Sarga 6

Verse 1

गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः।सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत्।।2.6.1।।

પુરોહિત વિદાય થયા પછી, રામ સ્નાન કરીને નિયત-મનવાળા બન્યા; અને વિશાલનેત્રા પત્ની સીતા સાથે ભગવાન નારાયણના સાન્નિધ્યે ગયા.

Verse 2

प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा।महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले।।2.6.2।।

ત્યારે વિધિ મુજબ હવિષ્યનું પાત્ર શિરસે ધારણ કરી, જ્વલિત પાવકમાં મહાન દેવતા (વિષ્ણુ) માટે ઘૃતાહુતિ અર્પી.

Verse 3

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।

તેણે તે યજ્ઞહવિષ્યનો શેષ ભાગ પ્રાશન કરી, પોતાના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરી; અને દેવ નારાયણનું ધ્યાન કરતાં, સુવ્યવસ્થિત કુશાસન પર શયન કર્યો.

Verse 4

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।

વૈદેહી સાથે મૌન ધારણ કરી અને મનને સંયમમાં રાખી, નરવરનો પુત્ર શ્રીમદ્ વિષ્ણુના શુભ આયતનમાં શયન કર્યો.

Verse 5

एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुद्ध्य सः।अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः।।2.6.5।।

રાત્રિના માત્ર એક પ્રહર બાકી રહેતાં જ તે જાગ્યો અને પોતાના નિવાસમાં સર્વાંગી અલંકાર-સજાવટની વ્યવસ્થા કરાવી.

Verse 6

तत्र श्रृण्वन्सुखा वाच स्सूतमागधवन्दिनाम्।पूर्वां सध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः।।2.6.6।।

ત્યાં સૂત, માગધ અને વંદીઓની સુમધુર વાણી સાંભળતાં, તેણે પૂર્વસંધ્યાનું ઉપાસન કર્યું અને સંયમિત મનથી જપ કર્યો.

Verse 7

तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम्।विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान्।।2.6.7।।

શિર નમાવી તેણે મધુસૂદનનું સ્તવન કર્યું; નિર્મળ ક્ષૌમવસ્ત્ર ધારણ કરી, તેણે દ્વિજોને પવિત્રક મંત્રોનું પાઠ કરાવ્યું.

Verse 8

तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा।अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः।।2.6.8।।

ત્યારે તેમના “પુણ્યાહ! પુણ્યાહ!” એવા ગંભીર અને મધુર જયઘોષ—વાદ્યોના નાદ સાથે ગુંજતા—અયોધ્યાને સર્વત્ર પરિપૂર્ણ કરી દીધા.

Verse 9

कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम्।अयोध्यानिलयश्श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः।।2.6.9।।

ત્યારે વૈદેહી સાથે રાઘવે ઉપવાસ કર્યો છે—એ સમાચાર સાંભળીને અયોધ્યામાં વસતા સર્વ જન આનંદિત થયા.

Verse 10

ततः पौरजनस्सर्वश्श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम्।।2.6.10।।

પછી રામના અભિષેકનું સમાચાર સાંભળી, સર્વ નાગરિકોએ—રાત પ્રભાતમાં ફેરવાતી જોઈ—નગરને શોભાવવાનું કાર્ય આરંભ્યું.

Verse 11

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।

સફેદ વાદળોથી ઢંકાયેલા પર્વતશિખર સમા ઝગમગતા દેવાલયોમાં, ચૌમાર્ગો અને મુખ્ય માર્ગોમાં, ચૈત્યવૃક્ષો તથા અট্টાલિકાઓ પર પણ ધ્વજા-પતાકાઓ સ્થાપિત કરાઈ.

Verse 12

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।

વણિકોના નાનાવિધ માલથી સમૃદ્ધ આપણોમાં તથા કુટુંબીઓના સમૃદ્ધ, શ્રીમંત ભવનોમાં પણ અભિષેકોત્સવ માટે શોભાયમાન શણગાર ગોઠવાયો.

Verse 13

सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।

ત્યારે સર્વ સભાઓમાં અને દૂરથી દેખાતા વૃક્ષો પર પણ ચિત્રવર્ણ ધ્વજો ઊંચે ઊભા કરાયા, અને સર્વત્ર પટાકાઓ પ્રગટ થઈ.

Verse 14

नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम्।मनः कर्णसुखा वाच श्शुशृवुश्च ततस्ततः।।2.6.14।।

અહીં ત્યાં નટ-નર્તકોના સમૂહો અને ગાયકોએ ગાતા ગાતા મન અને કાનને સુખ આપતી મધુર વાણી સંભળાતી હતી.

Verse 15

रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः।रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च।।2.6.15।।

રામના અભિષેકનો સમય નજીક આવતાં, ચૌકમાં અને ઘરોમાં લોકો પરસ્પર વાતચીત કરતા, આવનારા રાજ્યાભિષેકની ચર્ચા કરતા હતા.

Verse 16

बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः।रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेवं मिथः कथाः।।2.6.16।।

ઘરના દ્વાર પાસે ટોળે વળીને રમતા બાળકો પણ રામના અભિષેક સાથે જોડાયેલી વાતો એમ જ પરસ્પર કરતા હતા.

Verse 17

कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः।राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने।।2.6.17।।

રામાભિષેક માટે નાગરિકોએ રાજમાર્ગને શ્રીમંત બનાવ્યો—પુષ્પોપહારોથી છાંટ્યો અને ધૂપની સુગંધથી સુવાસિત કર્યો.

Verse 18

प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया।दीपवृक्षां स्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः।।2.6.18।।

રાત પડી જશે એવી આશંકાથી પ્રકાશ માટે તેમણે સર્વત્ર ગલીઓમાં માર્ગે માર્ગે દીપવૃક્ષો પણ સ્થાપ્યા.

Verse 19

अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।

આ રીતે નગરને અલંકૃત કરીને, નગરવાસીઓ રામના યુવરાજ્યાભિષેકની આતુરતાથી રાહ જોતા રહ્યા.

Verse 20

अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।

બધા મળીને ચૌકમાં અને સભામંડપોમાં ટોળે ટોળે ભેગા થયા; ત્યાં પરસ્પર વાતો કરતાં મનુષ્યાધિપતિ દશરથ રાજાની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

Verse 21

अहो महात्मा राजाऽयमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः।ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति।।2.6.21।।

અહો! આ મહાત્મા રાજા—ઇક્ષ્વાકુકુલનો આનંદ—પોતે વૃદ્ધ થયો છે એમ જાણી, રામને રાજ્યાભિષેક કરીને રાજ્ય પર બેસાડશે.

Verse 22

सर्वेप्यनुगृहीता स्मो यन्नो रामो महीपतिः।चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः।।2.6.22।।

અમે સૌ ખરેખર અનુગ્રહિત છીએ, કારણ કે લોકના પરા-અપર ભાવ જાણનાર રામ લાંબા સમય સુધી અમારા મહીપતિ અને રક્ષક બનશે.

Verse 23

अनुद्धतमनाः विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः।यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथाऽस्मास्वपि राघवः।।2.6.23।।

રાઘવ અહંકારરહિત મનવાળો, વિદ્વાન, ધર્માત્મા અને ભાઈઓ પ્રત્યે સ્નેહી છે; જેમ ભાઈઓ પર સ્નિગ્ધ છે તેમ જ અમારાં પર પણ છે.

Verse 24

चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः।यत्प्रसादोनभिषिक्तं तु रामं द्रक्ष्यामहे वयम्।।2.6.24।।

ધર્માત્મા, નિષ્પાપ રાજા દશરથ ચિરંજીવી રહે; જેમના પ્રસાદથી અમે રામને અભિષિક્ત થયેલા દર્શન કરીશું.

Verse 25

एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवु स्तदा।दिग्भ्योपि श्रुतवृत्तान्ता: प्राप्ता जानपदा जनाः।।2.6.25।।

આ રીતે નાગરિકો વાતો કરતા હતા ત્યારે, સમાચાર સાંભળી દિશાદિશથી ગ્રામ્ય પ્રદેશોના લોકો પણ ત્યાં આવી પહોંચ્યા અને તે વૃત્તાંત સાંભળ્યો.

Verse 26

ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम्।रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः।।2.6.26।।

રામાભિષેક દર્શવા માટે દિશાદિશાથી ગ્રામ્ય જનતા નગરમાં આવી; અને તેમણે રામની પુરીને લોકોથી પરિપૂર્ણ કરી દીધી.

Verse 27

जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः।पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः।।2.6.27।।

એ રીતે ફેલાતી જનમેળામાંથી ત્યાં ઘોંઘાટ સંભળાતો હતો—ચંદ્રપર્વકાળે વેગે ઉછળતા સમુદ્રના ગર્જન સમાન.

Verse 28

ततस्तदिन्द्रक्षयसन्निभं पुरंदिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः।समन्तत स्सस्वनमाकुलं बभौसमुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्।।2.6.28।।

પછી ઇન્દ્રના નિવાસ સમાન તે નગર, દર્શન ઇચ્છતા દેશજનોથી ચારે તરફથી આવી ભરાઈ ગયું; સર્વત્ર નાદથી વ્યાકુલ થઈ તે સમુદ્રના જળમાં સમુદ્રજીવો રમે તેમ તેજસ્વી લાગતું હતું.