Valmiki Ramayana 2.8.10 — Ayodhya Kanda, Sarga 8, Shloka 10

मन्थराकैकेयीसंवादः — Mantharā’s Counsel to Kaikeyī

Ayodhyā’s Succession Alarm

Devanagari script

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

Transliteration

prāptāṃ sumahatīṃ prītiṃ pratītāṃ tāṃ hatadviṣam | upasthāsyasi kausalyāṃ dāsī iva tvaṃ kṛtāñjaliḥ || 2.8.10 ||

Translation

કૌસલ્યા—પ્રસિદ્ધ અને હવે આનંદિત, શત્રુઓને દબાવી—તેણી પાસે તારે દાસી સમા, હાથ જોડીને, સેવા કરવી પડશે.

Word by Word

• प्राप्ताम्: attained
• प्राप्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; √आप् धातु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), ‘obtained/attained’

• सुमहतीम्: very great
• सुमहतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुमहत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• प्रीतिम्: joy, delight
• प्रीतिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रीति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रतीताम्: renowned, well-known
• प्रतीताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रतीत (कृदन्त; √इ धातु with प्रति-)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), ‘well-known/recognized’

• ताम्: that (her)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• हतद्विषम्: with enemies destroyed
• हतद्विषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हत + द्विष् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विषां हताः यस्याः सा) ‘whose enemies are slain’

• उपस्थास्यसि: you will attend/serve
• उपस्थास्यसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-स्था (√स्था धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कौसल्याम्: Kausalya
• कौसल्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौसल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• दासी: a maidservant
• दासी: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: दासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमान (comparand)

• इव: like, as
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृताञ्जलिः: with folded palms
• कृताञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत + अञ्जलि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्वितीया-तत्पुरुष (अञ्जलिं कृतः) ‘with folded hands’

Context

With folded palms like an attendant, you will have to serve that renowned Kausalya who is greatlly delighted by getting rid of her enemies.

Characters & Entities

• Manthara
• Kaikeyi
• Kausalya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates how adharma operates through fear and humiliation: Mantharā tries to replace truth with insecurity, pushing Kaikeyi toward unrighteous action.

What is the narrative situation?

Mantharā paints a degrading future for Kaikeyi if Rama is crowned, aiming to provoke her into opposing the coronation.

Which character virtue is emphasized?

The targeted virtue is equanimity and discernment (viveka); Kaikeyi is pressured to abandon calm judgment.