Sarga 85

Verse 1

एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम्।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम्।।2.85.1।।

આ રીતે સંબોધિત થતાં મહાપ્રાજ્ઞ ભરતે નિષાદાધિપતિ ગુહને કારણ અને અર્થથી યુક્ત, હેતુસભર વચનોમાં ઉત્તર આપ્યો.

Verse 2

ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे।यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि।।2.85.2।।

હે મારા ગુરુભાઈના સખા, તારો અભિપ્રાય ખરેખર ઉદાર અને મહાન છે—કારણ કે તું એકલો જ મારી આવી વિશાળ સેનાનું આતિથ્ય કરવા ઇચ્છે છે.

Verse 3

इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम्।अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः।।2.85.3।।

એમ ઉત્તમ વચન કહી મહાતેજસ્વી શ્રીમાન્ ભરતે ગુહને સંબોધી ફરી નિષાદાધિપતિને કહ્યું.

Verse 4

कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह।गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः।।2.85.4।।

હે ગુહ, હું કયા માર્ગે ભરદ્વાજના આશ્રમ સુધી જઈ શકું? ગંગાના કાદવાળાં કાંઠાનો આ પ્રદેશ અત્યંત ગહન અને પાર કરવો અતિ દુષ્કર છે.

Verse 5

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः।।2.85.5।।

ધીમંત રાજપુત્રના તે વચન સાંભળી, ગહન વનમાં માર્ગ જાણનાર ગુહે અંજલિ બાંધી વિનયપૂર્વક ઉત્તર આપ્યો.

Verse 6

दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः।अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः।।2.85.6।।

હે મહાયશસ્વી રાજપુત્ર, ધનુષધારી અને સજ્જ એવા આ માછીમારો તારી સાથે જશે; અને હું પણ તારી સાથે અનુગમન કરીશ.

Verse 7

कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः।इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे।।2.85.7।।

ક્યાંક તું અક્લિષ્ટકર્મા શ્રીરામ પાસે દુર્ભાવથી તો નથી જતો ને? તારી આ વિશાળ સેના મને શંકા ઉપજાવે છે.

Verse 8

तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः।भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत्।।2.85.8।।

ગુહે આમ બોલતાં, આકાશ સમ નિર્મળ અને શાંત ભરતે કોમળ વાણીથી ગુહને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 9

माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि।राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः।।2.85.9।।

એવો કષ્ટદાયક સમય કદી ન આવે; તું મને શંકા કરવાનું યોગ્ય નથી. રાઘવ રામ તો મારા જ્યેષ્ઠ ભાઈ છે, અને હું તેમને પિતાસમાન જ માનું છું.

Verse 10

तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम्।बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते।।2.85.10।।

હું વનમાં વસતા કાકુત્સ્થને પરત ફેરવવા જઈ રહ્યો છું; ગુહ, બીજો કોઈ વિચાર ન કર—હું તને સત્ય કહું છું.

Verse 11

स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम्।पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः।।2.85.11।।

ભરતના વચનો સાંભળી ગુહ આનંદથી તેજસ્વી મુખવાળો થયો અને હર્ષિત થઈ ફરીથી ભરતને સંબોધીને બોલ્યો.

Verse 12

धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले।अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि।।2.85.12।।

તું ધન્ય છે; ધરતીતળે તારા સમાન કોઈને હું નથી જોતો—કારણ કે અયત્ને પ્રાપ્ત થયેલું રાજ્ય પણ તું અહીં ત્યાગવા ઇચ્છે છે.

Verse 13

शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति।यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि।।2.85.13।।

નિશ્ચયે તારી કીર્તિ શાશ્વત રહી લોકમાં સર્વત્ર પ્રસરી જશે; કારણ કે તું કષ્ટમાં પડેલા શ્રીરામને પાછા લાવવા ઇચ્છે છે.

Verse 14

एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा।बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.85.14।।

ગુહા જ્યારે આમ ભરત સાથે સંવાદ કરતો હતો, ત્યારે સૂર્યની પ્રભા ક્ષીણ થઈ ગઈ અને રજની આવી પહોંચી.

Verse 15

सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः।शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत्।।2.85.15।।

તે સેનાને છાવણીમાં બેસાડી, ગુહાથી સંતોષ પામેલા શ્રીમાન્ ભરતે શત્રુઘ્ન સાથે શયન કરવા ગયા.

Verse 16

रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः।उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः।।2.85.16।।

ધર્મને જોનાર એવા અનર્હ મહાત્મા ભરત પર પણ શ્રીરામચિંતાથી ભરેલો એવો શોક આવી પડ્યો.

Verse 17

अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम्।वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम्।।2.85.17।।

અંતરના દાહરૂપ અગ્નિ રાઘવને સંતાપે છે—જેમ વનદાહથી દગ્ધ વૃક્ષને ગુપ્ત અગ્નિ અંદરથી દહે.

Verse 18

प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम्।यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम्।।2.85.18।।

શોકાગ્નિમાંથી જન્મેલો પરસેવો તેના સર્વ અંગોમાંથી વહેવા લાગ્યો; જેમ સૂર્યકિરણોથી તપ્ત હિમાલયમાંથી હિમ ઓગળી ધારા બની વહી જાય તેમ।

Verse 19

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

ધ્યાનરૂપ અખંડ શિલાઓવાળો, નિશ્વાસરૂપ ધાતુઓવાળો, દૈન્યરૂપ વૃક્ષસમૂહોથી ઘેરાયેલો, શોક અને ક્લેશરૂપ ઊંચા શિખરોવાળો; પ્રમોહરૂપ અનંત પ્રાણીઓથી ભરેલો અને સંતાપરૂપ ઔષધિ તથા વાંસવનોવાળો—એવા મહાન દુઃખપર્વતથી કૈકેયીપુત્ર ભરત સંપૂર્ણ રીતે આક્રાંત થયો।

Verse 20

ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना।दैन्यपादपसंघेन शोकायासाधिशृङ्गिणा।।2.85.19।।प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना।आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः।।2.85.20।।

ધ્યાનરૂપ અખંડ શિલાઓવાળો, નિશ્વાસરૂપ ધાતુઓવાળો, દૈન્યરૂપ વૃક્ષસમૂહોથી ઘેરાયેલો, શોક અને ક્લેશરૂપ ઊંચા શિખરોવાળો; પ્રમોહરૂપ અનંત પ્રાણીઓથી ભરેલો અને સંતાપરૂપ ઔષધિ તથા વાંસવનોવાળો—એવા મહાન દુઃખપર્વતથી કૈકેયીપુત્ર ભરત સંપૂર્ણ રીતે આક્રાંત થયો।

Verse 21

विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसंज्ञः परमापदं गतः।शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः।।2.85.21।।

પછી ભરત—પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ—ઘેરા નિશ્વાસો લેતો, અત્યંત દુઃખિત, સંજ્ઞા ભ્રમિત, પરમ આપત્તિમાં પડેલો અને હૃદયજ્વરથી દગ્ધ—શાંતિ ન પામ્યો; જેમ યુથથી વિચ્છિન્ન થયેલો વૃષભ શાંત ન રહે તેમ।

Verse 22

गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।

મહાનુભાવ ભરત ગુહ સાથે મળવા આવ્યો; પોતાના જનસમૂહ સાથે હતો અને મનને સંયમિત રાખતો હતો. ત્યારે ગુહ પણ અત્યંત વ્યથિત હોવા છતાં, અગ્રજ શ્રીરામ વિષયે ફરીથી ભરતને સાંત્વના આપ્યો।