Adhyaya 114

Verse 1

कुंजल उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे हुंडस्य परिचारकाः । नहुषस्यापि संवादं रंभया तु यथाश्रुतम्

કુંજલ બોલ્યો—પછી હુન્ડના પરિચારક એવા તે સર્વ દાનવો, રંભા સાથે નહુષનો સંવાદ પણ જેમ સાંભળ્યો હતો તેમ જ વર્ણવવા લાગ્યા.

Verse 2

आचचक्षुश्च दैत्येंद्रं हुंडं सर्वं सुभाषितम् । तमाकर्ण्य स चुक्रोध दूतं वाक्यमथाब्रवीत्

દૂતે દૈત્યેન્દ્ર હુન્ડને સમગ્ર સંદેશ સુવચનોમાં કહી સંભળાવ્યો. તે સાંભળતાં જ તે ક્રોધિત થયો અને પછી દૂતને આ વચન બોલ્યો.

Verse 3

गच्छ वीर ममादेशाज्जानीहि पुरुषं हि तम् । संभाषते तया सार्द्धं पुरुषः शिवकन्यया

“વીર, મારી આજ્ઞાથી જા અને તે પુરુષ કોણ છે તે જાણી આવ. તે ત્યાં શિવકન્યાની સાથે સંભાષણ કરે છે.”

Verse 4

स्वामिनिर्देशमाकर्ण्य जगाम लघुदानवः । विविक्ते नहुषं वीरमिदं वचनमब्रवीत्

સ્વામીનો આદેશ સાંભળીને તે ઝડપી દાનવ નીકળી પડ્યો. એકાંતમાં તેણે વીર નહુષને આ વચન કહ્યું.

Verse 5

रथेन साश्वसूतेन दिव्येन परितिष्ठति । धनुषा दिव्यबाणैस्तु सभायां हि भयंकरः

અશ્વો અને સારથિસહ દિવ્ય રથ પર તે તૈયાર ઊભો છે. ધનુષ્ય અને દિવ્ય બાણોથી યુક્ત થઈ સભામાં તે ખરેખર ભયંકર લાગે છે.

Verse 6

कस्य केन तु कार्येण प्रेषितः केन वैभवान् । अनया रंभया तेऽद्य अन्यया शिवकन्यया

તને કોણે અને કયા કાર્ય માટે મોકલ્યો છે? અને કોના વૈભવથી, હે મહિમાવાન—આજે આ રંભા દ્વારા કે બીજી કોઈ શિવકન્યા દ્વારા?

Verse 7

किमुक्तं तत्स्फुटं सर्वं कथयस्व ममाग्रतः । हुंडस्य देवमर्दस्य न बिभेति भवान्कथम्

જે કંઈ કહેવાયું છે તે બધું મારા સમક્ષ સ્પષ્ટ કહી દે. અને દેવોને મર્દન કરનાર હુન્ડથી તું કેમ નથી ડરતો?

Verse 8

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यदि जीवितुमिच्छसि । सत्वरं गच्छ मा तिष्ठ दुःसहो दानवाधिपः

જો જીવિત રહેવા ઇચ્છતો હોય તો આ બધું મને કહી દે. તુરંત જા, ઊભો ન રહે; દાનવોનો અધિપતિ અસહ્ય છે.

Verse 9

नहुष उवाच । योऽसावायुर्बली राजा सप्तद्वीपाधिपः प्रभुः । तस्य मां तनयं विद्धि सर्वदैत्यविनाशनम्

નહુષ બોલ્યો— જે પરાક્રમી રાજા આયુર્બલી, સાત દ્વીપોના અધિપતિ પ્રભુ છે, મને તેનો પુત્ર જાણો—હું સર્વ દૈત્યોનો વિનાશક છું.

Verse 10

नहुषं नाम विख्यातं देवब्राह्मणपूजकम् । हुंडेनापहृतं बाल्ये स्वामिना तव दानव

નહુષ નામે એક વિખ્યાત પુરુષ હતો, દેવો અને બ્રાહ્મણોનો પૂજક. હે દાનવ! તારા સ્વામી હુન્ડે તેને બાળપણમાં અપહરણ કર્યો હતો.

Verse 11

सेयं कन्या शिवस्यापि दैत्येनापहृता पुरा । घोरं तपश्चरत्येषा हुंडस्यापि वधाय च

આ જ તે કન્યા છે, શિવની પણ (અંશભૂતા); પૂર્વે એક દૈત્યે તેનું અપહરણ કર્યું હતું. હવે તે ઘોર તપ કરે છે—હુન્ડના વધ માટે પણ.

Verse 12

योहमादौ हृतो बालस्त्वया यः सूतिकागृहात् । दास्या अपि करे दत्तः सूदस्यापि दुरात्मना

હું એ જ બાળક છું, જેને તું પ્રથમ સૂતિકાગૃહમાંથી અપહરી ગયો હતો; અને તે દુરાત્મા સૂદે મને દાસીના હાથમાં પણ સોંપ્યો, અહીં સુધી કે રસોઈયાના હાથમાં પણ આપી દીધો.

Verse 13

वधार्थं श्रूयतां पाप सोहमद्य समागतः । अस्यापि हुंडदैत्यस्य दुष्टस्य पापकर्मणः

સાંભળ, હે પાપી! હું આજે અહીં વધ માટે આવ્યો છું—આ પાપકર્મ કરનાર દૂષ્ટ હુન્ડ દૈત્યનો પણ સંહાર કરવા।

Verse 14

अन्यांश्च दानवान्घोरान्नयिष्ये यमसादनम् । मामेवं विद्धि पापिष्ठ एवं कथय दानवम्

અને અન્ય ભયંકર દાનવોને પણ હું યમસદન સુધી લઈ જઈશ. હે મહાપાપી, મને એમ જ જાણ; અને દાનવને આ જ કહી દે.

Verse 15

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं नहुषस्य महात्मनः । गत्वा हुंडं स दुष्टात्मा आचचक्षेऽस्य भाषितम्

મહાત્મા નહુષના કહેલા સર્વ વચનો સાંભળી તે દુષ્ટાત્મા હુન્ડ પાસે ગયો અને નહુષના શબ્દો તેને કહી સંભળાવ્યા.

Verse 16

निशम्य तन्मुखात्तूर्णं चुक्रोध दितिजेश्वरः । कस्मात्सूदेन पापेन तया दास्या न घातितः

તેના મોઢેથી આ સાંભળતાં જ દૈત્યોના સ્વામી ક્રોધિત થયો—“એ પાપી સૂદે તે દાસીને કેમ ન મારી?”

Verse 17

सोयं वृद्धिं समायातो मया व्याधिरुपेक्षितः । अथैनं घातयिष्यामि अनया शिवकन्यया

મારા દ્વારા ઉપેક્ષિત આ રોગ હવે વધીને બળવાન થયો છે. હવે આ શિવકન્યાના દ્વારા હું તેનો નાશ કરીશ.

Verse 18

आयोः पुत्रं खलं युद्धे बाणैरेभिः शिलाशितैः । एवं सचिंतयित्वा तु सारथिं वाक्यमब्रवीत्

“યુદ્ધમાં આ શિલા-અગ્ર બાણોથી હું આયુના દુષ્ટ પુત્રને પ્રહાર કરીશ.” એમ વિચારી તેણે સારથિને કહ્યું.

Verse 19

स्यंदनं योजयस्व त्वं तुरगैः साधुभिः शिवैः । सेनाध्यक्षं समाहूय इत्युवाच समातुरः

“સારા અને શુભ ઘોડાઓથી રથ જોડ. સેનાધ્યક્ષને બોલાવી લાવ”—એમ કહી તે અત્યંત વ્યાકુળ થયો.

Verse 20

सज्जतां मम सैन्यं त्वं शूरान्नागान्प्रकल्पय । सारोहैस्तुरगान्योधान्पताकाच्छत्रचामरैः

તું મારી સેના તૈયાર કર; શૂરવીરો અને યુદ્ધહાથીઓને ગોઠવ; અને ઘોડેસવાર યોધાઓને ધ્વજ, છત્ર અને ચામર સાથે ક્રમમાં રાખ.

Verse 21

चतुरंगबलं मेऽद्य योजयस्व हि सत्वरम् । एवमाकर्ण्य तत्तस्य हुंडस्यापि ततो लघुः

“આજે મારી ચતુરંગિણી સેના તાત્કાળ ગોઠવો.” એમ સાંભળીને હુન્ડ પણ તરત જ ઝડપી રીતે કાર્યમાં લાગી ગયો.

Verse 22

सेनाध्यक्षो महाप्राज्ञः सर्वं चक्रे यथाविधि । चतुरंगेन तेनासौ बलेन महता वृतः

મહાપ્રાજ્ઞ સેનાપતિએ સર્વ કાર્ય યથાવિધિ ગોઠવ્યું; અને તે મહાન ચતુરંગિણી સેનાથી સર્વ તરફથી પરિઘેરાયો।

Verse 23

जगाम नहुषं वीरं चापबाणधरं रणे । इंद्रस्य स्यंदने युक्तं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

તે યુદ્ધમાં ધનુષ્ય-બાણ ધારણ કરનાર વીર નહુષ પાસે ગયો—ઇન્દ્રના રથ પર આરૂઢ—સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ।

Verse 24

उद्यंतं समरे वीरं दुरापं देवदानवैः । पश्यंति गगने देवा विमानस्था महौजसः

સમરમાં ઉદય પામતા તે વીરને—દેવો અને દાનવો માટે પણ દુર્જેય—આકાશમાં વિમાનસ્થ મહાતેજસ્વી દેવો નિહાળે છે।

Verse 25

तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम् । सूत उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे ववृषुस्तं शरोत्तमैः

તેજની જ્વાળાઓથી વ્યાપ્ત તે જાણે બીજો સૂર્ય હતો. સૂત બોલ્યા—પછી તે સર્વ દાનવોએ તેના પર ઉત્તમ બાણોની વર્ષા કરી।

Verse 26

खड्गैः पाशैर्महाशूलैः शक्तिभिस्तु परश्वधैः । युयुधुः संयुगे तेन नहुषेण महात्मना

તેઓ ખડ્ગ, પાશ, મહાશૂલ, શક્તિઓ અને પરશુ લઈને તે મહાત્મા નહુષ સામે યુદ્ધમાં લડ્યા।

Verse 27

संरब्धा गर्जमानास्ते यथा मेघा गिरौ तथा । तद्विक्रमं समालोक्य आयुपुत्रः प्रतापवान्

તેઓ ક્રોધથી ઉદ્ભ્રાંત થઈ પર્વત પર ગર્જતા મેઘોની જેમ ગર્જવા લાગ્યા. તે પરાક્રમ જોઈ પ્રતિાપવાન આયુ-પુત્ર તેજસ્વી બની પ્રતિઉત્તર આપવા ઉદ્યત થયો.

Verse 28

इंद्रायुधसमं चापं विस्फार्य स गुणस्वरम् । वज्रस्फोटसमः शब्दश्चापस्यापि महात्मनः

તેણે ઇન્દ્રધનુષ સમાન તે ધનુષને તાણ્યું; તેની પ્રત્યંચામાંથી ગಂಭીર ગુણસ્વર નીકળ્યો. તે મહાત્માના ધનુષનો શબ્દ પણ વજ્રસ્ફોટ સમાન હતો.

Verse 29

नहुषेण कृतो विप्रा दानवानां भयप्रदः । महता तेन घोषेण दानवाः प्रचकंपिरे

હે વિપ્રો! નહુષે એવો મહાઘોષ કર્યો કે તે દાનવોને ભય આપનાર બન્યો. તે મહાન્ નાદથી દાનવો કંપી ઉઠ્યા.

Verse 30

कश्मलाविष्टहृदया भग्नसत्वा महाहवे

મહાયુદ્ધના મધ્યમાં તેમના હૃદય પર વિષાદ છવાઈ ગયો અને તેમનું સાહસ તૂટી ગયું; રણભૂમિમાં તેઓ વ્યાકુલ અને દીનમુખ બન્યા.

Verse 114

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં—વેનોપાખ્યાન, ગુરુતીર્થ-માહાત્મ્ય, ચ્યવનચરિત્ર અને નહુષાખ્યાનના પ્રસંગમાં—એકસો ચૌદમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.