Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 43

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

स तत्र कैलासनिभास्स्वलंकृताःप्रविश्य कक्ष्यास्त्रिदशालयोपमाः।प्रियान्वरान् राममते स्थितान् बहून्व्यपोह्य शुद्धान्तमुपस्थितो रथी।।2.15.43।।

sa tatra kailāsanibhāḥ svalaṅkṛtāḥ

praviśya kakṣyās tridaśālayopamāḥ |

priyān varān rāmamate sthitān bahūn

vyapohya śuddhāntam upasthito rathī || 2.15.43 ||

ત્યાં પ્રવેશ કરીને તે કૈલાસ સમા ઊંચા અને દેવાલય સમા દિવ્ય, સુશોભિત કક્ષાઓમાંથી પસાર થયો; રામપ્રેમમાં સ્થિર એવા અનેક પ્રિય અને શ્રેષ્ઠ જનને વટાવી, સારથિ અંતઃપુર તરફ આગળ વધ્યો.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
कैलास-निभाःresembling Kailasa
कैलास-निभाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकैलास (प्रातिपदिक) + निभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: 'कैलासेन निभाः' (resembling Kailāsa)
सु-अलंकृताःwell-decorated
सु-अलंकृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपसर्ग) + अलंकृत (कृदन्त; √अलंकृ + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√विश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund): 'प्रविष्ट्वा' (having entered)
कक्ष्याःcourtyards/inner enclosures
कक्ष्याः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन
त्रिदश-आलय-उपमाःlike the abodes of the gods
त्रिदश-आलय-उपमाः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रिदश (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक) + उपम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: 'त्रिदशानाम् आलयः' (abode of gods) + उपमा (like)
प्रियान्dear
प्रियान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
वरान्excellent/best
वरान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
राम-मतेin Rama's esteem/heart
राम-मते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक) + मत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; तत्पुरुष: 'रामस्य मतम्' (Rama's mind/esteem)
स्थितान्standing/remaining
स्थितान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP): 'स्थित' (standing/remaining)
बहून्many
बहून्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
व्यपोह्यhaving passed beyond/cleared away
व्यपोह्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अप-√ऊह्/√वह् (धातु; 'to remove/pass by')
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund): 'व्यपोह्य' (having removed/passed beyond)
शुद्धान्तम्inner apartments/private quarters
शुद्धान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशुद्धान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine) (also used as neuter in some traditions), द्वितीया, एकवचन
उपस्थितःapproached/arrived
उपस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउप-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used in active sense), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थे 'उपगतः/प्राप्तः' (having approached)
रथीthe charioteer (rider)
रथी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Having entered the well-decorated palace which was (lofty) like Kailasa, he crossed the courtyards comparable to the abode of the celestials, passed through the many bosom friends of Rama and entered the private apartment.

S
Sumantra
R
Rama
K
Kailāsa
T
tridaśa (celestials/devas)
I
inner apartments (śuddhānta)

FAQs

Dharma is reflected in maryādā (proper boundaries and protocol): movement through guarded courtyards into private quarters follows decorum, respecting roles and privacy within righteous governance.

Sumantra enters the palace complex, passes courtyards and Rama’s close companions, and proceeds toward the inner chambers.

Loyal companionship around Rama—his circle is made of ‘priya’ and ‘vara’ persons, suggesting a court grounded in fidelity and merit.