Adhyaya 94

Verse 1

कुंजल उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि तत्सर्वं कारणं सुत । यस्मात्तौ तादृशौ जातौ स्वमांसपरिभक्षकौ

કુંજલ બોલ્યો—હે પુત્ર, સાંભળ; હું તે સર્વ કારણ કહું છું, જેના કારણે તે બે એવા હાલતમાં જન્મ્યા કે પોતાના જ માંસના ભક્ષક બન્યા।

Verse 2

सर्वत्र कारणं कर्म शुभाशुभं न संशयः । पुण्येन कर्मणा पुत्र नरः सौख्यं प्रभुंजति

સર્વત્ર શુભ-અશુભ કર્મ જ કારણ છે—એમાં સંશય નથી. હે પુત્ર, પુણ્યકર્મથી મનુષ્ય સુખ ભોગવે છે।

Verse 3

दुष्कृतं भुंजते चात्र पापयुक्तेन कर्मणा । सूक्ष्मवर्त्मविचार्यैवं शास्त्रज्ञानेन चक्षुषा

પાપયુક્ત કર્મોથી જીવ અહીં દુષ્કૃતનું ફળ ભોગવે છે; તેથી શાસ્ત્રજ્ઞાનની દૃષ્ટિથી કર્મના સૂક્ષ્મ માર્ગનો વિચાર કરવો જોઈએ।

Verse 4

स्थूलधर्मं प्रदृष्ट्वैव सुविचार्य पुनः पुनः । समारभेन्नरः कर्म मनसा निपुणेन च

સ્થૂલ (પ્રત્યક્ષ) ધર્મને પહેલાં જોઈને અને વારંવાર સારા વિચારથી, મનુષ્યે કુશળ તથા વિવેકી મનથી કર્મ આરંભવું જોઈએ।

Verse 5

समूर्तिकारकः शिल्पी रसमावर्त्तयेद्यथा । अग्नेश्च तेजसा पुत्र ज्वालाभिश्च समंततः

જેમ મૂર્તિ ઘડનાર શિલ્પી ગલિત ધાતુના રસને ફેરવીને ઘડે છે, તેમ જ હે પુત્ર, અગ્નિના તેજ અને ચારે તરફની જ્વાળાઓથી તે તપીને રૂપ ધારણ કરે છે।

Verse 6

द्रवीभूतो भवेद्धातुर्वह्निना तापितः शनैः । यादृशं वत्स भक्ष्यंतु रसपक्वं निषेच्यते

અગ્નિથી ધીમે ધીમે તપાવેલો ધાતુ દ્રવ બની જાય છે. તેમ જ, વત્સ, જે ભોજન રસરૂપે સારી રીતે પક્વ થઈ પરિપક્વ બને છે, તે જ ભક્ષણ અને દેહમાં આત્મસાત થવા યોગ્ય છે.

Verse 7

तादृशं जायते वत्स रूपं चैव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

તેમ જ, વત્સ, એવો જ રૂપ ઉત્પન્ન થાય છે—એમાં સંશય નથી. જેમ કર્મ કરવામાં આવે છે, તેમ જ તેનું ફળ ભોગવવું પડે છે.

Verse 8

कर्म एव प्रधानं यद्वर्षारूपेण वर्त्तते । क्षेत्रेषु यादृशं बीजं वपते कृषिकारकः

કર્મ જ મુખ્ય છે, જે ફળરૂપે પ્રવર્તે છે. ખેતરોમાં ખેડૂત જેવું બીજ વાવે છે, તેવું જ ત્યાં ઉગે છે.

Verse 9

तादृशं भुंजते तात फलमेव न संशयः । यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते

તેમ જ, તાત, એવો જ ફળ ભોગવાય છે—એમાં સંશય નથી. જેમ કર્મ કરવામાં આવે છે, તેમ જ પરિણામ નિશ્ચિત ભોગવવું પડે છે.

Verse 10

विनाशहेतुः कर्मास्य सर्वे कर्मवशा वयम् । कर्म दायादका लोके कर्म संबंधिबांधवाः

કર્મ જ વિનાશનું કારણ છે; આપણે સૌ કર્મના વશમાં છીએ. આ લોકમાં કર્મ જ આપણો દાય છે, અને કર્મ જ સંબંધીઓ-બંધુઓનું બંધન છે.

Verse 11

कर्माणि चोदयंतीह पुरुषं सुखदुःखयोः । सुवर्णं रजतं वापि यथारूपं निषिच्यते

અહીં કર્મો જ પુરુષને સુખ અને દુઃખ તરફ પ્રેરિત કરે છે; જેમ સોનું કે ચાંદી ઢાંચામાં ઢાળતાં તે ઢાંચા મુજબનું રૂપ ધારણ કરે છે।

Verse 12

तथा निषिच्यते जंतुः पूर्वकर्मवशानुगः । पंचैतानीह दृश्यंते गर्भस्थस्यैव देहिनः

તેમ જ પૂર્વકર્મના વશમાં રહી તેને અનુસરતો દેહધારી જીવ ગર્ભમાં નિષિંચિત થાય છે; ગર્ભસ્થ દેહીના વિષયમાં અહીં આવી પાંચ સ્થિતિઓ દેખાય છે।

Verse 13

आयुः कर्म च वित्तं च विद्यानि धनमेव च । यथा मृत्पिंडकं कर्त्ता कुरुते यद्यदिच्छति

આયુષ્ય, કર્મ, સંપત્તિ, વિદ્યાઓ અને ધનસાધનો—જેમ કુંભાર માટીના પિંડને જેમ ઇચ્છે તેમ ઘડે છે, તેમ વિધાતા પોતાની ઇચ્છા મુજબ આ બધું ઘડે છે।

Verse 14

तथा कर्मकृतं चैव कर्त्तारं प्रतिपद्यते । देवत्वमथ मानुष्यं पशुत्वं पक्षितां तथा

તેમ જ કરેલું કર્મ અનિવાર્ય રીતે કર્તા સુધી જ પાછું આવે છે; તેનાથી દેવત્વ, માનવજન્મ, પશુત્વ તથા પક્ષિત્વ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 15

तिर्यक्त्वं स्थावरत्वं वा याति जंतुः स्वकर्मभिः । स एव तु तथा भुंक्ते नित्यं विहितमात्मनः

પોતાના કર્મોથી જીવ તિર્યક્ યોનિમાં કે સ્થાવરત્વમાં પણ જાય છે; અને પોતાના માટે જે વિધાન થયેલું છે તે જ તે જીવ નિત્ય યથાવિધિ ભોગવે છે।

Verse 16

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम् । गर्भशय्यामुपादाय भुंजते पूर्वदेहिकम्

દુઃખ પણ પોતે જ રચ્યું છે અને સુખ પણ પોતે જ રચ્યું છે. ગર્ભને શય્યા બનાવી જીવો પૂર્વદેહના કર્મફળનો ભોગ કરે છે.

Verse 17

पूर्वदेहकृतं कर्म न कश्चित्पुरुषोत्तमः । बलेन प्रज्ञया वापि समर्थः कर्तुमन्यथा

હે પુરુષોત્તમ! પૂર્વદેહમાં કરેલું કર્મ કોઈ પણ—બળથી કે પ્રજ્ઞાથી—અન્યથા કરી શકતું નથી.

Verse 18

स्वकृतान्येव भुंजंति दुःखानि च सुखानि च । हेतुतः कारणैर्वापि सोहं कारेण बाध्यते

જીવો પોતે કરેલાં કર્મોનું જ—દુઃખ અને સુખ બંનેનું—ભોગ કરે છે. હેતુ કે અન્ય કારણોથી પણ હું પણ કર્મબળથી બંધાયેલો છું.

Verse 19

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विंदति मातरम् । तद्वच्छुभाशुभं कर्म कर्तारमनुगच्छति

જેમ હજારો ગાયોમાં વાછરડું પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ શુભ-અશુભ કર્મ કર્તાને અનુસરીને તેને નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 20

उपभोगादृते यस्य नाश एव न विद्यते । प्राक्तनं बंधनं कर्म कोन्यथाकर्तुमर्हति

જેનું ક્ષય ભોગ વિના થતું નથી, તે પ્રાક્તન બંધનરૂપ કર્મને કોણ અન્યથા કરી શકે?

Verse 21

सुशीघ्रमनुधावंतं विधानमनुधावति । शोभते संनिपातेन यथाकर्म पुराकृतम्

જે પુરુષ ઝડપથી દોડે છે, તેને દૈવનું વિધાન પણ ઝડપથી અનુસરે છે. બંને મળતાં જ પૂર્વકૃત કર્મ અનુસાર ફળ પ્રગટ થાય છે.

Verse 22

उपतिष्ठति तिष्ठंतं गच्छं तमनुगच्छति । करोति कुर्वतः कर्मच्छायेवानु विधीयते

જે ઊભો રહે છે તેને તે ઉપસ્થિત રહે છે; જે જાય છે તેને અનુસરે છે; અને જે કર્મ કરે છે તેના અનુસાર જ કાર્ય કરાવે છે. છાયાની જેમ તે કર્મની પાછળ અનિવાર્ય રીતે ચાલે છે.

Verse 23

यथा छायातपौ नित्यं सुसंबद्धौ परस्परम् । उपसर्गा हि विषया उपसर्गा जरादयः

જેમ છાયા અને તાપ (ધૂપ) સદા પરસ્પર ગાઢ રીતે જોડાયેલા છે, તેમ વિષયભોગો ઉપસર્ગોથી અવિભાજ્ય છે; જરા વગેરે ક્લેશો જ ઉપસર્ગ કહેવાય છે.

Verse 24

पीडयंति नरं पश्चात्पीडितं पूर्वकर्मणा । येन यत्रोपभोक्तव्यं दुःखं वा सुखमेव च

પૂર્વકર્મથી પીડિત મનુષ્યને તેઓ પછી વધુ પીડે છે, જેથી જે રીતે અને જે સ્થળે જે ભોગવવાનું હોય—દુઃખ હોય કે સુખ—તે અવશ્ય ભોગવવું પડે.

Verse 25

स तत्र बद्ध्वा रज्ज्वेव बलाद्दैवेन नीयते । दैवं प्राहुश्च भूतानां सुखदुःखोपपादनम्

તે ત્યાં દૈવ દ્વારા બળપૂર્વક—જાણે દોરીથી બાંધેલો હોય તેમ—ખેંચાઈને લઈ જવાય છે. પ્રાણીઓના સુખ-દુઃખનું ઉપપાદન કરનારને જ ‘દૈવ’ કહે છે.

Verse 26

अन्यथा कर्मतच्चिंत्यं जाग्रतः स्वपतोपि वा । अन्यथा ह्युद्यते दैवं बध्यते च जिघांसति

જો કોઈ તે કર્મનું વિપરીત રીતે ચિંતન કરે—જાગ્રતમાં કે સ્વપ્નમાં પણ—તો દૈવ પણ અન્ય રીતે ઉદય પામે છે; તે જીવને બાંધે છે અને વિનાશ તરફ ધકેલે છે।

Verse 27

शस्त्राग्निविषदुर्गेभ्यो रक्षितव्यं सुरक्षति । यथा पृथिव्यां बीजानि वृक्षगुल्मतृणान्यपि

શસ્ત્ર, અગ્નિ, વિષ અને દુર્ગમ સંકટોથી ખૂબ સાવધ રહી રક્ષણ કરવું જોઈએ; જાગૃતિ જ સાચી સુરક્ષા છે। જેમ પૃથ્વીમાં બીજ સુરક્ષિત રહી વૃક્ષ, ઝાડીઓ અને તૃણરૂપે પ્રગટ થાય છે।

Verse 28

तथैवात्मनि कर्माणि तिष्ठंति प्रभवंति च । तैलक्षयाद्यथा दीपो निर्वाणमधिगच्छति

એ જ રીતે આત્મામાં કર્મો સ્થિત પણ રહે છે અને ત્યાંથી જ પ્રભવ પણ થાય છે; જેમ તેલ ક્ષય પામે ત્યારે દીવો નિર્વાણને—ઓલવાઈ જવાને—પામે છે।

Verse 29

कर्मक्षयात्तथा जंतोः शरीरं नाशमृच्छति । कर्मक्षयात्तथा मृत्युस्तत्त्वविद्भिरुदाहृतम्

કર્મક્ષયથી જ જીવનું શરીર નાશ પામે છે; અને કર્મક્ષયથી જ મૃત્યુ થાય છે—એવું તત્ત્વવિદોએ કહ્યું છે।

Verse 30

विविधाः प्राणिनां रोगाः स्मृतास्तेषां च हेतवः । तस्मात्तत्त्वप्रधानस्तु कर्म एव हि प्राणिनाम्

પ્રાણીઓના વિવિધ રોગો અને તેમના કારણો સ્મૃતિગ્રંથોમાં જણાવાયા છે; તેથી તત્ત્વતઃ પ્રાણીઓ માટે મુખ્ય નિયામક સિદ્ધાંત કર્મ જ છે।

Verse 31

यत्पुरा क्रियते कर्म तदिहैव प्रभुज्यते । यत्त्वया दृष्टमेवापि पृच्छितं तात सांप्रतम्

જે કર્મ પહેલાં કરવામાં આવે છે, તેનું ફળ આ જ જીવનમાં નિશ્ચિત ભોગવાય છે. અને તું જાતે જે જોયું છે, તે વિષયમાં જ, તાત, હવે પૂછે છે.

Verse 32

तस्यार्थं तु मया प्रोक्तं भुंजाते तौ हि सांप्रतम् । आनंदे कानने दृष्टं तयोः कर्मसुदारुणम्

તેનો અર્થ મેં નિશ્ચિત રીતે સમજાવ્યો છે; તે બે જણ અત્યારે તેનું ફળ ભોગવી રહ્યા છે. આનંદ-કાનનમાં તેમનું અત્યંત ભયંકર કર્મ પ્રગટ થઈને દેખાયું છે.

Verse 33

तयोश्चेष्टां प्रवक्ष्यामि शृणु वत्स प्रभाषतः । कर्मभूमिरियं तात अन्या भोगार्थभूमयः

હું તેમની તેમની ચેષ્ટા કહું છું—વત્સ, મારું વચન સાંભળ. આ લોક કર્મભૂમિ છે, તાત; અન્ય લોક ભોગાર્થે ભૂમિઓ છે.

Verse 34

सर्गादीनां महाप्राज्ञ तासु गत्वा सुभुंजति । सूत उवाच । चौलदेशे महाप्राज्ञः सुबाहुर्नाम भूमिपः

હે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્ગાદિ તે લોકોમાં જઈ ત્યાં સુખપૂર્વક ભોગ થાય છે. સૂત બોલ્યા—ચોળ દેશમાં સુબાહુ નામનો અતિ પ્રાજ્ઞ રાજા હતો.

Verse 35

रूपवान्गुणवान्धीरः पृथिव्यां नास्ति तादृशः । विष्णुभक्तो महाप्राज्ञो वैष्णवानां च सुप्रियः

તે રૂપવાન, ગુણવાન અને ધીર હતો; પૃથ્વી પર તેના સમાન કોઈ ન હતો. તે વિષ્ણુભક્ત, મહાપ્રાજ્ઞ અને વૈષ્ણવોને અત્યંત પ્રિય હતો.

Verse 36

कर्मणा त्रिविधेनापि प्रध्यायन्मधुसूदनम् । अश्वमेधादिकान्यज्ञान्यजेत सकलान्नृप

હે નૃપ! કર્મના ત્રિવિધ ઉપાયોથી મધુસૂદન (વિષ્ણુ)નું ધ્યાન કરનાર, અશ્વમેધાદિ સર્વ યજ્ઞોના સમાન પૂર્ણ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 37

पुरोधास्तस्य चैवास्ति जैमिनिर्नाम ब्राह्मणः । स चाहूय सुबाहुं तमिदं वचनमब्रवीत्

તેનો પુરોહિત પણ હતો—જૈમિની નામનો બ્રાહ્મણ. તેણે સુબાહુને બોલાવીને આ વચન કહ્યું.

Verse 38

राजन्देहि सुदानानि यैः सुखं तु प्रभुंज्यत । दानैस्तु तरते लोकान्दुर्गान्प्रेत्य गतो नरः

હે રાજન! ઉત્તમ દાન આપો, જેના દ્વારા સાચું સુખ ભોગવાય; કારણ કે દાનથી મનુષ્ય પરલોકમાં જઈ દુર્ગમ લોકોને પાર કરે છે.

Verse 39

दानेन सुखमाप्नोति यशः प्राप्नोति शाश्वतम् । दानेन चातुला कीर्तिर्जायते मृत्युमंडले

દાનથી સુખ મળે છે અને શાશ્વત યશ પ્રાપ્ત થાય છે. દાનથી આ મર્ત્યલોકમાં અતુલ કીર્તિ જન્મે છે.

Verse 40

यावत्कीर्तिः स्थिता चात्र तावत्कर्ता दिवं वसेत् । तद्दानं दुष्करं प्राहुर्दातुं नैव प्रशक्यते

જ્યાં સુધી અહીં કીર્તિ સ્થિર રહે છે, ત્યાં સુધી દાતા સ્વર્ગમાં વસે છે. એવું દાન દુષ્કર કહેવાય છે—તેને પૂર્ણરૂપે આપવું ખરેખર શક્ય નથી.

Verse 41

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं मानवैः सदा । सुबाहुरुवाच । दानाच्च तपसो वापि द्वयोर्मध्ये सुदुष्करम्

અતએવ મનુષ્યોએ સર્વ પ્રયત્નથી સદા દાન કરવું જોઈએ. સુબાહુએ કહ્યું—દાન અને તપ, આ બંનેમાં સાચું દાન જ વધુ દુષ્કર છે.

Verse 42

किं वा महत्फलं प्रेत्य तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम । जैमिनिरुवाच । दानान्न दुष्करतरं पृथिव्यामस्ति किंचन

‘મૃત્યુ પછી મહાન ફળ કયાથી મળે? હે દ્વિજોત્તમ, મને કહો.’ જૈમિનિએ કહ્યું—‘પૃથ્વી પર દાન કરતાં વધુ દુષ્કર કંઈ નથી.’

Verse 43

राजन्प्रत्यक्षमेवैकं दृश्यते लोकसाक्षिकम् । परित्यज्य प्रियान्प्राणान्धनार्थं लोभमोहिताः

હે રાજન, એક વાત તો પ્રત્યક્ષ દેખાય છે અને સમગ્ર લોક તેનો સાક્ષી છે—લોભથી મોહિત લોકો ધન માટે પોતાના પ્રિય પ્રાણ પણ ત્યજી દે છે.

Verse 44

प्रविशंति नरा लोके समुद्रमटवीं तथा । सेवामन्ये प्रपद्यंतेऽश्ववृत्तिरिति या स्थिता

લોકમાં કેટલાક પુરુષો સમુદ્ર અને અરણ્યમાં પ્રવેશે છે; અને કેટલાક સેવા સ્વીકારે છે—આ જ ‘અશ્વવૃત્તિ’ નામે સ્થિર થયેલી જીવનોપાર્જનની રીત છે.

Verse 45

हिंसाप्रायां बहुक्लेशां कृषिं चैव तथा पुरा । तस्य दुःखार्जितस्यापि प्राणेभ्योपि गरीयसः

પૂર્વકાળમાં ખેતી મોટેભાગે હિંસાપ્રધાન અને અનેક કષ્ટોથી ભરેલી હતી; છતાં તે દુઃખથી કમાયેલું ધન પણ લોકો પ્રાણોથી વધુ મૂલ્યવાન માને છે.

Verse 46

अर्थस्य पुरुषव्याघ्र परित्यागः सुदुष्करः । विशेषतो महाराज तस्य न्यायार्जितस्य च

હે પુરુષવ્યાઘ્ર! ધનનો પરિત્યાગ અતિ દુષ્કર છે; વિશેષ કરીને, હે મહારાજ, ન્યાયપૂર્વક ઉપાર્જિત ધનનો ત્યાગ તો વધુ કઠિન છે।

Verse 47

श्रद्धया विधिवत्पात्रे दत्तस्यांतो न विद्यते । श्रद्धा धर्मसुता देवी पावनी विश्वतारिणी

શ્રદ્ધાથી વિધિપૂર્વક યોગ્ય પાત્રને આપેલ દાનના પુણ્યનો અંત નથી. શ્રદ્ધા ધર્મસુતા દેવી છે—પાવની અને સમગ્ર વિશ્વને તારનારી।

Verse 48

सावित्री प्रसवित्री च संसारार्णवतारिणी । श्रद्धया साध्यते धर्मो महद्भिर्न्नार्थराशिभिः

એ જ શ્રદ્ધા સાવિત્રી પણ છે અને પ્રસવિત્રી પણ—જે સંસાર-સમુદ્ર પાર ઉતારે છે. ધર્મની સિદ્ધિ શ્રદ્ધાથી થાય છે, મહાન ધનરાશિથી નહીં।

Verse 49

निष्किंचनास्तु मुनयः श्रद्धाधर्मा दिवं गताः । संति दानान्यनेकानि नानाभेदैर्नृपोत्तम

નિષ્કિંચન મુનિઓ, શ્રદ્ધા અને ધર્મમાં પરાયણ રહી, સ્વર્ગને પામ્યા. હે નૃપોત્તમ! દાન અનેક છે, અને તે નાનાભેદથી વિભક્ત છે।

Verse 50

अन्नदानात्परं नास्ति प्राणिनां गतिदाकयम् । तस्मादन्नंप्रदातव्यंपयसाचसमन्वितम्

પ્રાણીઓ માટે અન્નદાનથી પરમ દાન નથી; કારણ કે તે તેમને યોગ્ય ગતિ અને કલ્યાણ આપે છે. તેથી દૂધ સહિત અન્નદાન કરવું જોઈએ।

Verse 51

मधुरेणापि पुण्येन वचसा च समन्वितम् । नास्त्यन्नात्तु परं दानमिहलोके परत्र च

મધુર અને પુણ્ય વચનો સાથેનું દાન પણ હોય, તો પણ અન્નદાનથી પરમ દાન નથી—ન આ લોકમાં, ન પરલોકમાં.

Verse 52

तारणाय हितायैव सुखसंपत्तिहेतवे । श्रद्धया विधिवत्पात्रे निर्मलेनापि चेतसा

તારણ માટે, સાચા હિત માટે અને સુખ-સમૃદ્ધિના હેતુરૂપે, શ્રદ્ધાથી વિધિપૂર્વક યોગ્ય પાત્રને—નિર્મળ ચિત્તથી—દાન કરવું જોઈએ.

Verse 53

अन्नैकस्य प्रदानस्य फलं भुंक्ते भवेन्नरः । ग्रासाद्ग्रासं प्रदातव्यं मुष्टिप्रस्थं न संशयः

અન્નના એક જ ભાગના દાનનું ફળ પણ મનુષ્ય પામે છે. તેથી ગ્રાસે ગ્રાસે અન્ન આપવું જોઈએ—મુઠ્ઠીભર અને પ્રસ્થ-પ્રમાણે, નિઃસંદેહ.

Verse 54

अक्षयं जायते तस्य दानस्यापि महाफलम् । न च प्रस्थं न वा मुष्टिं नरस्य हि न संभवेत्

તે દાનથી મહાફળ અક્ષયરૂપે ઉત્પન્ન થાય છે. કારણ કે મનુષ્ય પાસે ન પ્રસ્થ હોય અને ન એક મુઠ્ઠી (આપવા જેવી) હોય—એવું શક્ય નથી.

Verse 55

अनास्तिक्यप्रभावेण पर्वणि प्राप्य मानवः । श्रद्धया ब्राह्मणं चैकं भक्त्या चैव प्रभोजयेत्

અનાસ્તિક્યના પ્રભાવથી પર્વ-દિવસ આવી પહોંચ્યો હોય તોય, મનુષ્યે શ્રદ્ધા અને ભક્તિ સાથે એક બ્રાહ્મણને પણ ભોજન કરાવવું જોઈએ.

Verse 56

एकस्यापिप्रधानस्यअन्नस्यापिप्रजेश्वर । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यं चान्नं प्रभुंजति

હે પ્રજેશ્વર! એક જ શ્રેષ્ઠ અન્નદાનના પુણ્યથી પણ મનુષ્ય શુભ જન્મ પામી સદા પ્રચુર અન્નનો ભોગ કરે છે।

Verse 57

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं भक्त्या पात्रे सकृन्नरैः । जन्मांतरं सुसंप्राप्य नित्यमेव भुनक्ति च

પૂર્વજન્મમાં ભક્તિથી યોગ્ય પાત્રને મનુષ્યે એક વાર પણ જે દાન આપ્યું હોય, તે બીજા જન્મમાં મેળવી તેનું ફળ સદા ભોગવે છે।

Verse 58

अन्नदानं प्रयच्छंति ब्राह्मणेभ्यो हि नित्यशः । मिष्टान्नपानं भुंजंति ते नरा अन्नदायिनः

જે લોકો બ્રાહ્મણોને નિત્ય અન્નદાન આપે છે, તે અન્નદાતા પુરુષો મીઠું અન્ન અને પાનનો ભોગ કરે છે।

Verse 59

अन्नमेव वदंत्येत ऋषयो वेदपारगाः । प्राणभूतं न संदेहममृताद्धि समुद्भवम्

વેદપારંગત ઋષિઓ કહે છે—અન્ન જ પ્રાણસ્વરૂપ છે; તેમાં સંદેહ નથી, કારણ કે તે અમૃતતત્ત્વમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે।

Verse 60

प्राणास्तेन प्रदत्ता हि येन चान्नं समर्पितम् । अन्नदानं महाराज देहि त्वं तु प्रयत्नतः

જેણે અન્ન અર્પણ કર્યું, તેણે જાણે પ્રાણ જ આપ્યા; તેથી હે મહારાજ, તું પ્રયત્નપૂર્વક અન્નદાન કર।

Verse 61

एवमाकर्ण्य वै राजा जैमिनेस्तु महात्मनः । पुनः पप्रच्छ तं विप्रं जैमिनिं ज्ञानपंडितम्

આ રીતે મહાત્મા જૈમિનીના વચનો સાંભળી રાજાએ ફરી તે બ્રાહ્મણ—જ્ઞાનપંડિત જૈમિનીને—પુનઃ પ્રશ્ન કર્યો।

Verse 94

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे चतुर्नवतितमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી પદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય તથા ચ્યવનચરિત્રમાં ચોરાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।