Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 14, Shloka 31

सत्यपाशः

Kaikeyi’s Demand and the Noose of the King’s Promise

Devanagari script

तदन्तःपुरमासाद्य व्यतिचक्राम तं जनम्।।।।वसिष्ठः परमप्रीतः परमर्षिर्विवेश च।

Transliteration

tadantaḥpuramāsādya vyaticakrāma taṃ janam | vasiṣṭhaḥ paramaprītaḥ paramarṣirviveśa ca ||

Translation

અંતઃપુરમાં પહોંચીને, પરમર્ષિ વશિષ્ઠ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, લોકોની ભીડને ચીરી અંદર પ્રવેશ્યા.

Word by Word

• सः: he (Vasiṣṭha)
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन (subject)

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, विरोध/अनुवादार्थक-निपात (particle: 'indeed/then')

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पश् (धातु)
• Form: लङ् (परस्मैपद; imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• विनिष्क्रान्तम्: having come out
• विनिष्क्रान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वि-निस्-√क्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'सुमन्त्रम्' इति विशेषणम्

• सुमन्त्रम्: Sumantra
• सुमन्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुमन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन (object)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय, नामनिर्देशार्थक (indeclinable used to indicate 'by name')

• सारथिम्: charioteer
• सारथिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सारथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'सुमन्त्रम्' इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• द्वारे: at the door/entrance
• द्वारे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-एकवचन (location)

• मनुजसिंहस्य: of the lion among men (the king)
• मनुजसिंहस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मनुज + सिंह (प्रातिपदिक; components: मनुज, सिंह)
• Form: कर्मधारय-समासः; पुंलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (genitive: 'of the lion among men')

• सचिवम्: minister
• सचिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सचिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'सुमन्त्रम्' इत्यस्य विशेषण/अप्पोजिशन

• प्रियदर्शनम्: pleasant-looking
• प्रियदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; पुंलिङ्ग, द्वितीया-एकवचन; 'सुमन्त्रम्' इति विशेषणम्

Context

Having reached the inner apartment, the eminent ascetic, Vasistha felt very happy. He passed by the people and entered the inner apartment.

Characters & Entities

• Vasistha
• Antahpura

FAQs

Who is referred to as 'Paramarshi' in this verse?

Sage Vasistha is referred to as 'Paramarshi', meaning the eminent or supreme sage.

Why did Vasistha enter the inner apartment?

Vasistha entered the inner apartment (Antahpura) to meet King Dasharatha regarding the preparations for Rama's coronation.