Adhyaya 2

Verse 1

सूत उवाच । शृणु शौनक वक्ष्यामि चान्यधर्म्मं पुरातनम् । व्यासजैमिनिसंवादं श्रोतॄणां पापनाशनम्

સૂત બોલ્યા—હે શૌનક, સાંભળો; હું એક બીજો પ્રાચીન ધર્મોપદેશ કહું છું—વ્યાસ-જૈમિનિ સંવાદ, જે શ્રોતાઓના પાપોનો નાશ કરે છે।

Verse 2

इति श्रीपाद्मेमहापुराणे ब्रह्मखंडे हरिमंदिरलेपनमाहात्म्यं । नाम द्वितीयोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના બ્રહ્મખંડમાં ‘હરિમંદિરલેપનમાહાત્મ્ય’ નામનો દ્વિતીય અધ્યાય સમાપ્ત થયો।

Verse 3

व्यास उवाच । श्रीकृष्णमंदिरे यो वै लेपनं कुरुते नरः । सर्वपापविनिर्मुक्तः श्रांतो याति हरेर्गृहम्

વ્યાસે કહ્યું—જે મનુષ્ય શ્રીકૃષ્ણના મંદિરમાં લેપન (પુતાઈ) કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; જીવનશ્રમ પૂર્ણ થતાં હરિના ધામે જાય છે।

Verse 4

यश्चांबुलेपनं कुर्यात्संक्षेपाच्छृणु जैमिने । तस्यपुण्यमहं वच्मि मंदिरे जगतीपतेः

હે જૈમિનિ, સંક્ષેપથી સાંભળ—જે જગત્પતિના મંદિરમાં જળથી શુદ્ધિ કરીને લેપન કરે છે, તેના પુણ્યનું વર્ણન હું કરું છું।

Verse 5

तत्र यावंति पश्यंति रजांसि च द्विजोत्तम । तावत्कल्पसहस्राणि स वसेद्विष्णुमंदिरे

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ત્યાં જેટલા ધૂળકણો તે જુએ છે, તેટલા સહસ્ર કલ્પો સુધી તે વિષ્ણુના મંદિરમાં (ધામમાં) નિવાસ કરે છે।

Verse 6

पुरासीद्दंडको नाम्ना चौरो लोकभयप्रदः । ब्रह्मस्वहारी मित्रघ्नो युगे द्वापरसंज्ञके

પ્રાચીન દ્વાપર યુગમાં દંડક નામનો એક ચોર હતો, જે લોકભયપ્રદ હતો; તે બ્રાહ્મણ-ધન હરણ કરનાર અને મિત્રઘાતક પણ હતો।

Verse 7

असत्यभाषी क्रूरश्च परस्त्रीगमने रतः । गोमांसाशी सुरापश्च पाखंडजनसंगभाक्

તે અસત્ય બોલનાર, ક્રૂર સ્વભાવનો, પરસ્ત્રીગમનમાં આસક્ત; ગોમાસ ભક્ષણ કરનાર, સુરાપાન કરનાર અને પાખંડી લોકોની સંગત કરનાર હતો।

Verse 8

वृत्तिच्छेदी द्विजातीनां न्यासापहारकस्तथा । शरणागतहंता च वेश्याविभ्रमलोलुपः

જે દ્વિજાતિઓની જીવિકા કાપે, ન્યાસ (અમાણત) અપહરે, શરણાગતને મારી નાખે અને વેશ્યાના વિભ્રમમાં લોલુપ રહે—તે ઘોર પાપીઓમાં ગણાય છે।

Verse 9

एकदा स द्विजश्रेष्ठ कस्यचिद्विष्णुमंदिरम् । जगाम हरणार्थाय विष्णोर्द्रव्यं स मूढधीः

એક વખત, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તે મૂઢબુદ્ધિ માણસ કોઈ એક વિષ્ણુમંદિરે ગયો—વિષ્ણુનું દ્રવ્ય હરણ કરવા માટે।

Verse 10

अथ द्वारि प्रविश्यासावंघ्रिः कर्द्दमसंयुतः । प्रोच्छितः सकलं निम्ने भूमौ देवगृहस्य च

પછી દ્વારેથી પ્રવેશ કરતાં, કાદવથી લિપ્ત તેના પગે દેવગૃહની નીચી જમીન આખી મેલી કરી નાખી।

Verse 11

तेनैव कर्म्मणा भूमिर्निम्नरिक्ता बभूव ह । लोहस्य च शलाकाभ्यां मुद्घाट्यत्वररंमुदा

એ જ કર્મથી જમીન ખાડાઓથી ખોખલી બની ગઈ; અને તેણે બે લોખંડની શલાકાઓથી આનંદપૂર્વક ઝડપથી તેને ઉઘાડી કાઢી।

Verse 12

प्रविवेश हरेर्गेहं वितानवरशोभितम् । रत्नकांचनदीपाढ्यं परिध्वस्त महत्तमम्

તે હરિના ગૃહમાં પ્રવેશ્યો—ઉત્તમ વિતાનોથી શોભિત, રત્ન અને કાંસ્યન (સુવર્ણ) દીપોથી સમૃદ્ધ, અતિ ભવ્ય તે મહામંદિરમાં।

Verse 13

नानापुष्पसुगंधाढ्यं नानापात्रसमाकुलम् । सुवासितस्य तैलस्य गंधेन परिपूरितम्

તે નાનાવિધ પુષ્પોની સુગંધથી સમૃદ્ધ હતું, નાનાપ્રકારના પાત્રોથી ભરેલું હતું અને સુવાસિત તેલની સુગંધથી સર્વથા પરિપૂર્ણ હતું।

Verse 14

अनेनहारकेणाथ पर्य्यंके सुमनोहरे । शायितो राधया सार्द्धं दृष्टः पीतांबरोऽच्युतः

પછી આ હારથી અલંકૃત, પીતાંબરધારી અચ્યુત પ્રભુ રાધા સાથે અતિ મનોહર શય્યા પર શયન કરતા દેખાયા।

Verse 15

प्रणम्य राधिकानाथं निष्पापः सोऽभवत्तदा । नेष्याम्यथ न नेष्यामि अनेन किं भवेन्मम

રાધિકાનાથને પ્રણામ કરીને તે તે ક્ષણે નિષ્પાપ થયો. તેણે કહ્યું—“હું (તેણે) લઈ જાઉં કે ન લઈ જાઉં, એથી મને શું ફરક?”

Verse 16

सेवां कर्त्तुमशक्तोऽहं यतश्चौरोऽस्मि सर्वदा । द्रव्येण कार्यमस्तीति तन्नेतुं कृतवान्मनः

“હું સેવા કરવા અસમર્થ છું, કારણ કે હું સદા ચોર છું. ધનથી જ કાર્ય સિદ્ધ થશે”—એવું વિચારીને મેં તેને લઈ જવાનો મન કર્યો।

Verse 17

पातयित्वांशुकं भूमौ कौशेयं कमलापतेः । बबंध वस्तुजातं च पाणौ कृत्वा सकंपितः

કમલાપતિના રેશમી વસ્ત્રને જમીન પર પાડી તે કંપી ઉઠ્યો; પછી વિવિધ વસ્તુઓ ભેગી કરીને હાથમાં લઈને ગાંઠ બાંધી।

Verse 18

विष्णोर्मायापतेश्चाथ तानि सर्वाणि जैमिने । कृत्वा शब्दं सुघोरं च पतितान्यथ तानि वै

હે જૈમિની! વિષ્ણુ તથા માયાપતિનાં તે સર્વ રૂપો અતિ ભયંકર શબ્દ કરીને નિશ્ચયે પડી ગયા.

Verse 19

परित्यज्य सुनिद्रां च धावंत इति किन्वहो । आगता बहुशो लोकाश्चोरो द्रव्यं जवेन च

ઘેરી નિદ્રા ત્યજી તેઓ દોડતા બોલ્યા—“આ શું છે, અહો!” વારંવાર લોકો આવી પડ્યા, અને ચોર ઝડપથી ધન લઈને ભાગી ગયો.

Verse 20

त्यक्त्वा धनं च चौरोऽपि त्रस्तः किंचिज्जगाम ह । दंशितः कालसर्पेण मृतोऽसौ गतकिल्बिषः

ધન છોડીને તે ચોર પણ ભયથી થોડું આગળ ગયો; કાળ-સર્પના દંશે તે મરી ગયો—તેના પાપો દૂર થયા.

Verse 21

यमाज्ञया तस्य दूताः पाशमुद्गरपाणयः । आगतास्तं समानेतुं दंष्ट्रिणश्चर्मवाससः

યમની આજ્ઞાથી તેના દૂત—હાથમાં પાશ અને મુદગર લઈને—દંષ્ટ્રાવાળા, ચર્મવસ્ત્રધારી બની તેને પકડી લઈ જવા આવ્યા.

Verse 22

बबंधुश्चर्मपाशेन निन्युर्दुर्गमवर्त्मना । दृष्ट्वा तं शमनः क्रुद्धः पप्रच्छ सचिवं प्रति

તેઓએ તેને ચર્મ-પાશથી બાંધી દુર્ગમ, માર્ગવિહિન માર્ગે લઈ ગયા. તેને જોઈ શમન (યમ) ક્રોધિત થયો અને પોતાના સચિવને પૂછ્યું.

Verse 23

यम उवाच । अनेन किं कृतं कर्म पापं वा पुण्यमेव वा । समूलं वद हे प्राज्ञ चित्रगुप्त ममाग्रतः

યમે કહ્યું—આણે કયું કર્મ કર્યું છે—પાપ કે પુણ્ય? હે પ્રાજ્ઞ ચિત્રગુપ્ત, મારા સમક્ષ મૂળ કારણসহ સર્વ વિગતે કહો।

Verse 24

चित्रगुप्त उवाच । सृष्टानि यानि पापानि विधात्रा पृथिवीतले । कृतान्यनेन मूढेन सत्यमेतन्मयोदितम्

ચિત્રગુપ્તે કહ્યું—વિધાતાએ પૃથ્વીતળે જેટલાં પાપો રચ્યાં છે, તે બધાં આ મૂર્ખે કર્યા છે; મેં જે કહ્યું તે સત્ય છે।

Verse 25

किंत्वाकर्णय लोकेश सुकृतं चास्य वर्त्तते । मन्येऽहं यमुनाभ्रातः सर्वपापविलोपि तत्

પરંતુ સાંભળો, હે લોકેશ! તેમાં સુકૃત પણ છે. મારા મતે યમુનાભ્રાતા (શ્રીકૃષ્ણ)ની કૃપાથી એ જ સર્વ પાપોનો નાશ કરશે।

Verse 26

धर्मराज उवाच । किं पुण्यं वर्त्ततेऽमात्य वद सारं ममांतिके । श्रुत्वैवं तद्विधास्यामि यत्र योग्यो भवेदसौ

ધર્મરાજે કહ્યું—હે અમાત્ય, કયું પુણ્ય છે? તેનું સાર મારા પાસે કહો. તે સાંભળી હું તેમ જ વ્યવસ્થા કરીશ, જેથી તે યોગ્ય બને।

Verse 27

यमस्य वचनं श्रुत्वा सभयश्चित्रगुप्तकः । कृत्वा हस्तांजलिं प्राह चात्मनः स्वामिने द्विज

યમના વચન સાંભળી ભયભીત ચિત્રગુપ્તે હાથ જોડીને, હે દ્વિજ, પોતાના સ્વામી પાસે કહ્યું।

Verse 28

चित्रगुप्त उवाच । हरणार्थं हरेर्द्रव्यं गतोऽसौ पापिनां वरः । प्रोज्झितः कर्द्दमो राजन्पादयोर्द्वारतो हरेः

ચિત્રગુપ્ત બોલ્યા—પાપીઓમાં અગ્રગણ્ય એવો તે હરિના દ્રવ્યનું હરણ કરવા ગયો. હે રાજન, હરિના દ્વારે, તેમના ચરણમૂળે, તે કાદવની જેમ ફેંકાઈ ગયો.

Verse 29

बभूव लिप्ता सा भूमिर्बिलच्छिद्र विवर्जिता । तेन पुण्यप्रभावेण निर्गतं पातकं महत् । वैकुंठं प्रतियोग्योऽसौ निर्गतस्तव दंडतः

તે ભૂમિ સારી રીતે લિપ્ત થઈ અને બિલ્લા-છિદ્રોથી રહિત બની. તે પુણ્યપ્રભાવથી મહાપાતક બહાર નીકળી ગયું; અને તારા દંડથી હાંકી કાઢાયેલું તે પાપ વૈકુંઠને યોગ્ય બની દૂર ચાલ્યું.

Verse 30

व्यास उवाच । श्रुत्वा स वचनं तस्य पीठं कनकनिर्मितम् । ददौ तस्मै चोपविष्टस्तत्र पूज्योयमेनसः

વ્યાસ બોલ્યા—તેના વચન સાંભળી તેણે તેને સોનાથી બનાવેલું આસન આપ્યું. તે ત્યાં બેસતાં જ, પાપમુક્ત થઈ આ પુરુષ પૂજ્ય બન્યો.

Verse 31

ननाम शिरसा तं वै प्रोवाच विनयान्वितः । यम उवाच । पवित्रं मंदिरं मेऽद्य पादयोस्तद्धि रेणुभिः

તે માથું નમાવી તેમને પ્રણામ કરી વિનયપૂર્વક બોલ્યો. યમ બોલ્યા—આજે તારા ચરણરજથી મારું મંદિર પવિત્ર થયું છે.

Verse 32

कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि कृतार्थोऽस्मि न संशयः । इदानीं गच्छ भो साधो हरेर्मंदिरमुत्तमम्

હું કૃતાર્થ છું—કૃતાર્થ છું—કૃતાર્થ છું; તેમાં શંકા નથી. હવે, હે સાધુ, હરિના પરમ ઉત્તમ મંદિરે જા.

Verse 33

नानाभोगसमायुक्तं जन्ममृत्युनिवारणम् । व्यास उवाच । इत्युक्त्वा धर्मराजोऽसौ स्यंदने स्वर्णनिर्मिते

“આ અનેક ભોગોથી યુક્ત અને જન્મ-મૃત્યુનું નિવારણ કરનાર છે.” વ્યાસે કહ્યું—આવું કહી તે ધર્મરાજ સોનાથી બનેલા રથ પર આરુઢ થયો.

Verse 34

राजहंसयुते दिव्ये तमारोप्य गतैनसम् । समस्तसुखदं स्थानं प्रेषयामास चक्रिणः

રાજહંસોથી યુક્ત દિવ્ય રથ પર તેને—પાપમુક્ત થયેલને—આરુઢ કરાવી, ચક્રધારી પ્રભુએ તેને સર્વસુખદ ધામમાં પ્રેષિત કર્યો.

Verse 35

एवं प्रविष्टो वैकुंठे तत्र तस्थौ सुखं चिरम् । लेपनं ये प्रकुर्वंति भक्त्या तु हरिमंदिरम्

આ રીતે વૈકુંઠમાં પ્રવેશ કરીને તે ત્યાં લાંબા સમય સુધી સુખથી રહ્યો. જે ભક્તિપૂર્વક હરિમંદિરનું લેપન કરી તેની સંભાળ રાખે છે, તેઓ પણ મહાપુણ્યફળ પામે છે.

Verse 36

तेषां किं वा भविष्यति न जानेऽहं द्विजोत्तम । य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठेद्यो वा समाहितः

તેમનું શું થશે, હે દ્વિજોત્તમ, મને ખબર નથી. પરંતુ જે આને ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, અથવા જે એકાગ્ર મનથી તેનો પાઠ કરે છે—

Verse 37

कोटिजन्मार्जितं पापं नश्यत्येव न संशयः

કરોડો જન્મોમાં સંચિત પાપ નિશ્ચયે નાશ પામે છે—એમાં સંશય નથી.