Adhyaya 28

Verse 1

नारद उवाच । ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ धर्म्मतीर्थं पुरातनम् । यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तपः

નારદે કહ્યું—હે ધર્મજ્ઞ, ત્યાર પછી પ્રાચીન ધર્મતીર્થમાં જવું જોઈએ, જ્યાં મહાભાગ ધર્મે ઉત્તમ તપ કર્યું હતું.

Verse 2

तेन तीर्थं कृतं पुण्यं स्वेन नाम्ना च चिह्नितम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्धर्मशीलः समाहितः

તેણે જ તે પુણ્યતીર્થ સ્થાપ્યું અને પોતાના નામથી તેને ચિહ્નિત કર્યું. હે રાજન, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય ધર્મશીલ અને અંતઃકરણથી સમાધાન પામે છે.

Verse 3

आसप्तमं कुलं चैव पुनीते नात्र संशयः । ततो गच्छेत धर्मज्ञ कलाप वनमुत्तमम्

તે નિઃસંદેહ પોતાના કુળની સાત પેઢીઓ સુધીને પણ પવિત્ર કરે છે. તેથી, હે ધર્મજ્ઞ, ઉત્તમ કલાપ વનમાં જવું જોઈએ.

Verse 4

कृच्छ्रेण महता गत्वा तत्र स्नात्वा समाहितः । अग्निष्टोममवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

મહાન કષ્ટથી ત્યાં જઈ, એકાગ્ર ચિત્તે ત્યાં સ્નાન કરવાથી તે અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ પામે છે અને વિષ್ಣુલોકમાં પણ જાય છે.

Verse 5

सौगंधिकं वनं राजंस्ततो गच्छेत मानवः । यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च तपोधनाः

હે રાજન, ત્યાંથી મનુષ્યે સૌગંધિક વનમાં ગમન કરવું જોઈએ, જ્યાં બ્રહ્મા આદિ દેવો અને તપોધન ઋષિઓ નિવાસ કરે છે.

Verse 6

सिद्धचारणगंधर्वाः किन्नराः स महोरगाः । तद्वनं प्रविशन्नेव सर्वपापैः प्रमुच्यते

ત્યાં સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને મહોરગો (મહાનાગો) છે. તે વનમાં માત્ર પ્રવેશ કરતાં જ સર્વ પાપોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 7

ततो हि सा सरिच्छ्रेष्ठा नदीनामुत्तमा नदी । प्लक्षादेवी स्मृता राजन्महा पुण्या सरस्वती

અતએવ, હે રાજન, તે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠા—સરિતાઓમાં ઉત્તમા નદી છે. તે પ્લક્ષાદેવી તરીકે સ્મરાય છે; મહાપુણ્યમયી સરસ્વતી.

Verse 8

तत्राभिषेकं कुर्वीत वल्मीकान्निःसृते जले । अर्चयित्वा पितॄन्देवानश्वमेधफलं लभेत्

ત્યાં વલ્મીકમાંથી નીકળેલા જળથી અભિષેક કરવો જોઈએ. પિતૃઓ અને દેવતાઓની અર્ચના કરીને અશ્વમેધ યજ્ઞ સમાન ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 9

ईशानाध्युषितं नाम तत्र तीर्थं सुदुर्लभम् । षड्गुणं यन्निपातेषु वल्मीकादिति निश्चयः

ત્યાં ‘ઈશાનાધ્યુષિત’ નામનું અતિ દુર્લભ તીર્થ છે. સ્નાન-નિપાતના સમયે તે છગણું ફળ આપે છે—એથી નિશ્ચયે તેનું નામ ‘વલ્મીક’ છે.

Verse 10

कपिलानां सहस्रं च वाजिमेधं च विंदति । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र दृष्टमेतत्पुरातनैः

હે નરવ્યાઘ્ર! ત્યાં સ્નાન કરવાથી હજાર કપિલા ગાયોનું દાન કર્યાનું પુણ્ય અને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ પણ મળે છે—આ વાત પ્રાચીનોએ જોઈ છે.

Verse 11

सुगंधां शतकुंभां च पंचयज्ञं च भारत । अभिगम्य नरश्रेष्ठ स्वर्गलोके महीयते

હે ભારત! જે નરશ્રેષ્ઠ સુગંધા, શતકુંભા અને પંચયજ્ઞ તીર્થોમાં ગમન-દર્શન કરે છે, તે સ્વર્ગલોકમાં માન અને મહિમા પામે છે.

Verse 12

त्रिशूलपात्रं तत्रैव तीर्थमासाद्य दुर्लभम् । तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः

ત્યાં જ ‘ત્રિશૂલપાત્ર’ નામના તે દુર્લભ તીર્થને પ્રાપ્ત કરીને, પિતૃઓ અને દેવતાઓની અર્ચનામાં રત વ્યક્તિએ એ જ સ્થળે અભિષેક કરવો જોઈએ.

Verse 13

गाणपत्यं च लभते देहं त्यक्त्वा न संशयः । ततो राजगृहं गच्छेद्देव्याः स्थानं सुदुर्लभम्

દેહ ત્યજીને તે નિઃસંદેહ ગણપતિના ગણોમાં ગાણપત્ય પદ પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યારબાદ તે રાજગૃહ જાય છે—દેવીનું અતિ દુર્લભ ધામ।

Verse 14

शाकंभरीति विख्याता त्रिषुलोकेषु विश्रुता । दिव्यं वर्षसहस्रं च शाकेन किल भारत

તે ‘શાકંભરી’ નામે પ્રસિદ્ધ છે અને ત્રિલોકમાં વિખ્યાત છે. હે ભારત, કહેવાય છે કે તેણે હજાર દિવ્ય વર્ષો સુધી શાક-ભાજીથી જીવોનુ પાલન કર્યું.

Verse 15

आहारं सा कृतवती मासिमासि नराधिप । ऋषयोऽभ्यागतास्तत्र देव्या भक्तास्तपोधनाः

હે નરાધિપ, તે મહિને મહિને આહાર આપતી રહી. ત્યાં દેવીના ભક્ત, તપોધન ઋષિઓ આવી પહોંચ્યા.

Verse 16

आतिथ्यं च कृतं तेषां शाकेन किल भारत । ततः शाकंभरीत्येवं नाम तस्याः प्रतिष्ठितम्

હે ભારત, કહેવાય છે કે તેણે શાકથી જ તેમનું આતિથ્ય કર્યું. તેથી તેનું નામ ‘શાકંભરી’ તરીકે પ્રતિષ્ઠિત થયું.

Verse 17

शाकंभरीं समासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः । त्रिरात्रमुषितः शाकं भक्षयेन्नियतः शुचिः

શાકંભરીને શરણ જઈ બ્રહ્મચારી સમાધાનચિત્ત રહે. ત્રણ રાત્રિ ત્યાં નિવાસ કરીને, પછી નિયમિત અને શુદ્ધ બની શાક ભક્ષણ કરે.

Verse 18

शाकाहारस्य यत्सम्यग्वर्षैर्द्वादशभिः फलम् । तत्फलं तस्य भवति देव्याश्छंदेन भारत

હે ભારત, જે દેવીએચ્છા અનુસાર આચરણ કરે છે, તેને બાર વર્ષના શાકાહારથી યોગ્ય રીતે પ્રાપ્ત થતું પુણ્યફળ એ જ સમાન રીતે મળે છે।

Verse 19

ततो गच्छेत्सुवर्णाख्यं त्रिषुलोकेषु विश्रुतम् । यत्र कृष्णः प्रसादार्थं रुद्रमाराधयत्पुरा

ત્યારબાદ ત્રિલોકમાં વિખ્યાત ‘સુવર્ણ’ નામના પવિત્ર તીર્થસ્થાને જવું જોઈએ; જ્યાં પ્રાચીનકાળે શ્રીકૃષ્ણે પ્રસાદ માટે રુદ્રની આરાધના કરી હતી।

Verse 20

वरांश्च सुबहूंल्लेभे देवैरपि स दुर्ल्लभान् । उक्तश्च त्रिपुरघ्नेन परितुष्टेन भारत

તેણે અનેક વરદાન પ્રાપ્ત કર્યા—જે દેવોને પણ દુર્લભ છે. અને હે ભારત, પ્રસન્ન ત્રિપુરઘ્ન (શિવ) એ તેને સંબોધીને કહ્યું।

Verse 21

अपि चात्माप्रियतरो लोके कृष्ण भविष्यसि । त्वन्मुखं च जगत्कृत्स्नं भविष्यति न संशयः

અને હે કૃષ્ણ, તું લોકમાં સર્વ પ્રાણીઓનો અતિ પ્રિય બનશે; અને તારું મુખ જ સમગ્ર જગત બનશે—એમાં સંશય નથી।

Verse 22

तत्राभिगम्य राजेंद्र पूजयित्वा वृषध्वजम् । अश्वमेधमवाप्नोति गाणपत्यं च विंदति

હે રાજેન્દ્ર, ત્યાં જઈ વૃષધ્વજ (શિવ) ની પૂજા કરવાથી અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે અને ગણપતિના ગણોમાં સ્થાન પણ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 23

धूमावतीं ततो गच्छेत्त्रिरात्रमुषितो नरः । मनसा प्रार्थितान्कामांल्लभते नात्र संशयः

પછી મનુષ્ય ધૂમાવતી દેવી પાસે જાય; ત્યાં ત્રણ રાત્રિ નિવાસ કરવાથી મનમાં પ્રાર્થિત ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 24

देव्यास्तु दक्षिणार्धे नरथावर्त्तो नराधिप । तत्रागत्य तु धर्मज्ञ श्रद्दधानो जितेंद्रियः

હે નરાધિપ! દેવીના દક્ષિણ ભાગે નરથાવર્ત છે. ત્યાં આવી ધર્મજ્ઞ, શ્રદ્ધાવાન અને જિતેન્દ્રિય પુરુષે (વિધિપૂર્વક આચરણ કરવું).

Verse 25

महादेवप्रसादेन गच्छेत परमां गतिम् । प्रदक्षिणमुपावृत्य गच्छेत भरतर्षभ

મહાદેવના પ્રસાદથી પરમ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે. પ્રદક્ષિણા કરીને પછી પાછા વળી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આગળ વધવું.