रियम्: unpleasant
• अप्रियम्: विशेषण/समानााधिकरण (Appositional)
• Type: Noun
• Root: अप्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; apposition to 'श्रुतम्'

Context

Extremely unhappy over what he heard from Guha, Bharata was immersed in thought then and there.

Characters & Entities

• Bharata
• Guha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes restraint in sorrow: Bharata does not lash out, but turns inward to thoughtful self-control.

What is the narrative situation?

After hearing something upsetting from Guha, Bharata becomes absorbed in contemplation.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s composure and reflective nature, even under emotional shock.