Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 79, Shloka 16

भरतस्य राज्यत्यागः तथा रामानयनप्रतिज्ञा

Bharata Rejects Kingship and Vows to Bring Rama Back

अनुत्तमं तद्वचनं नृपात्मजप्रभाषितं संश्रवणे निशम्य च।प्रहर्षजास्तं प्रति बाष्पबिन्दवो निपेतुरार्यानननेत्रसम्भवाः।।2.79.16।।

anuttamaṃ tad vacanaṃ nṛpātmaja-prabhāṣitaṃ saṃśravaṇe niśamya ca | praharṣajāḥ taṃ prati bāṣpabindavo nipetur āryānana-netra-sambhavāḥ ||2.79.16||

રાજકુમારે ઉચ્ચારેલા તે અનુત્તમ વચનો કાનમાં પડતાં જ, આર્યજનના મુખ-નેત્રમાંથી આનંદજન્ય અશ્રુબિંદુઓ ઉછળી તેની તરફ ઝરી પડ્યા.

अनुत्तमम्excellent
अनुत्तमम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootअनुत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (वचनम्)
तत्that
तत्:
कर्म (Karma/Object; determiner)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
वचनम्speech
वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
नृपात्मजप्रभाषितम्spoken by the king’s son
नृपात्मजप्रभाषितम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootनृपात्मज-प्रभाषित (प्रातिपदिक: नृपात्मज + प्रभाषित)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तत्पुरुष (नृपात्मजेन प्रभाषितम् = spoken by the king’s son)
संश्रवणेwithin hearing
संश्रवणे:
अधिकरण (Location: within hearing)
TypeNoun
Rootसंश्रवण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
निशम्यhaving heard
निशम्य:
पूर्वक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootनि-शम्/नि-शम् (धातु; ‘to hear/notice’)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘श्रुत्वा’ (having heard)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (and)
प्रहर्षजाःborn of joy
प्रहर्षजाः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रहर्षज (प्रातिपदिक: प्रहर्ष + ज)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; तत्पुरुष (प्रहर्षात् जाताः = born of joy)
तम्him
तम्:
प्रति-सम्बन्ध (Object of ‘towards’)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान (Directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formदिशावाचक अव्यय (towards)
बाष्पबिन्दवःdrops of tears
बाष्पबिन्दवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबाष्पबिन्दु (प्रातिपदिक: बाष्प + बिन्दु)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; तत्पुरुष (बाष्पस्य बिन्दवः = drops of tears)
निपेतुःfell/trickled down
निपेतुः:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootनि-पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; बहुवचन
आर्यानननेत्रसम्भवाःarising from the eyes/faces of the noble ones
आर्यानननेत्रसम्भवाः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootआर्य-आनन-नेत्र-सम्भव (प्रातिपदिक: आर्य + आनन + नेत्र + सम्भव)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (आर्याणाम् आनन-नेत्रेभ्यः सम्भवाः = arising from the faces and eyes of the noble ones)

Bharata, firm in vows, circumambulated all the articles procured in connection withconsecration, and replied them as follows:

B
Bharata

FAQs

True dharma inspires collective moral emotion: when people witness principled speech and truthfulness, their response is purification and joy rather than fear or faction.

Bharata’s words in support of Rāma move the noble assembly; they weep with joy.

Moral clarity and sincerity: Bharata’s dharmic stance is so convincing that it transforms public grief into uplift.