Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 35, Shloka 6

सुमन्त्रस्य कैकेयी-निन्दा

Sumantra’s Reproof of Kaikeyi in the Royal Assembly

पतिघ्नीं त्वामहं मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः।।2.35.6।।यन्महेन्द्रमिवाजय्यं दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम्।महोदधिमिवाक्षोभ्यं सन्तापयसि कर्मभिः।।2.35.7।।

pati-ghnīṃ tvām ahaṃ manye kula-ghnīm api cāntataḥ ||2.35.6||

yan mahendram ivājayyaṃ duṣprakampyam ivācalam | mahodadhim ivākṣobhyaṃ santāpayasi karmabhiḥ ||2.35.7||

હું તને પતિઘ્ની માનું છું—અને અંતે પોતાના કુલનો પણ નાશ કરનારી; કારણ કે તારા કર્મોથી તું દશરથને સંતાપ આપે છે, જે મહેન્દ્ર સમ અજેય, અચલ પર્વત સમ અડગ અને મહાસાગર સમ અક્ષોભ્ય છે.

पतिघ्नीम्husband-killer
पतिघ्नीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपति + घ्निन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पति-घ्नी = पतेः घ्नी)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मन्येI think
मन्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), उत्तम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
कुलघ्नीम्clan-destroyer
कुलघ्नीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुल + घ्निन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (कुल-घ्नी = कुलस्य घ्नी)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); ‘also/even’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
अन्ततःultimately
अन्ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; क्रियाविशेषण (adverb) ‘in the end/ultimately’
यत्because (that)
यत्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः ‘because/for which (that)’
महेन्द्रम्great Indra
महेन्द्रम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् इन्द्रः)
इवlike
इव:
Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (particle of comparison)
अजय्यम्invincible
अजय्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + जय्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; ‘अ’ नञ्-प्रत्यय (negation)
दुष्प्रकम्प्यम्hard to shake
दुष्प्रकम्प्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुस् + प्र + कम्प्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; ‘दुस्’ उपसर्ग/उपपद-पूर्वक (hard to be shaken)
इवlike
इव:
Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय
अचलम्a mountain
अचलम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (अचलः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘mountain’
महोदधिम्the great ocean
महोदधिम्:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootमहा + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् उदधिः)
इवlike
इव:
Upama-sambandha (उपमा-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय
अक्षोभ्यम्unperturbable
अक्षोभ्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + क्षोभ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; नञ्-समास/नञ्-पूर्वक (unagitated)
सन्तापयसिyou afflict
सन्तापयसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसन् + तप् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative sense: ‘cause to suffer’)
कर्मभिःby (your) deeds
कर्मभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

King Dasaratha is invincible like Indra, unshakeable like a mountain and unperturbable like the ocean. By causing grief to him through your action I feel you are killing your husband (inch by inch). I think you are ultimately destroying your own race.

S
Sumantra
K
Kaikeyi
D
Dasaratha
I
Indra
O
ocean
M
mountain

FAQs

To harm a righteous elder/king through manipulative actions is treated as a form of moral violence with consequences for one’s family line and social order.

Sumantra escalates from persuasion to outright denunciation, accusing Kaikeyi of destroying her husband and lineage by tormenting Dasaratha.

Dasaratha’s steadfastness is praised via similes (Indra, mountain, ocean), underscoring the unnaturalness of the suffering imposed on him.