Sarga 25

Verse 1

साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः।चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी।।2.25.1।।

પછી તે મનસ્વિની માતાએ પોતાનો વ્યાકુલ શોક દબાવી, શુચિ બની જળ આચમન કરીને, રામ માટે મંગલવિધિઓ અને શુભકર્મો કર્યા.

Verse 2

न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम।शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे।।2.25.2।।

હે રઘુત્તમ, હવે તને રોકી શકાતો નથી. તો જા; પરંતુ શીઘ્ર પાછો ફરજે અને સજ્જનોના માર્ગમાં જ વર્તજે.

Verse 3

यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च।स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु।।2.25.3।।

તમે ધૈર્ય અને નિયમથી જે ધર્મનું પાલન કરો છો, હે રઘુવંશના વ્યાઘ્ર! એ જ ધર્મ તમને સર્વ રીતે રક્ષે.

Verse 4

येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च।ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः।।2.25.4।।

હે પુત્ર, તું ચૈત્યસ્થાનો અને દેવાલયોમાં જેમને પ્રણામ કરે છે, તે દેવશક્તિઓ મહર્ષિઓ સાથે વનમાં તારી રક્ષા કરે.

Verse 5

यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता।तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा।।2.25.5।।

વિશ્વામિત્ર મુનિએ બુદ્ધિમાન થઈ તને જે અસ્ત્રો દાન કર્યા, તે મંત્રશક્તિ અને ગુણોથી સમૃદ્ધ અસ્ત્રો સદા તારી રક્ષા કરે.

Verse 6

पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा।सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः।।2.25.6।।

હે પુત્ર, હે મહાબાહો! પિતૃસેવા, માતૃસેવા અને સત્યપાલન દ્વારા તું રક્ષિત રહ્યો છે; દીર્ઘાયુ થા.

Verse 7

समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च।स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः।।2.25.7।।पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम।

હે નરોત્તમ, સમિધાઓ, કુશ-પવિત્રો, વેદીઓ અને યજ્ઞાયતનો; વિવિધ સ્થંડિલો, પર્વતો, વૃક્ષો, ક્ષુપો અને સરોવરો; તેમજ પતંગો, પન્નગો અને સિંહો—આ સૌ તારી રક્ષા કરે.

Verse 8

स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः।स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा।।2.25.8।।लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा।

સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, મરુતો અને મહર્ષિઓ તને સ્વસ્તિ આપે; ધાતા-વિધાતા, તથા પૂષા, ભગ અને અર્યમા તને કલ્યાણ આપે; અને વાસવ (ઇન્દ્ર) પ્રમુખ સર્વ લોકપાલો પણ તને આશીર્વાદ આપે.

Verse 9

ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः।।2.25.9।।दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा।

ઋતુઓ, પક્ષો, માસો, સંવત્સરો અને રાત્રિઓ; તેમજ દિવસો અને મુહૂર્તો—આ સૌ સદા તને સ્વસ્તિ અને મંગળ આપે.

Verse 10

स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः।।2.25.10।।स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः।सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः।।2.25.11।।

હે પુત્ર, સ્મૃતિ, ધૃતિ અને ધર્મ—આ ત્રણે સર્વ દિશાઓમાં તારો રક્ષણ કરે.

Verse 11

स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः।।2.25.10।।स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः।सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः।।2.25.11।।

ભગવાન દેવ સ્કન્દ, સોમ અને બૃહસ્પતિ, તેમજ સપ્તર્ષિ અને નારદ—એ સૌ સર્વ દિશાઓમાં તારો રક્ષણ કરે.

Verse 12

याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः।स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः।।2.25.12।।

અને સર્વત્ર સિદ્ધ એવા સિદ્ધગણો તથા દિશાઓના અધિપતિ દિગ્ગીશ્વરો—જેઓને મેં તે વનમાં સ્તુતિ કરી હતી—હે પુત્ર, તેઓ નિત્ય તારો રક્ષણ કરે.

Verse 13

शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च।द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च।।2.25.13।।नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः।अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम्।।2.25.14।।

સર્વ પર્વતો, સમુદ્રો તથા રાજા વરુણદેવ; તેમજ દ્યૌલોક, અંતરિક્ષ, પૃથ્વી અને સર્વ નદીઓ—તમે રક્ષા કરો.

Verse 14

शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च।द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च।।2.25.13।।नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः।अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम्।।2.25.14।।

સર્વ નક્ષત્રો અને ગ્રહો, તેમના અધિદેવતાઓ સહિત; તેમજ અહોરાત્ર અને બંને સંધ્યાઓ—વનમાં આશ્રય લીધેલા તને રક્ષા કરે.

Verse 15

ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा।कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते।।2.25.15।।

છ પવિત્ર ઋતુઓ, માસો અને વર્ષો; તેમજ સમયની સૂક્ષ્મ ગણનાઓ—કલા અને કાષ્ઠા—તને કલ્યાણ અને શાંતિ અર્પે.

Verse 16

महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः।तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा।।2.25.16।।

મહાવનમાં વિચરતા, મુનિવેષ ધારણ કરેલા અને બુદ્ધિમાન તને—આદિત્યો તથા દૈત્યો બંને સદા સુખદાતા બની રહે.

Verse 17

राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम्।क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम्।।2.25.17।।

પુત્રક, રાક્ષસો, પિશાચો, ભયંકર અને ક્રૂરકર્મી તથા સર્વ ક્રવ્યાદો—એમાંથી કોઈથી તને ભય ન થાય.

Verse 18

प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने।सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव।।2.25.18।।

તે ઘન વનમાં વાનરો, વૃશ્ચિકો, ડંખિયા માખીઓ, મચ્છરો, સરીસૃપો અને કીટકો—હે પ્રિય—તને કદી પીડા ન આપે.

Verse 19

महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः।महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक।।2.25.19।।

હે પુત્રક, મહાબળવાન હાથીઓ, ભયંકર દાંતવાળા સિંહો, વ્યાઘ્રો, ઋક્ષો તથા રૌદ્ર શૃંગધારી મહિષો—તને કદી દ્રોહ ન કરે.

Verse 20

नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः।मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया संपूजितास्त्विह।।2.25.20।।

હે પુત્ર, નૃમાસભોજી ભયંકર પ્રાણીઓ તથા અન્ય જે રૌદ્ર સત્વજાતિઓ—જેનાં મેં અહીં પૂજન કર્યું છે—તે તને હિંસા ન કરે.

Verse 21

आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः। सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक।।2.25.21।।

હે રામ, પુત્રક, તારા માર્ગો શિવમય અને મંગલમય રહે; તારા પરાક્રમો સિદ્ધ થાય. સ્વસ્તિપૂર્વક જા અને સર્વ રીતે કલ્યાણ પ્રાપ્ત કર.

Verse 22

स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः।सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः।।2.25.22।।

આકાશસ્થ શક્તિઓથી, પૃથ્વીના રાજાઓથી તથા સર્વ દેવોથી તને વારંવાર કલ્યાણ થાઓ; અને જે માર્ગમાં વિઘ્ન કરનાર હોય તે નિષ્પ્રભ બની જાય.

Verse 23

गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा।पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम्।।2.25.23।।

હે રામ, દંડકારણ્યમાં નિવાસ કરતાં તને પૂજિત ગુરુ (બૃહસ્પતિ), સોમ, સૂર્ય, ધનદ (કુબેર) તથા યમ રક્ષા કરે.

Verse 24

अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः।उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन।।2.25.24।।

હે રઘુનંદન, ઉપસ્પર્શન (શુદ્ધિકારક સ્નાન)ના સમયે અગ્નિ, વાયુ, ધૂમ અને ઋષિમુખથી ઉચ્ચરિત મંત્રો તારી રક્ષા કરે.

Verse 25

सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः।ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम्।।2.25.25।।

સર્વ લોકોના પ્રભુ બ્રહ્મા, ભૂતોના ધારક, ઋષિઓ અને અન્ય બાકી રહેલા દેવતાઓ—વનવાસી તારી રક્ષા કરે.

Verse 26

इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी।स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना।।2.25.26।।

આ રીતે યશસ્વિની વિશાળનેત્રા સ્ત્રીએ દેવગણોને માળાઓ અને સુગંધોથી તથા યોગ્ય સ્તુતિગીતોથી આરાધના કરી.

Verse 27

ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना।हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात्।।2.25.27।।

મહાત્મા બ્રાહ્મણ દ્વારા પવિત્ર અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરાવી, વિધિપૂર્વક હોમ કરાવ્યો, રામના મંગલ અને કલ્યાણ માટે.

Verse 28

घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान्।उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना।।2.25.28।।

પરમ સતી કૌશલ્યાએ ઘી, શ્વેત પુષ્પમાલાઓ, યજ્ઞસમિધા અને શ્વેત સરસવના દાણા વિધિ માટે તૈયાર કરાવ્યા.

Verse 29

उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम्।हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत्।।2.25.29।।

ઉપાધ્યાયે વિધિ મુજબ શાંતિ અને આરોગ્ય માટે હવન કર્યું; અને હુતહવ્યના અવશેષથી બહારનું બલિકર્મ ગોઠવ્યું.

Verse 30

मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः।वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः।।2.25.30।।

પછી મધુ, દહીં, અક્ષત અને ઘી સાથે સ્વસ્તિવાચન કરનારા દ્વિજોને મંત્રોચ્ચાર કરાવ્યા; અને વનમાં રામના રક્ષણાર્થે સ્વસ્ત્યયન ક્રિયાઓ પાઠ કરાવ્યાં.

Verse 31

ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी।दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत्।।2.25.31।।

ત્યારે યશસ્વિની રામમાતા એ દ્વિજેશ્વરને ઇચ્છિત દક્ષિણા અર્પી, અને રાઘવને આ વચન કહ્યું.

Verse 32

यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते।वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम्।।2.25.32।।

હે સહસ્રાક્ષ, સર્વ દેવોથી નમસ્કૃત, વૃત્રનાશ સમયે જે મંગળ આશીર્વાદ તને પ્રાપ્ત થયો, એ જ મંગળ તને પણ પ્રાપ્ત થાઓ.

Verse 33

यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा।अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम्।।2.25.33।।

અમૃતની પ્રાર્થના કરનાર સુપર્ણ (ગરુડ) માટે વિનતાએ પૂર્વે જે મંગળ સિદ્ધ કર્યું, એ જ મંગળ તને પ્રાપ્ત થાઓ.

Verse 34

अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत्।अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम्।।2.25.34।।

અમૃતોત્પત્તિ સમયે દૈત્યોને સંહારતા વજ્રધારી ઇન્દ્રને અદિતીએ જે મંગળ આપ્યું, એ જ મંગળ તને પણ પ્રાપ્ત થાઓ.

Verse 35

त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः।यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम्।।2.25.35।।

હે રામ, અમિત તેજવાળા વિષ્ણુએ ત્રણ વિક્રમ પગલાં ભર્યા ત્યારે જે મંગળ મહિમા હતો, એ જ મંગળ તને પ્રાપ્ત થાઓ.

Verse 36

ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते।मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः।।2.25.36।।

હે મહાબાહો! ઋતુઓ, સાગરો, દ્વીપો, વેદો, લોકો અને દિશાઓ—આ સર્વે શુભમંગલરૂપ આશીર્વાદો તને અર્પે.

Verse 37

इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी।गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना।।2.25.37।।ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम्।चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च।।2.25.38।।

એમ કહી ભામિની માતાએ પુત્રના શિરે શેષ પવિત્ર દ્રવ્યો અર્પી, અને સુગંધિત ગંધોથી રામને અભિષેક સમે અનુલેપન કર્યું. પછી કૌશલ્યાએ શુભ વિશલ્યકરણિ ઔષધિ બાંધી રક્ષા-બંધ રચ્યો અને મંત્રોનું મૃદુ જપ કરીને અભિચાર-નિવારક રક્ષા કરી.

Verse 38

इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी।गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना।।2.25.37।।ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम्।चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च।।2.25.38।।

એમ કહી ભામિની માતાએ પુત્રના શિરે શેષ પવિત્ર દ્રવ્યો અર્પી, અને સુગંધિત ગંધોથી રામને અભિષેક સમે અનુલેપન કર્યું. પછી કૌશલ્યાએ શુભ વિશલ્યકરણિ ઔષધિ બાંધી રક્ષા-બંધ રચ્યો અને મંત્રોનું મૃદુ જપ કરીને અભિચાર-નિવારક રક્ષા કરી.

Verse 39

उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी।वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया।।2.25.39।।

દુઃખના વશમાં હોવા છતાં તે અતિપ્રસન્ન જેવી બોલી; હૃદયથી નહિ, માત્ર વાણીથી—અને તેની વાણી અડખમ, અસ્થિર હતી.

Verse 40

आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी।अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम्।।2.25.40।।

યશસ્વિની રાણીએ રામને નમાવી તેના મસ્તકને સુઘી, તેને પરિષ્વજ્ય કહ્યું: “પુત્ર, હે રામ, સુખપૂર્વક જા; તારો હેતુ સિદ્ધ થાય.”

Verse 41

अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम्।पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि।।2.25.41।।

હે વત્સ, હું તને આરોગ્યવાન, સર્વ હેતુ સિદ્ધ કરીને, ફરી અયોધ્યામાં પરત આવેલો—સુખી અને રાજમાર્ગે સુસ્થિર—એમ જોઈ શકું.

Verse 42

प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना।द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम्।।2.25.42।।

દુઃખભર્યા સંકલ્પો નાશ પામ્યા છે, આનંદથી મારું મુખ તેજસ્વી થયું છે; વનમાંથી પરત આવેલા તને હું ઉગતા પૂર્ણચંદ્ર સમાન નિહાળીશ.

Verse 43

भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम्।द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः।।2.25.43।।

હે રામ! વનવાસ પૂર્ણ કરીને અને પિતાના વચનને પાર ઉતારી અહીં પરત આવશો, ત્યારે હું તને ફરી શુભાસન પર બિરાજમાન જોઈશ.

Verse 44

मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः।वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः।।2.25.44।।

હે રામ! વનવાસથી અહીં મંગલચિહ્નોથી અલંકૃત થઈ પરત આવ; પછી, હે ભદ્ર, તું સદા મારી તથા તારી પત્ની (મારી વહુ)ની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરતો રહેજે.

Verse 45

मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयोमहर्षयो भूतमहासुरोरगाः।अभिप्रयातस्य वनं चिराय तेहितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव।।2.25.45।।

હે રાઘવ! મેં જેમની આરાધના કરી છે એવા શિવાદિ દેવગણ, મહર્ષિઓ, ભૂતો, મહાબલવાન અસુરો, નાગો તથા દિશાઓ—તમે દીર્ઘકાળ વનમાં નિવાસ કરવા પ્રસ્થાન કરો ત્યારે—તમારા હિતની કામના કરે અને કલ્યાણ સાધે.

Verse 46

इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचनासमाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि।प्रदक्षिणं चैव चकार राघवंपुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे।।2.25.46।।

એમ કહી, આંસુથી ભરાયેલા નેત્રોવાળી તેણીએ વિધિપૂર્વક સ્વસ્ત્યયન પૂર્ણ કર્યું; પછી રાઘવની પ્રદક્ષિણા કરી અને તેને વારંવાર દબાવીને હૃદયથી આલિંગન કર્યું.

Verse 47

तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः।जगाम सीतानिलयं महायशास्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया।।2.25.47।।

એ રીતે દેવી કૌશલ્યાની પ્રદક્ષિણા કરીને અને માતાના ચરણો વારંવાર દબાવી વંદન કરીને, પોતાની તેજસ્વી શ્રીથી પ્રજ્વલિત મહાયશસ્વી રાઘવ સીતાના નિવાસ તરફ ગયો.