Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 15, Shloka 20

अभिषेकसज्जा तथा सुमन्त्रस्य प्रेषणम्

Coronation Preparations and Sumantra’s Commission

Devanagari script

तुष्टावास्य तदा वंशं प्रविश्य स विशांपतेः।।2.15.20।।शयनीयं नरेन्द्रस्य तदाऽऽसाद्य व्यतिष्ठत।

Transliteration

tuṣṭāva asya tadā vaṃśaṃ praviśya sa viśāṃpateḥ || 2.15.20 ||

śayanīyaṃ narendrasya tadā āsādya vyatiṣṭhata |

Translation

ત્યારે વિશાંપતિ રાજાના અંતઃપુરમાં પ્રવેશીને તેણે રાજવંશની સ્તુતિ કરી; અને નરેન્દ્રના શયનકક્ષ પાસે જઈ ત્યાં ઊભો રહ્યો.

Word by Word

• तुष्टाव: praised; extolled
• तुष्टाव: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अस्य: of him/this (king)
• अस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• वंशम्: lineage; dynasty
• वंशम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रविश्य: having entered
• प्रविश्य: Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्ग: प्र-

• स: he
• स: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• विशाम्पतेः: of the lord of the people (king)
• विशाम्पतेः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विशाम्पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विशाम् पतिः = lord of the people)

• शयनीयम्: sleeping chamber/bed
• शयनीयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शयनीय (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शी)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; अनीयर्-प्रत्ययान्त (fit for lying/sleeping place)

• नरेन्द्रस्य: of the king
• नरेन्द्रस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नरेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् इन्द्रः)

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• आसाद्य: having approached
• आसाद्य: Purvakala (पूर्वकाल/Anterior action)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); उपसर्ग: आ-

• व्यतिष्ठत: stood
• व्यतिष्ठत: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: वि-

Context

Entering the king's inner apartment, he began extoling the virtues of the royal dynasty, and stood there as he approached the king's bed-chamber.

Characters & Entities

• Sumantra
• Daśaratha (implicit as viśāṃpati/narendra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Legitimacy anchored in itihāsa and lineage: praise of the dynasty underscores continuity of rajadharma and the moral weight of inherited responsibility.

What is the narrative situation?

Sumantra reaches the king’s private chamber to rouse him, first invoking the dignity of the royal house.

Which character virtue is emphasized?

Reverence and tact: Sumantra uses respectful praise rather than abrupt intrusion.