The Account of the Lalitā Hymn, the Protective Armor (Kavaca), and the Thousand Names (Sahasranāma)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथासामावृतिस्थानां शक्तीनां समयेन च । नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि गुरुध्यानपुरः सरम् ॥ १ ॥

સનત્કુમાર બોલ્યા—હવે હું આ શક્તિઓના આવરણ-સ્થાનો તથા સમય-નિયમોને યથાક્રમે, ગુરુ-ધ્યાનને પૂર્વે રાખીને, તેમના સહસ્ર નામો કહું છું।

Verse 2

नाथा नव प्रकाशाद्याः सुभगांताः प्रकीर्तिताः । भूम्यादीनिशिवांतानि विद्धि तत्त्वानि नारद ॥ २ ॥

પ્રકાશથી આરંભ કરીને સुभગા સુધી નવ નાથો પ્રકીર્તિત થયા છે. હે નારદ! ભૂમિ આદિથી લઈને શિવ સુધીના તત્ત્વોને જાણ।

Verse 3

गुरुजन्मादिपर्वाणि दर्शान्तानि च सप्त वै । एतानि प्राहमनोवृत्त्या चिंतयेत्साधकोत्तमः ॥ ३ ॥

ગુરુના જન્મદિવસથી આરંભ કરીને દર્શા-વિધિ સુધી—આ સાત પવિત્ર અનુષ્ઠાનો છે. શ્રેષ્ઠ સાધકે મનની સંયમિત વૃત્તિથી અંતરમાં તેમનું ચિંતન કરવું.

Verse 4

गुरुस्तोत्रं जपेच्चापि तद्गतेनांतरात्मना । नमस्ते नाथ भगवञ्शिवाय गुरुरूपिणे ॥ ४ ॥

અંતરાત્માને તેમાં લીન કરીને ગુરુસ્તોત્રનો જપ પણ કરવો. હે નાથ, હે ભગવન શિવ—ગુરુરૂપે પ્રગટ થનાર તમને નમસ્કાર.

Verse 5

विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वौकृतानेकविग्रह । नवाय नवरूपाय परमार्थैकरूपिणे ॥ ५ ॥

વિદ્યાના અવતારને સિદ્ધ કરનાર, પોતાની ઇચ્છાથી અનેક વિગ્રહ ધારણ કરનાર; સદા નવ, સદા નવનવરૂપ, પરમાર્થમાં એકરૂપ—તમને નમસ્કાર.

Verse 6

सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चिद्धनाय ते । स्वतंत्राय दयाक्लृप्तविग्रहाय शिवात्मने ॥ ६ ॥

સમસ્ત અજ્ઞાનના અંધકારને ભેદનાર સૂર્ય, ચૈતન્ય-ધન, સ્વતંત્ર પ્રભુ; કરુણાથી વિગ્રહ ધારણ કરનાર શિવાત્મા—તમને નમસ્કાર.

Verse 7

परतंत्राय भक्तानां भव्यानां भव्यरूपिणे । विवेकिनां विवेकाय विमर्शाय विमर्शिनाम् ॥ ७ ॥

ભક્તો માટે પરતંત્ર બનનાર; શુભજન માટે શુભરૂપ; વિવેકીઓ માટે વિવેક અને વિચારકો માટે વિચાર—તમને નમસ્કાર.

Verse 8

प्रकाशानां प्रकाशाय ज्ञानिनां ज्ञानरूपिणे । पुरस्तात्पार्श्वयोः पृष्ठे नमः कुर्यामुपर्यधः ॥ ८ ॥

બધા પ્રકાશોના પ્રકાશ, જ્ઞાનીજનના જ્ઞાનસ્વરૂપ પ્રભુને નમસ્કાર. મારા આગળ, બાજુઓમાં, પાછળ, ઉપર અને નીચે—સર્વ દિશામાં હું વંદન કરું છું।

Verse 9

सदा मञ्चित्तसदने विधेहि भवदासनम् । इति स्तुत्वा गुरुं भक्त्या परां देवीं विचिंतयेत् ॥ ९ ॥

‘મારા ચિત્ત-મંદિરમાં સદા તમારું આસન સ્થાપો.’ એમ ભક્તિપૂર્વક ગુરુની સ્તુતિ કરીને, પછી પરમ દેવીનું ચિંતન કરવું જોઈએ।

Verse 10

गणेशग्रहनक्षत्रयोगिनीराशिरूपिणीम् । देवीं मंत्रमयीं नौमि मातृकापीठरूपिणीम् ॥ १० ॥

ગણેશ, ગ્રહ, નક્ષત્ર, યોગિની અને રાશિરૂપિણી દેવીને હું નમું છું; જે મંત્રમયી છે અને માતૃકાઓના પવિત્ર પીઠરૂપે પ્રગટે છે।

Verse 11

प्रणमामि महादेवीं मातृकां परमेश्वरीम् । कालहृल्लोहोलोल्लोहकलानाशनकारिणीम् ॥ ११ ॥

હું મહાદેવી—માતૃકા, પરમેશ્વરી—ને પ્રણામ કરું છું; ‘કાલહૃત્, લોહો, લોલ્લોહ’ જેવા ઉગ્ર મંત્રધ્વનિથી સૂચિત અશુભ કલાઓ અને ક્લેશોનો નાશ કરનારીને વંદન।

Verse 12

यदक्षरै कमात्रेऽपि संसिद्धे स्पर्द्धते नरः । रवितार्क्ष्येंदुकन्दर्पैः शंकरानलविष्णुभिः ॥ १२ ॥

એક માત્રા જેટલું એક અક્ષર પણ સિદ્ધ થઈ જાય ત્યારે મનુષ્ય સૂર્ય, તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ), ચંદ્ર, કંદર્પ, શંકર, અગ્નિ અને વિષ્ણુ સાથે પણ શક્તિમાં સ્પર્ધા કરી શકે છે।

Verse 13

यदक्षरशशिज्योत्स्नामंडितं भुवनत्रयम् । वन्दे सर्वेश्वरीं देवीं महाश्रीसिद्धमातृकाम् ॥ १३ ॥

જેનાં અક્ષરોની ચંદ્રજ્યોત્સ્ના સમી કાંતિથી ત્રિભુવન શોભિત થાય છે, તે સર્વેશ્વરી દેવી મહાશ્રી સિદ્ધમાતૃકાને હું વંદન કરું છું.

Verse 14

यदक्षरमहासूत्रप्रोतमेतज्जगत्त्रयम् । ब्रह्यांडादिकटाहांतं तां वन्दे सिद्धमातृकाम् ॥ १४ ॥

જેનાં અવિનાશી અક્ષરોના મહાસૂત્રમાં બ્રહ્માંડથી લઈને સૃષ્ટિ-કટાહના કાંઠા સુધી આ ત્રિજગત ગૂંથાયેલું છે, તે સિદ્ધમાતૃકાને હું વંદન કરું છું.

Verse 15

यदेकादशमाधारं बीजं कोणत्रयोद्भवम् । ब्रह्यांडादिकटाहांतं जगदद्यापि दृश्यते ॥ १५ ॥

આજેય આ જગત તે બીજ-તત્ત્વરૂપે જ દેખાય છે—જે એકાદશ આધાર પર સ્થિત, ત્રિકોણ-ત્રયમાંથી ઉદ્ભવેલું, અને બ્રહ્માંડ-કટાહના કાંઠા સુધી વિસ્તરેલું છે.

Verse 16

अकचादिटतोन्नद्धपयशाक्षरवर्गिणीम् । ज्येष्ठांगबाहुहृत्कंठकटिपादनिवासिनीम् ॥ १६ ॥

તે ‘અ’થી, પછી ‘ક’ વગેરે ક્રમે અક્ષરવર્ગોમાં ગૂંથાયેલી—દિવ્ય અક્ષરમાળા સમી; અને તે દેહ, ભુજાઓ, હૃદય, કંઠ, કટિ તથા પાદોમાં નિવાસ કરે છે.

Verse 17

नौमीकाराक्षरोद्धारां सारात्सारां परात्पराम् । प्रणमामि महादेवीं परमानंदरूपिणीम् ॥ १७ ॥

‘નૌમી’કાર પવિત્ર અક્ષર દ્વારા પ્રગટ થનારી, સારાત્સાર, પરાત્પરા અને પરમાનંદસ્વરૂપિણી મહાદેવીને હું પ્રણામ કરું છું.

Verse 18

अथापि यस्या जानंति न मनागपि देवताः । केयं कस्मात्क्व केनेति सरूपारूपभावनाम् ॥ १८ ॥

તથાપિ દેવતાઓ પણ તેણીને કણમાત્ર જાણતા નથી—તે કોણ છે, ક્યાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, ક્યાં વસે છે અને કોના દ્વારા પ્રગટ થાય છે; તે દેવી સાકાર-નિરાકાર બંને ભાવથી ધ્યાનયોગ્ય છે।

Verse 19

वंदे तामहमक्षय्यां क्षकाराक्षररूपिणीम् । देवीं कुलकलोल्लोलप्रोल्लसन्तीं शिवां पराम् ॥ १९ ॥

હું તે અક્ષય દેવીને વંદન કરું છું, જેણું સ્વરૂપ ‘ક્ષ’ અક્ષર છે; જે પરમ શિવા, કુલસમૂહના કલોલ-તરંગોમાં ઉછળી તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે।

Verse 20

वर्गानुक्रमयोगेन यस्याख्योमाष्टकं स्थितम् । वन्दे तामष्टवर्गोत्थमहासिद्ध्यादिकेश्वरीम् ॥ २० ॥

વર્ણવર્ગોના ક્રમયોગથી જેમાં ‘ઓં’નું અષ્ટક સ્થિત છે, એવી અષ્ટવર્ગોત્થ મહાસિદ્ધિ આદિની ઈશ્વરી પરમ દેવીને હું વંદન કરું છું।

Verse 21

कामपूर्णजकाराख्य सुपीठांतर्न्निवासिनीम् । चतुराज्ञाकोशभूतां नौमि श्रीत्रिपुरामहम् ॥ २१ ॥

હું શ્રી ત્રિપુરાને નમસ્કાર કરું છું—જે ‘કામપૂર્ણ-જકાર’ નામના ઉત્તમ પીઠની અંદર નિવાસ કરે છે, અને જે ચતુરાજ્ઞા-કોશોની સાક્ષાત્ મૂર્તિ છે।

Verse 22

एतत्स्तोत्रं तु नित्यानां यः पठेत्सुसमाहितः । पूजादौ तस्य सर्वाता वरदाः स्युर्न संशयः ॥ २२ ॥

જે નિત્ય સારા એકાગ્રતાથી—પૂજા આદિ સમયે—આ સ્તોત્રનું પાઠ કરે છે, તેને સર્વ વરદાતા દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈ વર આપે છે; તેમાં શંકા નથી।

Verse 23

अथ ते कवचं देव्या वक्ष्ये नवरतात्मकम् । येन देवासुरनरजयी स्यात्साधकः सदा ॥ २३ ॥

હવે હું તને દેવીનું નવરત્નમય કવચ કહું છું; જેના પ્રભાવથી સાધક સદા દેવ, અસુર અને મનુષ્યો પર વિજયી બને છે.

Verse 24

सर्वतः सर्वदात्मानं ललिता पातु सर्वगा । कामेशी पुरतः पातु भगमाली त्वनंतरम् ॥ २४ ॥

સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વદા સર્વાત્મસ્વરૂપા લલિતા મને સર્વ બાજુથી રક્ષે. આગળ કામેશી રક્ષે, અને તરત પછી ભગમાલી રક્ષે.

Verse 25

दिशं पातु तथा दक्षपार्श्वं मे पातु सर्वदा । नित्यक्लिन्नाथं भेरुण्डादिशं मे पातु कौणपीम् ॥ २५ ॥

દિશાઓનું રક્ષણ થાઓ અને મારું જમણું પાર्श્વ સદા સુરક્ષિત રહે. નિત્યક્લિન્નાથ મને રક્ષે, અને ભેરુણ્ડાધિષ્ઠિત દિશામાં કૌણપી મને રક્ષે.

Verse 26

तथैव पश्चिमं भागं रक्षताद्वह्निवासिनी । महावज्रेश्वरी नित्या वायव्ये मां सदावतु ॥ २६ ॥

એ જ રીતે પશ્ચિમ ભાગનું રક્ષણ વહ્નિવાસિની કરે. વાયવ્ય દિશામાં નિત્ય મહાવજ્રેશ્વરી સદા મને રક્ષે.

Verse 27

वामपार्श्वं सदा पातु इतीमेलरिता ततः । माहेश्वरी दिशं पातु त्वरितं सिद्धिदायिनी ॥ २७ ॥

પછી ‘મારું ડાબું પાર्श્વ સદા રક્ષિત રહે’ એવો મંત્ર ઉચ્ચારી પ્રાર્થના કરવી: ‘શીઘ્ર સિદ્ધિ આપનારી માહેશ્વરી દિશાનું રક્ષણ કરે.’

Verse 28

पातु मामूर्ध्वतः शश्चद्दैवताकुलसुंदरी । अधो नीलपताकाख्या विजया सर्वतश्च माम् ॥ २८ ॥

ઉપરથી દેવગણોથી પરિભ્રમિત સદા-મંગલમયી સુંદરિ દેવી મારી રક્ષા કરે; નીચેથી ‘નીલપતાકા’ નામે પ્રસિદ્ધ વિજયાએ મારી રક્ષા કરે; અને તે સર્વ દિશાઓથી મને સદૈવ સંરક્ષે।

Verse 29

करोतु मे मंगलानि सर्वदा सर्वमंगला । देहंद्रियमनः प्राणाञ्ज्वालामालिनिविग्रहा ॥ २९ ॥

સર્વમંગલા દેવી સદૈવ મારા માટે મંગલ કરે—જેનુ વિગ્રહ જ્વાળાઓની માળાથી આવૃત છે, અને જે દેહ, ઇન્દ્રિયો, મન તથા પ્રાણોની અધિષ્ઠાત્રી છે।

Verse 30

पालयत्वनिशं चित्ता चित्तं मे सर्वदावतु । कामात्क्रोधात्तथा लोभान्मोहान्मानान्मदादपि ॥ ३० ॥

અવિરત જાગૃત ચિત્તા મારી રક્ષા કરે; મારું ચિત્ત સદૈવ રક્ષિત રહે—કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, માન અને મદ-અહંકારથી પણ।

Verse 31

पापान्मां सर्वतः शोकात्संक्षयात्सर्वतः सदा । असत्यात्क्रूरचिंतातोहिंसातश्चौरतस्तथा । स्तैमित्याच्च सदा पांतु प्रेरयंत्यः शुभं प्रति ॥ ३१ ॥

તેઓ સદૈવ સર્વ દિશાઓથી મને બચાવે—પાપથી, શોકથી અને સર્વ પ્રકારના ક્ષય-પતનથી; અસત્યથી, ક્રૂર વિચારોમાંથી, હિંસાથી, ચોરીથી તથા આળસ-જડતાથી પણ; અને મને સતત શુભ તરફ પ્રેરિત કરે।

Verse 32

नित्याः षोडश मां पांतु गजारूढाः स्वशक्तिभिः । तथा हयसमारूढाः पांतु मां सर्वतः सदा ॥ ३२ ॥

પોતપોતાની શક્તિઓથી યુક્ત, ગજરૂઢ સોળ નિત્યાઓ મારી રક્ષા કરે; તેમજ હયારૂઢ દેવી-શક્તિઓ પણ સદૈવ સર્વ દિશાઓથી મારી રક્ષા કરે।

Verse 33

सिंहारूढास्तथा पांतु पांतु ऋक्षगता अपि । रथारूढाश्च मां पांतु सर्वतः सर्वदा रणे ॥ ३३ ॥

સિંહ પર આરૂઢ દિવ્ય શક્તિઓ મારી રક્ષા કરો; ઋક્ષ (ભાલુ) પર ગત શક્તિઓ પણ રક્ષા કરો. રથ પર આરૂઢ શક્તિઓ પણ—યુદ્ધમાં સર્વત્ર સર્વદા મારી રક્ષા કરો॥

Verse 34

तार्क्ष्यारूढाश्च मां पांतु तथा व्योमगताश्च ताः । भूतगाः सर्वगाः पांतु पांतु देव्यश्च सर्वदा ॥ ३४ ॥

તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ) પર આરૂઢ દેવીઓ મારી રક્ષા કરો; તેમજ વ્યોમગતા દેવીઓ પણ. ભૂતગા અને સર્વગા શક્તિઓ રક્ષા કરો; દેવીઓ સર્વદા મારી રક્ષા કરો॥

Verse 35

भूतप्रेतपिशाचाश्च परकृत्यादिकान् गदान् । द्रावयंतु स्वशक्तीनां भूषणैरायुधैर्मम ॥ ३५ ॥

ભૂત, પ્રેત અને પિશાચ—પરકૃત્યા આદિથી ઉત્પન્ન રોગોને મારી સ્વશક્તિઓના ભૂષણો અને આયુધો દ્વારા દૂર હાંકી કાઢો॥

Verse 36

गजाश्वद्वीपिपंचास्यतार्क्ष्यारूढाखिलायुधाः । असंख्याः शक्तयो देव्यः पांतु मां सर्वतः सदा ॥ ३६ ॥

ગજ, અશ્વ, દ્વીપી (ચિત્તો/ચિતાબાઘ), સિંહમુખ સ્વરૂપો તથા તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ) પર આરૂઢ, સર્વ આયુધધારિણી અસંખ્ય દેવી-શક્તિઓ—સર્વદા સર્વત્ર મારી રક્ષા કરો॥

Verse 37

सायं प्रातर्जपन्नित्याकवचं सर्वरक्षकम् । कदाचिन्नाशुभं पश्येत्सर्वदानंदमास्थितः ॥ ३७ ॥

જે નિત્ય સાંજે અને પ્રાતઃ આ સર્વરક્ષક કવચનો જપ કરે છે, તે કદી અશુભ નથી જોતો; સદા આનંદમાં સ્થિત રહી સુરક્ષિત રહે છે॥

Verse 38

इत्येतत्कवचं प्रोक्तं ललितायाः शुभावहम् । यस्य शंधारणान्मर्त्यो निर्भयो विजयी सुखी ॥ ३८ ॥

આ રીતે લલિતાદેવીનું આ કવચ કહેલું છે, જે અતિ શુભફળ આપનારું છે. તેનું ધારણ કરવાથી મનુષ્ય નિર્ભય, વિજયી અને સુખી બને છે.

Verse 39

अथ नाम्नां सहस्रं ते वक्ष्ये सावरणार्चनम् । षोडशानामपि मुने स्वस्वक्रमगतात्मकम् ॥ ३९ ॥

હવે હું તને સહસ્ર નામો તથા આવરણ-અર્ચનની વિધિ કહું છું. હે મુને, સોળેયનું પણ પોતપોતાના ક્રમમાં સ્થિત સ્વરૂપ સહિત વર્ણન કરીશ.

Verse 40

ललिता चापि वा कामेश्वरी च भगमालिनी । नित्यक्लिन्ना च भेरुंडा कीर्तिता वह्निवासिनी ॥ ४० ॥

તે લલિતા, કામેશ્વરી અને ભગમાલિની નામે પણ સ્તુત છે. તે નિત્યક્લિન્ના અને ભેરુન્ડા કહેવાય છે; અગ્નિમાં નિવાસ કરનારી ‘વહ્નિવાસિની’ તરીકે પણ કીર્તિત છે.

Verse 41

वज्रेश्वरी तथा दूती त्वरिता कुलसुंदरी । नित्या संवित्तथा नीलपताका विजयाह्वया ॥ ४१ ॥

તે વજ્રેશ્વરી, દૂતી, ત્વરિતા, કુલસુંદરી; નિત્યા, સંવિત્, નીલપતાકા અને વિજયાહ્વયા નામે પણ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 42

सर्वमंगलिका चापि ज्वालामालिनिसंज्ञिता । चित्रा चेति क्रमान्नित्याः षोडशपीष्टविग्रहाः ॥ ४२ ॥

તથા સર્વમંગલિકા, ‘જ્વાલામાલિની’ નામે પ્રસિદ્ધ અને ચિત્રા—આ રીતે ક્રમશઃ આ નિત્યાઓ સોળ છે, જે પીષ્ટ-વિગ્રહ (વિધિથી રચિત સ્વરૂપ) રૂપે પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 43

कुरुकुल्ला च वाराही द्वे एते चेष्टविग्रहे । वशिनी चापि कामेशी मोहिनी विमलारुणा ॥ ४३ ॥

કુરુકુલ્લા અને વારાહી—આ બે ચેષ્ટા તથા ક્રિયાશક્તિના અધિષ્ઠાત્રી સ્વરૂપો છે; સાથે વશિની, કામેશી, મોહિની અને વિમલારુણા પણ છે।

Verse 44

तपिनी च तथा सर्वेश्वरी चाप्यथ कौलिनी । मुद्राणंतनुरिष्वर्णरूपा चापार्णविग्रहा ॥ ४४ ॥

તે તપિની છે, તેમજ સર્વેશ્વરી અને કૌલિની પણ; પવિત્ર મુદ્રાઓની સాక్షાત્ તનુ તે જ છે; સુવર્ણ તેજથી દીપ્ત ઈશ્વર-સ્વરૂપા, અને જેના દેહરૂપે અપાર સમુદ્ર છે।

Verse 45

पाशवर्णशरीरा चाकुर्वर्णसुवपुर्द्धरा । त्रिखंडा स्थापनी सन्निरोधनी चावगुंठनी ॥ ४५ ॥

તેનું શરીર પાશવર્ણ (તામ્ર-ભૂરું) છે અને તેજસ્વી વર્ણનું સુંદર સ્વરૂપ ધરાવે છે; તે ત્રિખંડા છે—સ્થાપની, સન્નિરોધની અને અવગુંઠની (આવરણ કરનારી) પણ તે જ છે।

Verse 46

सन्निधानेषु चापाख्या तथा पाशांकुशाभिधा । नमस्कृतिस्तथा संक्षोभणी विद्रावणी तथा ॥ ४६ ॥

સન્નિધાન કર્મોમાં ‘ચાપ’ નામની વિધિ છે; તેમજ ‘પાશ’ અને ‘અંકુશ’ નામની વિધિઓ પણ છે. ‘નમસ્કૃતિ’, ‘સંક્ષોભણી’ અને ‘વિદ્રાવણી’ પણ કહેવાય છે।

Verse 47

आकर्षणी च विख्याता तथैवावे शकारिणी । उन्मादिनी महापूर्वा कुशाथो खेचरी मता ॥ ४७ ॥

‘આકર્ષણી’ પણ વિખ્યાત છે, તેમજ ‘આવેશકારિણી’ પણ; ‘ઉન્માદિની’, અતિ પ્રાચીન ‘મહાપૂર્વા’, ‘કુશાથા’ અને ‘ખેચરી’—એવું માનવામાં આવે છે।

Verse 48

बीजा शक्त्युत्थापना च स्थूलसूक्ष्मपराभिधा । अणिमा लघिमा चैव महिमा गरिमा तथा ॥ ४८ ॥

બીજા અને શક્ત્યુત્થાપના નામની સિદ્ધિઓ, તેમજ સ્થૂલ, સૂક્ષ્મ અને પરા કહેવાતી શક્તિઓ; અને અણિમા, લઘિમા, મહિમા તથા ગરિમા પણ (ઉલ્લેખિત છે)।

Verse 49

प्राप्तिः प्रकामिता चापि चेशिता वशिता तथा । भुक्तिः सिद्धिस्तथैवेच्छा सिद्धिरूपा च कीर्तिता ॥ ४९ ॥

પ્રાપ્તિ, પ્રકામિતા, ઈશિતા અને વશિતા; તેમજ ભુક્તિ અને સિદ્ધિ—અને ઇચ્છાસિદ્ધિ પણ—આ બધું સિદ્ધિના સ્વરૂપો તરીકે કીર્તિત છે।

Verse 50

ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा । वाराहींद्राणी चामुंडा महालक्ष्मीस्वरूपिणी ॥ ५० ॥

બ્રાહ્મી, માહેશ્વરી, કૌમારી અને વૈષ્ણવી; વારાહી, ઇન્દ્રાણી તથા ચામુંડા—આ બધાં મહાલક્ષ્મીના જ સ્વરૂપ છે।

Verse 51

कामा बुद्धिरहंकारशब्दस्पर्शस्वरूपिणी । रूपरूपा रसाह्वा च गंधवित्तधृतिस्तथा ॥ ५१ ॥

તે કામ, બુદ્ધિ અને અહંકારનું સ્વરૂપ છે; તેમજ શબ્દ અને સ્પર્શના તત્ત્વરૂપ છે। તે રૂપનું પણ રૂપ છે, ‘રસ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ; અને ગંધ, વિત્ત (ચેતના) તથા ધૃતિ પણ તે જ છે।

Verse 52

नाभबीजामृताख्या च स्मृतिदेहात्मरूपिणी । कुसुमा मेखला चापि मदना मदनातुरा ॥ ५२ ॥

તે ‘નાભબીજામૃતા’ નામે પણ ઓળખાય છે; સ્મૃતિ, દેહ અને આત્માનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે। તે કુસુમા અને મેખલા પણ છે; ‘મદના’ અને મદનથી આતુર પણ તે જ છે।

Verse 53

रेखा संवेगिनी चैव ह्यंकुशा मालिनीति च । संक्षोभिणी तथा विद्राविण्याकर्षणरूपिणी ॥ ५३ ॥

તે ‘રેખા’, ‘સંવેગિની’, ‘અંકુશા’ અને ‘માલિની’ કહેવાય છે; તેમજ ‘સંક્ષોભિણી’, ‘વિદ્રાવિણી’ અને ‘આકર્ષણ-રૂપિણી’ પણ છે।

Verse 54

आह्लादिनीति च प्रोक्ता तथा समोहिनीति च । स्तंभिनीजंभिनीचैव वशंकर्यथ रंजिनी ॥ ५४ ॥

તેને ‘આહ્લાદિની’ (આનંદ આપનારી) તથા ‘સમોહિની’ (મોહ કરનારી) કહેવામાં આવી છે; તેમજ ‘સ્તંભિની’, ‘જંભિની’, ‘વશંકરી’ અને ‘રંજિની’ પણ છે।

Verse 55

उन्मादिनी तथैवार्थसाधिनीति प्रकीर्तिता । संपत्तिपूर्णा सा मंत्रमयी द्वंद्वक्षयंकरी ॥ ५५ ॥

તે ‘ઉન્માદિની’ તથા ‘અર્થસાધિની’ તરીકે પ્રકીર્તિત છે; સંપત્તિથી પરિપૂર્ણ, તે મંત્રમયી છે અને દ્વંદ્વનો ક્ષય કરનારી છે।

Verse 56

सिद्धिः संपत्प्रदाचैव प्रियमंगलकारिणी । कामप्रदा निगदिता तथा दुःखविमोचिनी ॥ ५६ ॥

તે સિદ્ધિ અને સંપત્તિ આપનારી, પ્રિય તથા મંગલ કરનારી, ઇચ્છિત કામનાઓ આપનારી અને દુઃખથી મુક્ત કરનારી કહેવાય છે।

Verse 57

मृत्युप्रशमनीचैव तथा विघ्ननिवारिणी । अंगसुंदरिका चैव तथा सौभाग्यदायिनी ॥ ५७ ॥

તે મૃત્યુનું પ્રશમન કરનારી અને વિઘ્નો દૂર કરનારી; અંગસૌંદર્ય આપનારી તથા સૌભાગ્ય દેનારી પણ છે।

Verse 58

ज्ञानैश्वर्यप्रदा ज्ञानमयी चैव च पंचमी । विंध्यवासनका घोरस्वरूपा पापहारिणी ॥ ५८ ॥

પંચમી જ્ઞાન તથા આધ્યાત્મિક ઐશ્વર્ય આપનારી, સ્વયં જ્ઞાનમયી છે. વિંધ્યવાસિની, ઘોર સ્વરૂપવાળી, તે પાપોનું હરણ કરે છે.

Verse 59

तथानंदमयी रक्षा रूपेप्सितफलप्रदा । जयिनी विमला चाथ कामेशी वज्रिणी भगा ॥ ५९ ॥

તથા તે આનંદમયી, રક્ષા-રૂપિણી; રૂપ-સૌંદર્યાદિ વિષયોમાં ઇચ્છિત ફળ આપનારી છે. તે જયિની, વિમલા; તેમજ કામેશી, વજ્રિણી અને ભગા તરીકે પણ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 60

त्रैलोक्यमोहना स्थाना सर्वाशापरिपूरणी । सर्वसक्षोभणगता सौभाग्यप्रदसंस्थिता ॥ ६० ॥

તે ત્રિલોકને મોહીત કરનાર ધામ છે, સર્વ આશાઓ પૂર્ણ કરનારી છે; સર્વને ક્ષોભિત કરનાર શક્તિ છે, અને સૌભાગ્ય આપનારી તરીકે સુસ્થિર છે.

Verse 61

सर्वार्थसाधकागारा सर्वरोगहरास्थिता । सर्वरक्षाकरास्थाना सर्वसिद्धिप्रदस्थिता ॥ ६१ ॥

તે સર્વ અર્થ સિદ્ધ કરનાર આગાર છે; સર્વ રોગ હરનાર રૂપે સ્થિત છે. સર્વ રક્ષા કરનાર સ્થાનમાં પ્રતિષ્ઠિત છે, અને સર્વ સિદ્ધિ આપનાર રૂપે સ્થિર છે.

Verse 62

सर्वानंदमयाधारबिंदुस्थानशिवात्मिका । प्रकृष्टा च तथा गुप्ता ज्ञेया गुप्ततरापि च ॥ ६२ ॥

તે સર્વાનંદમય આધાર, બિંદુ અને સ્થાનમાં સ્થિત શિવાત્મિકા છે. તે પરમ ઉત્તમ છે અને ગુપ્ત પણ; તેને વધુ ગુપ્તતર રહસ્યરૂપે જાણવી જોઈએ.

Verse 63

संप्रदायस्वरूपा च कुलकौलनिगर्भगा । रहस्यापरापरप्राकृत्तथैवातिरहस्यका ॥ ६३ ॥

તે સંપ્રદાય-સ્વરૂપિણી છે અને કુલ તથા કૌલ પરંપરામાં અંતર્નિહિત છે. તેને ‘રહસ્ય’, ‘પર-અપર’, ‘પ્રાકૃત-રૂપ’ તેમજ ‘અતિરહસ્ય’ રૂપે ઉપદેશવામાં આવે છે.

Verse 64

त्रिपुरा त्रिपुरेशी च तथैव पुरवासिनी । श्रीमालिनी च सिद्धान्ता महात्रिपुरसुंदरी ॥ ६४ ॥

તે ત્રિપુરા છે; તે ત્રિપુરેશી—ત્રણ પુરોની અધિષ્ઠાત્રી—છે; તેમજ પુરવાસિની—પવિત્ર નગરીમાં નિવાસ કરનારી—છે. તે શ્રીમાલિની—શ્રીથી શોભિત; તે સિદ્ધાંતા—સ્થાપિત સિદ્ધાંતનો સાર; અને તે મહાત્રિપુરસુંદરી—ત્રિલોકની પરમ સુંદરિ—છે.

Verse 65

नवरत्नमयद्वीपनवखंडविराजिता । कल्पकोद्यानसंस्था च ऋतुरूपेंद्रियार्चका ॥ ६५ ॥

તે નવરત્નમય દ્વીપ સમાન નવ ખંડોથી વિરાજિત છે. તે કલ્પવૃક્ષોના ઉદ્યાનોમાં સ્થિત છે અને ઋતુરૂપ ધારણ કરીને ઇન્દ્રિયો દ્વારા પૂજાય છે.

Verse 66

कालमुद्रा मातृकाख्या रत्नदेशोपदेशिका । तत्त्वाग्रहगाभिधा मूर्तिस्तथैव विषयद्विपा ॥ ६६ ॥

તેમજ ‘કાલમુદ્રા’, ‘માતૃકા’, ‘રત્નદેશોપદેશિકા’, ‘તત્ત્વાગ્રહગા’ એવા નામોથી (આ સાધનાઓ) કહેવાય છે; અને એ જ રીતે ‘મૂર્તિ’ તથા ‘વિષયદ્વિપા’ પણ છે.

Verse 67

देशकालाकारशब्दरूपा संगीतयोगिनी । समस्तगुप्तप्रकटसिद्धयोगिनिचक्रयुक् ॥ ६७ ॥

તે દેશ, કાળ, આકાર, શબ્દ અને રૂપરૂપે દેહધારિણી છે; તે સંગીત-યોગિણી છે. તે ગુપ્ત તથા પ્રગટ એવા સર્વ સિદ્ધ-યોગિણીચક્ર સાથે સંયુક્ત છે.

Verse 68

वह्निसूर्येन्दुभूताह्वा तथात्माष्टाक्षराह्वया । पंचधार्यास्वरूपा च नानाव्रतसमाह्वया ॥ ६८ ॥

તે અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને ભૂતતત્ત્વોના નામોથી ઓળખાય છે; તેમજ ‘આત્મા’ અને અષ્ટાક્ષર મંત્રના નામથી પણ પ્રસિદ્ધ છે. તે ‘પંચધાર્ય’ સ્વરૂપ છે અને વિવિધ વ્રતો અનુસાર અનેક નામોથી વર્ણવાય છે.

Verse 69

निषिद्धाचाररहिता सिद्धचिह्नस्वरूपिणी । चतुर्द्धा कूर्मभागस्था नित्याद्यर्चास्वरूपिणी ॥ ६९ ॥

તે નિષિદ્ધ આચારથી રહિત અને સિદ્ધિચિહ્નોથી યુક્ત સ્વરૂપિણી છે. કૂર્મભાગના ચતુર્વિધ વિભાગોમાં સ્થિત રહી, તે નિત્યાદિ અર્ચના-વિધિઓનું જ સ્વરૂપ બની રહે છે.

Verse 70

दमनादिसमभ्यर्चा षट्कर्मसिद्धिदायिनी । तिथिवारपृथग्द्रव्यसमर्चनशुभावहा ॥ ७० ॥

દમના આદિ દ્રવ્યો વડે કરેલી સમ્યક અર્ચના ષટ્કર્મસિદ્ધિ આપે છે. તિથિ અને વાર અનુસાર અલગ અલગ દ્રવ્યો વડે કરેલું પૂજન શુભ ફળ લાવે છે.

Verse 71

वायोश्यनंगकुसुमा तथैवानंगमेखला । अनंगमदनानंगमदनातुरसाह्वया ॥ ७१ ॥

તે ‘વાયોશ્યનંગકુસુમા’ તથા ‘અનંગમેખલા’ કહેવાય છે; તેમજ ‘અનંગમદના’, ‘અનંગમદનાતુરા’ અને ‘સાહ્વયા’ નામોથી પણ પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 72

मददेगिनीका चैव तथा भुवनपालिनी । शशिलेखा समुद्दिष्टा गतिलेखाह्वया मता ॥ ७२ ॥

તે ‘મદદેગિનીકા’ તથા ‘ભુવનપાલિની’ નામે પણ કહેવાય છે. તેને ‘શશિલેખા’ તરીકે ઉલ્લેખિત કરવામાં આવી છે અને ‘ગતિલેખા’ નામથી પણ માનવામાં આવે છે.

Verse 73

श्रद्धा प्रीति रतिश्चैव धृतिः कांतिर्मनोरमा । मनोहरा समाख्याता तथैव हि मनोरथा ॥ ७३ ॥

શ્રદ્ધા, પ્રીતિ, રતિ, ધૃતિ, કાંતિ અને મનોરમા—આ બધાંને પણ ‘મનોહરા’ નામે કહે છે; તેમજ ‘મનોરથા’ પણ.

Verse 74

मदनोन्मादिनी चैव मोदिनी शंखिनी तथा । शोषिणी चैव शंकारी सिंजिनी सुभगा तथा ॥ ७४ ॥

તે મદનોન્માદિની, મોદિની, શંખિની; શોષિની, કલ્યાણકારી શંકરી; સિંજિની અને સુભગા તરીકે કીર્તિત છે.

Verse 75

पूषाचेद्वासुमनसा रतिः प्रीतिर्धृतिस्तथा । ऋद्धिः सौम्या मरीचिश्च तथैव ह्यंशुमालिनी ॥ ७५ ॥

જો દેવતા પૂષા હોય, તો વાસુમનસા, રતિ, પ્રીતિ, ધૃતિ; તેમજ ઋદ્ધિ, સૌમ્યા, મરીચિ અને અંશુમાલિની—આ તેમની શક્તિઓ/સહચારિણીઓ કહેવાય છે.

Verse 76

शशिनी चांगिरा छाया तथा संपूर्णमंडला । तुष्टिस्तथामृताख्या च डाकिनी साथ लोकपा ॥ ७६ ॥

શશિની, આંગિરા, છાયા, સંપૂર્ણમંડલા; તુષ્ટિ, ‘અમૃતા’ નામે પ્રસિદ્ધ; ડાકિની તથા લોકપાલો—આ પણ અહીં ગણાયા છે.

Verse 77

बटुकेभास्वरूपा च दुर्गा क्षेत्रेशरूपिणी । कामराजस्वरूपा च तथा मन्मथरूपिणी ॥ ७७ ॥

તે બટુકેભ (ભૈરવ) સ્વરૂપિણી છે; દુર્ગા છે, જે ક્ષેત્રેશ (પવિત્ર ક્ષેત્રના અધિપતિ) રૂપે પ્રગટે છે. તે કામરાજ સ્વરૂપિણી અને મન્મથ સ્વરૂપિણી પણ છે.

Verse 78

कंदर्प्परूपिणी चैव तथा मकरकेतना । मनोभवस्वरूपा च भारती वर्णरूपिणी ॥ ७८ ॥

તે કંદર્પરૂપિણી તથા મકરકેતન-ધ્વજધારિણી છે; મનોભવ—મનમાંથી જન્મેલી કામનાનું સ્વરૂપ છે, અને ભારતી (સરಸ್ವતી) વર્ણ-અક્ષરોની મૂર્તિ છે।

Verse 79

मदना मोहिनी लीला जंभिनी चोद्यमा शुभा । ह्लादिनी द्राविणी प्रीती रती रक्ता मनोरमा ॥ ७९ ॥

તે મદના, મોહિની, લીલા, જંભિની, ચોદ્યમા અને શુભા છે; તેમજ હ્લાદિની, દ્રાવિણી, પ્રીતિ, રતિ, રક્તા અને મનોરમા પણ છે।

Verse 80

सर्वोन्मादा सर्वमुखा ह्यभंगा चामितोद्यमा । अनल्पाव्यक्तविभवा विविधाक्षोभविग्रहा ॥ ८० ॥

તે સર્વ ઉન્માદોની મૂળ, સર્વમુખી, અખંડ અને અમિત ઉદ્યમવાળી છે; તેની વિભૂતિ અપાર હોવા છતાં અવ્યક્ત છે, અને તેનો વિગ્રહ વિવિધ પ્રકારની અક્ષોભ્ય મહિમાથી યુક્ત છે।

Verse 81

रागशक्तिर्द्वेषशक्तिस्तथा शब्दादिरूपिणी । नित्या निरंजना क्लिन्ना क्लेदेनी मदनातुरा ॥ ८१ ॥

તે રાગશક્તિ અને દ્વેષશક્તિ છે, તેમજ શબ્દાદિ વિષયોના રૂપમાં પણ પ્રગટે છે. તે નિત્યા, નિરંજન; છતાં ક્લિન્ન બની આસક્તિનો ક્લેદ ઉપજાવે છે અને મદનથી આતુર રહે છે।

Verse 82

मदद्रवा द्राविणी च द्रविणी चैति कीर्तिता । मदाविला मंगला च मन्मथानी मनस्विनी ॥ ८२ ॥

તેને મદદ્રવા, દ્રાવિણી અને દ્રવિણી એમ કીર્તિત કરવામાં આવે છે; તેમજ મદાવિલા, મંગલા, મન્મથાની અને મનસ્વિની એમ પણ કહેવામાં આવે છે।

Verse 83

मोहा मोदा मानमयी माया मंदा मितावती । विजया विमला चैव शुभा विश्वा तथैव च ॥ ८३ ॥

મોહા (મોહ), મોદા (આનંદ), માનમયી (અહંકાર-શક્તિ), માયા (ભ્રમ), મંદા (જડતા), મિતાવતી (સંયમ), વિજયા (વિજય), વિમલા (નિર્મળતા), શુભા (મંગળ), તથા વિશ્વા (સર્વવ્યાપકતા)—આ નામો પણ કહેવાય છે।

Verse 84

विभूतिर्विनता चैव विविधा विनता क्रमात् । कमला कामिनी चैव किराता कीर्तिरूपिणी ॥ ८४ ॥

તે વિભૂતિ કહેવાય છે, તેમજ વિનતા પણ; પછી ક્રમથી વિવિધા અને ફરી વિનતા; તેમ જ કમલા અને કામિની; અને કિરાતા—જે કીર્તિરૂપિણી છે।

Verse 85

कुट्टिनी च समुद्दिष्टा तथैव कुलसुंदरी । कल्याणी कालकोला च डाकिनी शाकिनी तथा ॥ ८५ ॥

કુટ્ટિની પણ ઉલ્લેખિત છે, તેમજ કુલસુંદરી; કલ્યાણી, કાલકોલા, અને તેમ જ ડાકિની તથા શાકિની।

Verse 86

लाकिनी काकिनी चैव राकिनी काकिनी तथा । इच्छाज्ञाना क्रियाख्या चाप्यायुधाष्टकधारिणी ॥ ८६ ॥

લાકિની અને કાકિની, તેમજ રાકિની અને કાકિની પણ; આ શક્તિઓ ઇચ્છા, જ્ઞાન અને ક્રિયા તરીકે ઓળખાય છે, અને દરેકને અષ્ટ-આયુધ ધારણ કરનારી કહેવાય છે।

Verse 87

कपर्दिनी समुद्दिष्टा तथैव कुलसुंदरी । ज्वालिनी विस्फुलिंगा च मंगला सुमनोहरा ॥ ८७ ॥

તે કપર્દિની તરીકે ઉદ્ઘોષિત છે, તેમજ કુલસુંદરી; જ્વાલિની અને વિસ્ફુલિંગા પણ; મંગલા—મંગળપ્રદા—અને સુમનોહરા, જે મનને મોહે છે।

Verse 88

कनका किनवा विद्या विविधा च प्रकीर्तिता । मेषा वृषाह्वया चैव मिथुना कर्कटा तथा ॥ ८८ ॥

આ જ્યોતિષવિદ્યા અનેક રૂપે પ્રકીર્તિત છે—‘કનકા’ અથવા ‘કિનવા’ જેવા નામભેદોથી, વિવિધ જ્ઞાનરૂપે; તેમજ મેષ, વૃષભ, મિથુન અને કર્કટ રાશિઓ પણ ગણાય છે।

Verse 89

सिंहा कन्या तुला कीटा चापा च मकरा तथा । कुम्भा मीना च सारा च सर्वभक्षा तथैव च ॥ ८९ ॥

સિંહ, કન્યા, તુલા, કીટ (વૃશ્ચિક), ચાપ (ધનુ), મકર; કુંભ અને મીન—તથા ‘સારા’ અને ‘સર્વભક્ષા’ નામના વર્ગો પણ—આ બધું જણાવાયું છે।

Verse 90

विश्वात्मा विविधोद्भूतचित्ररूपा च कीर्तिता । निःसपत्ना निरातंका याचनाचिंत्यवैभवा ॥ ९० ॥

તે વિશ્વાત્મા તરીકે કીર્તિત છે, વિવિધ ઉદ્ભવોમાંથી જન્મેલા અદ્ભુત ચિત્રરૂપોમાં પ્રગટ થનારી. તે નિઃસપત્ન, નિરાતંક છે અને યાચનાથી પર, અચિંત્ય વૈભવથી યુક્ત છે।

Verse 91

रक्ता चैव ततः प्रोक्ताविद्याप्राप्तिस्वरूपिणी । हृल्लेखा क्लेदिनी क्लिन्ना क्षोभिणी मदनातुरा ॥ ९१ ॥

પછી તે ‘રક્તા’ તરીકે કહેવાઈ—વિદ્યાપ્રાપ્તિનું સ્વરૂપ. તેમજ ‘હૃલ્લેખા’, ‘ક્લેદિની’, ‘ક્લિન્ના’, ‘ક્ષોભિની’ અને ‘મદનાતુરા’ એવા નામોથી પણ કીર્તિત છે।

Verse 92

निपंदना रागवती तथैव मदनावती । मेखला द्राविणी वेगवती चैव प्रकीर्तिता ॥ ९२ ॥

‘નિપંદના’, ‘રાગવતી’ તથા ‘મદનાવતી’; અને ‘મેખલા’, ‘દ્રાવિણી’, ‘વેગવતી’—આ નામો પણ અહીં પ્રખ્યાત રીતે પ્રકીર્તિત છે।

Verse 93

कमला कामिनी कल्पा कला च कलिताद्भुता । किरता च तथा काला कदना कौशिका तथा ॥ ९३ ॥

તે કમલા, કામિની, કલ્પા અને કલા—તથા કલિતાદ્ભુતા; તેમજ કિરાતા અને કાળી; કદના અને કૌશિકા નામે પણ કીર્તિત છે.

Verse 94

कंबुवादनिका चैव कातरा कपटा तथा । कीर्तिश्चापि कुमारी च कुंकुमा परिकीर्तिता ॥ ९४ ॥

તે ‘કંબુવાદનિકા’ પણ, ‘કાતરા’ અને ‘કપટા’ પણ; તેમજ ‘કીર્તિ’, ‘કુમારી’ અને ‘કુંકુમા’—એ રીતે પણ અહીં પરિકીર્તિત છે.

Verse 95

भञ्जिनी वेगिनी नागा चपला पेशला सती । रतिः श्रद्धा भोगलोला मदोन्मत्ता मनस्विनी ॥ ९५ ॥

તે ભઞ્જિની, વેગિની, નાગા, ચપલા, પેશલા, સતી; તેમજ રતિ, શ્રદ્ધા, ભોગલોલા, મદોન્મત્તા અને મનસ્વિની પણ છે.

Verse 96

विह्वला कर्षिणी लोला तथा मदनमालिनी । विनोदा कौतुका पुण्या पुराणा परिकीर्तिता ॥ ९६ ॥

તે વિહ્વલા, કર્ષિણી, લોલા અને મદનમાલિની; તેમજ વિનોદા, કૌતુકા, પુણ્યા અને પુરાણા—એ રીતે પરિકીર્તિત છે.

Verse 97

वागीशी वरदा विश्वा विभवाविघ्नकारिणी । बीजविघ्नहरा विद्या सुमुखी सुंदरी तथा ॥ ९७ ॥

તે વાણીની અધિષ્ઠાત્રી, વરદાયિની, સર્વવ્યાપી છે; તે વૈભવ આપે અને વિઘ્નો દૂર કરે છે. તે બીજરূপ વિઘ્નહરી, સ્વયં વિદ્યા, સુમુખી અને સુંદરિ પણ છે.

Verse 98

सारा च सुमना चैव तथा प्रोक्ता सरस्वती । समया सर्वगा विद्धा शिवा वाणी च कीर्तिता ॥ ९८ ॥

તે ‘સારા’ અને ‘સુમના’ તરીકે પણ કહેવાય છે તથા ‘સરಸ್ವતી’ તરીકે પણ પ્રખ્યાત છે. તે ‘સમયા’ અને સર્વવ્યાપી ‘સર્વગા’ તરીકે જાણીતી છે; ‘શિવા’ અને ‘વાણી’ (પાવન વાક્) તરીકે પણ કીર્તિત છે.

Verse 99

दूरसिद्धा तथा प्रोक्ताथो विग्रहवती मता । नादा मनोन्मनी प्राणप्रतिष्ठारुणवैभवा ॥ ९९ ॥

તે ‘દૂરસિદ્ધા’ તરીકે પણ કહેવાય છે અને ‘વિગ્રહવતી’ (પ્રગટ સ્વરૂપવાળી) તરીકે માનવામાં આવે છે. તે ‘નાદા’, ‘મનોન્મની’, ‘પ્રાણપ્રતિષ્ઠા’ અને ‘અરુણવૈભવા’—આ ઉપાધિઓથી વર્ણિત છે.

Verse 100

प्राणापाना समाना च व्यानोदाना च कीर्तिता । नागा कूर्मा तच कृकला देवदत्ता धनञ्जया ॥ १०० ॥

પ્રાણ, અપાન, સમાન, વ્યાન અને ઉદાન—આ પાંચ મુખ્ય પ્રાણવાયુ તરીકે ઘોષિત છે. તેમ જ નાગ, કૂર્મ, કૃકલ, દેવદત્ત અને ધનંજય—આ પાંચ ઉપપ્રાણ તરીકે પણ કહ્યા છે.

Verse 101

फट्कारी किंकराराध्या जया च विजया तथा । हुंकारी खेटचरी चंडाछेदिनी क्षपिणी तथा ॥ १०१ ॥

તે ‘ફટ્કારી’ (ફટ્ શબ્દથી આવાહિત) છે; કિંકરો (સેવકો) દ્વારા આરાધ્ય છે; અને ‘જયા’ તથા ‘વિજયા’ છે. તે ‘હુંકારી’ (હું શબ્દથી આવાહિત) છે; ‘ખેટચરી’ (આકાશગામિની) છે; ‘ચંડાછેદિની’ (ઉગ્રનું છેદન કરનારી) અને ‘ક્ષપિણી’ (સંહારિણી) પણ છે.

Verse 102

स्त्रीहुंकारी क्षेमकारी चतुरक्षररूपिणी । श्रीविद्यामतवर्णांगी काली याम्या नृपार्णका ॥ १०२ ॥

તે સ્ત્રીરૂપ ‘હુંકારી’ શક્તિ છે; ક્ષેમકારી (રક્ષા-કલ્યાણ આપનારી) છે; અને ચતુરક્ષર મંત્રસ્વરૂપિણી છે. તે શ્રીવિદ્યા-સ્વભાવવાળી, વર્ણમય અંગો ધરાવતી છે; તે ‘કાળી’, ‘યામ્યા’ અને ‘નૃપાર્ણકા’ નામે પણ કહેવાય છે.

Verse 103

भाषा सरस्वती वाणी संस्कृता परा । बहुरूपा चित्तरूपा रम्यानंदा च कौतुका ॥ १०३ ॥

વાણી સ્વયં સરસ્વતી છે—સંસ્કૃત પરા વાણી; તે બહુરૂપા, ચિત્તરૂપા, રમણીય, આનંદદાયિની અને અદ્ભુતનું કારણ છે।

Verse 104

त्रयाख्या परमात्माख्याप्यमेयविभवा तथा । वाक्स्वरूपा बिंदुसर्गरूपा विश्वात्मिका तथा ॥ १०४ ॥

તે ‘ત્રયા’ તરીકે જાણીતી છે, ‘પરમાત્મા’ પણ કહેવાય છે—જેની વિભૂતિ અમેય છે. તે વાક્સ્વરૂપા, બિંદુ-સર્ગરૂપા અને વિશ્વાત્મિકા છે।

Verse 105

तथा त्रैपुरकंदाख्या ज्ञात्रादित्रिविधात्मिका । आयुर्लक्ष्मीकीर्तिभोगसौंदर्यारोग्यदायिका ॥ १०५ ॥

તેમજ ‘ત્રૈપુરકંદ’ નામની (વિદ્યા) જ્ઞાતા આદિથી ત્રિવિધાત્મિકા છે; તે આયુષ્ય, લક્ષ્મી, કીર્તિ, ભોગ, સૌંદર્ય અને આરોગ્ય આપે છે।

Verse 106

ऐहिकामुष्मिकज्ञानमयी च परिकीर्तिता । जीवाख्या विजयाख्या च तथैव विश्वविन्मयी ॥ १०६ ॥

આને ઐહિક તથા આમુષ્મિક—બન્ને જ્ઞાનમયી તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. તેને ‘જીવા’, ‘વિજયા’ અને ‘વિશ્વવિનમયી’ પણ કહે છે।

Verse 107

हृदादिविद्या रूपादिभानुरूपाः जगदूपुः । विश्वमो हनिका चैव त्रिपुरामृतसंज्ञिका ॥ १०७ ॥

હૃદાદિ નામની વિદ્યાઓ, સૂર્યાદિ રૂપોને અનુરૂપ ભાનુરૂપિણીઓ; તેમજ ‘જગદૂપુ’, ‘વિશ્વમો’, ‘હનિકા’ અને ‘ત્રિપુરામૃત’ સંજ્ઞાવાળી (વિદ્યાઓ)—આ બધાનું વર્ણન થાય છે।

Verse 108

सर्वाप्यायनरूपा च मोहिनी क्षोभणी तथा । क्लेदिनी च समाख्याता तथैव च महोदया ॥ १०८ ॥

તે સર્વપોષણ અને પરિપૂરણ-સ્વરૂપિણી છે; તે મોહિની તથા ક્ષોભિણી પણ છે. તે ‘ક્લેદિની’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે અને તેવી જ રીતે ‘મહોદયા’—મહાસમૃદ્ધિ આપનારી—પણ કહેવાય છે.

Verse 109

संपत्करी हलक्षार्णा सीमामातृतनू रतिः । प्रीतिर्मनोभवा वापि प्रोक्ता वाराधिपा तथा ॥ १०९ ॥

તે ‘સંપત્કરી’—સમૃદ્ધિ આપનારી; ‘હલક્ષાર্ণા’—અક્ષર/વર્ણમયી; ‘સીમામાતૃતનૂ’—સીમાની માતૃ-તનુ—છે. તે ‘રતિ’, ‘પ્રીતિ’, ‘મનોભવા’ તથા ‘વારાધિપા’—જળની અધિષ્ઠાત્રી—પણ કહેવાય છે.

Verse 110

त्रिकूटा चापि षट्कूटा पंचकूटा विशुद्धगा । अनाहत गता चैव मणिपूरकसंस्थिता ॥ ११० ॥

તે ‘ત્રિકૂटा’, ‘ષટ્કૂटा’ અને ‘પંચકૂटा’ તરીકે પણ ઓળખાય છે. તે વિશુદ્ધ ચક્રમાં ગતિ કરે છે, અનાહતમાં પ્રવેશે છે અને મણિપૂરકમાં સ્થિત થાય છે.

Verse 111

स्वाधिष्ठानसमासीनाधारस्थाज्ञासमास्थिता । षट्त्रिंशत्कूटरूपा च पंचाशन्मिथुनात्मिका ॥ १११ ॥

તે સ્વાધિષ્ઠાનમાં આસનસ્થ, આધાર (મૂલાધાર)માં સ્થિત અને આજ્ઞા-શક્તિમાં દૃઢ પ્રતિષ્ઠિત છે. તે છત્રીસ કૂટરૂપા અને પચાસ યुग્મ-તત્ત્વમય આત્મસ્વરૂપિણી છે.

Verse 112

पादुकादिकसिद्धीशा तथा विजयदायिनी । कामरूपप्रदा वेतालरूपा च पिशाचिका ॥ ११२ ॥

તે પાદુકા વગેરે સાથે સંબંધિત સિદ્ધિઓની અધિષ્ઠાત્રી છે અને વિજય આપનારી છે. તે ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરવાની શક્તિ આપે છે; તે વેતાલરૂપા તથા પિશાચિકા રૂપે પણ પ્રગટ થાય છે.

Verse 113

विचित्रा विभ्रमा हंसी भीषणी जनरंजिका । विशाला मदना तुष्टा कालकंठी महाभया ॥ ११३ ॥

તે વિચિત્રા અને વિભ્રમરૂપા, હંસસમાન ગતિ ધરાવતી; ભયંકર છતાં જનરંજિકા છે. તે વિશાળા, મદનપ્રેરિકા અને તુષ્ટા; કાલકંઠી તથા મહાભયંકરી છે.

Verse 114

माहेंद्री शंखिनी चैंद्री मंगला वटवासिनी । मेखला सकला लक्ष्मीर्मालिनीविश्वनायिका ॥ ११४ ॥

તે માહેન્દ્રી, શંખિની, ઐન્દ્રી, મંગલા, વટવાસિની; મેખલા, સકલા, લક્ષ્મી, માલિની અને વિશ્વનાયિકા છે.

Verse 115

सुलोचना सुशोभा च कामदा च विलासिनी । कामेश्वरी नंदिनी च स्वर्णरेखा मनोहरा ॥ ११५ ॥

તે સુલોચના, સુશોભા, કામદા અને વિલાસિની છે; કામેશ્વરી, નંદિની, સ્વર્ણરેખાયુક્તા અને મનોહરા છે.

Verse 116

प्रमोदा रागिणी सिद्धा पद्मिनी च रतिप्रिया । कल्याणदा कलादक्षा ततश्च सुरसुन्दरी ॥ ११६ ॥

તેઓ પ્રમોદા, રાગિણી, સિદ્ધા, પદ્મિની અને રતિપ્રિયા; કલ્યાણદા, કલાદક્ષા અને પછી સુર સુંદરિ છે.

Verse 117

विभ्रमा वाहका वीरा विकला कोरकाकविः । सिंहनादा महानादा सुग्रीवा मर्कटा शठा ॥ ११७ ॥

વિભ્રમા, વાહકા, વીરા, વિકલા, કોરકાકવિ; સિંહનાદા, મહાનાદા, સુગ્રીવા, મર્કટા અને શઠા—આ નામો અહીં ઉલ્લેખિત છે.

Verse 118

बिडालाक्षा बिडालास्या कुमारी खेचरी भवा । मयूरा मंगला भीमा द्विपवक्त्रा खरानना ॥ ११८ ॥

તે બિલાડી-નેત્રવાળી, બિલાડી-મુખી, કુમારી, આકાશમાં વિહરતી ખેચરી અને ભવા છે. તે મયૂર-સદૃશ, મંગલમયી, ભયંકરી, દ્વિમુખી અને ગધેડા-મુખી કહેવાય છે.

Verse 119

मातंगी च निशाचारा वृषग्राहा वृकानना । सैरिभास्या गजमुखा पशुवक्त्रा मृगानना ॥ ११९ ॥

અને તે માતંગી, રાત્રિમાં વિહરનારી, વృషભોને ગ્રહણ કરનારી વೃಷગ્રાહિણી, વરુ-મુખી; ભેંસ જેવી વાણીવાળી; ગજમુખી; પશુ-વક્ત્રા અને મૃગ-મુખી કહેવાય છે.

Verse 120

क्षोभका मणिभद्रा च क्रीडका सिंहचक्रका । महोदरा स्थूलशिखा विकृतास्या वरानना ॥ १२० ॥

તે ક્ષોભકા, મણિભદ્રા અને ક્રીડકા; સિંહચક્રકા; મહોદરા; સ્થૂલશિખા; વિકૃતાસ્યા અને વરાનના—આ નામો અહીં ગણાયા છે.

Verse 121

चपला कुक्कुटास्या च पाविनी मदनालसा । मनोहरा दीर्घजंघा स्थूलदन्ता दशानना ॥ १२१ ॥

તે ચપલા, કુક્કુટ-મુખી, પાવિની અને મદનથી અલસ થયેલી છે. તે મનોહરા, દીર્ઘજંઘા, સ્થૂલદંતા અને દશાનના પણ છે.

Verse 122

सुमुखा पंडिता क्रुद्धा वराहास्या सटामुखा । कपटा कौतुका काला किंकरा कितवा खला ॥ १२२ ॥

તે સુમુખી અને પંડિતા જેવી દેખાય છે, છતાં ક્રુદ્ધા છે; વરાહ-મુખી અને વृष-મુખી છે. તે કપટી, કૌતુકી, કાળી, કિંકરી, કિતવા (જુગારી) અને ખલા કહેવાય છે.

Verse 123

भक्षका भयदा सिद्धा सर्वगा च प्रकीर्तिता । जया च विजया दुर्गा भद्रा भद्रकरी तथा ॥ १२३ ॥

તે ભક્ષકા, ભયદા, સિદ્ધા અને સર્વગા તરીકે પ્રકીર્તિત છે; તેમજ જયા, વિજયા, દુર્ગા, ભદ્રા અને ભદ્રકરી તરીકે પણ કથિત છે।

Verse 124

अम्बिका वामदेवी च महामायास्वरूपिणी । विदारिका विश्वमयी विश्वा विश्वविभंजिता ॥ १२४ ॥

તે અંબિકા અને વામદેવી છે, મહામાયાનું સ્વરૂપ છે; તે વિદારિકા—સમગ્ર વિશ્વમાં વ્યાપ્ત; તે જ વિશ્વ છે અને વિશ્વને અનેક રૂપોમાં વિભાજિત કરનાર શક્તિ પણ તે જ છે।

Verse 125

वीरा विक्षोभिणी विद्या विनोदा बीजविग्रहा । वीतशोका विषग्रीवा विपुला विजयप्रदा ॥ १२५ ॥

આ વિદ્યા વીરરૂપા છે, આંતરિક ક્ષોભને દૂર કરનારી, મનને વિનોદ આપનારી, અને સર્વ સિદ્ધિઓનું બીજ-વિગ્રહ છે। તે શોકરહિત, વિષગ્રીવા (વિષને નિષ્પ્રભ કરનારી), વિપુલા અને વિજયપ્રદા છે।

Verse 126

विभवा विविधा विप्रा तथैव परिकीर्तिता । मनोहरा मंगली च मदोत्सिक्ता मनस्विनी ॥ १२६ ॥

તે વિભવા, વિવિધા અને વિપ્રા તરીકે પણ પ્રકીર્તિત છે; તેમજ પરિકીર્તિતા, મનોહરા, મંગલી, મદોત્સિક્તા અને મનસ્વિની તરીકે પણ કહેવાય છે।

Verse 127

मानिनी मधुरा माया मोहिनी च तथा स्मृता । भद्रा भवानी भव्या च विशालाक्षी शुचिस्मिता ॥ १२७ ॥

તે માનિની, મધુરા, માયા અને મોહિની તરીકે સ્મરાય છે; તેમજ ભદ્રા, ભવાની, ભવ્યા, વિશાલાક્ષી અને શુચિસ્મિતા પણ છે।

Verse 128

ककुभा कमला कल्पा कलाथो पूरणी तथा । नित्या चाप्यमृता चैव जीविता च तथा दया ॥ १२८ ॥

તે કકુભા, કમલા, કલ્પા, કલાથા તથા પૂરણિ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તે નિત્યા, અમૃતા, જીવિતા અને દયા (કરુણા) સ્વરૂપા છે.

Verse 129

अशोका ह्यमला पूर्णा पूर्णा भाग्योद्यता तथा । विवेका विभवा विश्वा वितता च प्रकीर्तिता ॥ १२९ ॥

તે અશોકા, અમલા અને પૂર્ણા—સર્વથા પૂર્ણ—તથા ભાગ્યવતી અને સદા ઉદ્યતા તરીકે કીર્તિત છે; તે વિવેકા, વિભવા, વિશ્વા અને વિતતા તરીકે પણ પ્રકીર્તિત છે.

Verse 130

कामिनी खेचरी गर्वा पुराणापरमेश्वरी । गौरी शिवा ह्यमेया च विमला विजया परा ॥ १३० ॥

તે કામિની, ખેચરી અને ગર્વા છે; પુરાણોમાં વર્ણિત પરમેશ્વરી છે. તે ગૌરી, શિવા, અમેયા, વિમલા, વિજયા અને પરા પણ છે.

Verse 131

पवित्रा पद्मिनी विद्या विश्वेशी शिववल्लभा । अशेषरूपा ह्यानंदांबुजाक्षी चाप्यनिंदिता ॥ १३१ ॥

તે પવિત્રા અને પદ્મિની છે; તે સ્વયં વિદ્યા છે. તે વિશ્વેશી, શિવવલ્લભા; તે અશેષરૂપા, આનંદમયી, પદ્માક્ષી અને અનિંદિતા છે.

Verse 132

वरदा वाक्यदा वाणी विविधा वेदविग्रहा । विद्या वागीश्वरी सत्या संयता च सरस्वती ॥ १३२ ॥

સરಸ್ವતી વરદાયિની, સદ્વાક્યદાયિની છે; તે વિવિધરૂપ વાણી, વેદવિગ્રહ સ્વરૂપા છે. તે વિદ્યા, વાગીશ્વરી, સત્યા અને સંયતા છે.

Verse 133

निर्मलानन्दरूपा च ह्यमृता मनिदा तथा । पूषा चैव तथा पुष्टिस्तुष्टिश्चापि रतिर्धृतिः ॥ १३३ ॥

તે નિર્મળ આનંદસ્વરૂપા, અમૃતા અને મણિદાત્રી છે; તેમજ પૂષા (પોષણ કરનારી), પુષ્ટિ, તુષ્ટિ, રતિ અને ધૃતિ પણ તે જ છે।

Verse 134

शशिनी चैद्रिका कांतिज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरंगगदा । पूर्णा पूर्णामृता कामदायिनीन्दुकलात्मिका ॥ १३४ ॥

તે શશિની, ચૈદ્રિકા, કાંતિમય ચંદ્રજ્યોત્સ્ના છે; તે શ્રી અને પ્રીતિ છે, ગદાધારિણી પણ છે। તે પૂર્ણા, પૂર્ણામૃતા, કામદાયિની અને ઇન્દુકલાત્મિકા છે।

Verse 135

तपिनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वालिनी रुचिः । सुषुम्णा भोगदा विश्वा बाधिनी धारिणी क्षमा ॥ १३५ ॥

તે તપિની, તાપિની, ધૂમ્રા, મરીચિ, જ્વાલિની, રુચિ, સુષુમ્ણા, ભોગદા, વિશ્વા, બાધિની, ધારિણી અને ક્ષમા—આ ક્રમે તેની દિવ્ય શક્તિઓ છે।

Verse 136

धूम्रार्चिरूष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिंगिनी । सुश्रीः स्वरूपा कपिला हव्यकव्यवहा तथा ॥ १३६ ॥

તે ધૂમ્રાર્ચિ, ઊષ્મા, જ્વલિની, જ્વાલિની, વિસ્ફુલિંગિની; સુશ્રી, સ્વરૂપા, કપિલા—અને દેવોના હવ્ય તથા પિતૃઓના કવ્યને વહન કરનારી છે।

Verse 137

घस्मरा विश्वकवला लोलाक्षी लोलजिह्विका । सर्वभक्षा सहस्राक्षी निःसंगा च गतिप्रिया ॥ १३७ ॥

તે ઘસ્મરા છે, સમગ્ર વિશ્વને ગળી જનારિ; તેની આંખો ચંચળ છે, જીભ પણ લોલ. તે સર્વભક્ષા, સહસ્રાક્ષી, નિઃસંગા અને અવિરત ગતિપ્રિયા છે।

Verse 138

अर्चित्याचाप्रमेया च पूर्णरूपा दुरासदा । सर्वा संसिद्धिरूपा च पावनीत्येकरूपिणी ॥ १३८ ॥

તે પૂજનીય છે, અપ્રમેય છે, પૂર્ણરૂપિણી છે અને દુર્લભ છે. તે સર્વ સિદ્ધિઓનું સ્વરૂપ, પાવન કરનારી અને એકતત્ત્વરૂપિણી છે.

Verse 139

तथा यामलवेधाख्या शाक्ते वेदस्वरूपिणी । तथा शांभववेधा च भावनासिद्धिसृचिनी ॥ १३९ ॥

તેમ જ શાક્ત પરંપરામાં ‘યામલ-વેધ’ નામની રીત છે, જે વેદસ્વરૂપિણી કહેવાય છે. તેમજ ‘શાંભવ-વેધ’ પણ છે, જે ભાવના-સાધનાથી સિદ્ધિ પ્રદાન કરે છે.

Verse 140

वह्निरूपा तथा दस्रा ह्यमाविघ्ना भुजंगमा । षण्मुखा रविरूपा च माता दुर्गा दिशा तथा ॥ १४० ॥

તે અગ્નિરૂપિણી છે; તે બળ અને આરોગ્ય આપનારી (દસ્રા) છે; તે નિશ્ચયે વિઘ્નનાશિની છે; તે ભુજંગ-શક્તિરૂપે સ્થિત છે. તે ષણ્મુખી, રવિરૂપિણી; તે માતા દુર્ગા અને દિશાઓની અધિષ્ઠાત્રી શક્તિ પણ છે.

Verse 141

धनदा केशवा चापि यमी चैव हरा शशा । अश्विनी च यमी वह्नि रूपा धात्रीति कीर्तिता ॥ १४१ ॥

તે ધનદા, કેશવા, યમી, હરા, શશા, અશ્વિની, યમી, વહ્નિરૂપા અને ધાત્રી—આ નામોથી પણ કીર્તિત થાય છે.

Verse 142

चंद्रा शिवादितिर्जीवा सर्पिणी पितृरूपिणी । अर्यम्णा च भगा सूर्या त्वाष्ट्रिमारुतिसंज्ञिका ॥ १४२ ॥

તે ચંદ્રા, શિવા, અદિતિ, જીવા, સર્પિણી અને પિતૃરૂપિણી કહેવાય છે; તેમજ તે અર્યમ્ણા, ભગા, સૂર્યા, ત્વાષ્ટ્રી અને મારુતી નામોથી પણ ઓળખાય છે.

Verse 143

इंद्राग्निरूपा मित्रा चापींद्राणी निर्ऋतिर्जला । वैश्वदेवी हरितभूर्वासवी वरुणा जया ॥ १४३ ॥

એ દેવી ઇન્દ્ર-અગ્નિરૂપા છે; તે મિત્રા છે; તેમજ ઇન્દ્રાણી, નિઋતિ અને જલા (જલમયી) પણ છે. તે વૈશ્વદેવી, હરિતભૂ, વાસવી, વરુણા અને જયા (વિજય) છે.

Verse 144

अहिर्बुध्न्या पूषणी च तथा कारस्करामला । उदुंबरा जंबुका च खदिरा कृष्णारूपिणी ॥ १४४ ॥

અહિર્બુધ્ન્યા, પૂષણી અને કારસ્કરામલા; તેમજ ઉદુંબરા, જંબુકા અને ખદિરા—આ બધાં કૃષ્ણારૂપિણી (કૃષ્ણ-સ્વરૂપ) પ્રકટતાઓ કહેવાય છે.

Verse 145

वंशा च पिप्पला नागा रोहिणा च पलाशका । पक्षका च तथाम्बष्ठा बिल्वाचार्जुनरूपिणी ॥ १४५ ॥

તેઓ વંશા, પિપ્પલા, નાગા, રોહિણા અને પલાશકા તરીકે ઓળખાય છે; તેમજ પક્ષકા અને અંબષ્ઠા પણ—જે બિલ્વ અને અર્જુન વૃક્ષરૂપે પ્રગટે છે.

Verse 146

विकंकता च ककुभा सरला चापि सर्जिका । वंजुला पनसार्का च शमी हलिप्रियाम्रका ॥ १४६ ॥

તથા વિકંકતા, કકુભા, સરલા અને સರ್ಜિકા; તેમજ વંજુલા, પનસા, આર્કા, શમી, હલિપ્રિયા અને આમ્રકા પણ (પવિત્ર નામો) છે.

Verse 147

निम्बा मधूकसंज्ञा चाप्यश्वत्था च गजाह्वया । नागिनी सर्पिणी चैव शुनी चापि बिडालिकी ॥ १४७ ॥

નિમ્બાને મધૂકા પણ કહે છે, અને અશ્વત્થાને ગજાહ્વયા. એ જ રીતે નાગિનીને સર્પિણી, અને શુનીને બિડાલિકી પણ કહેવામાં આવે છે.

Verse 148

छागी मार्जारिका मूषी वृषभा माहिषी तथा । शार्दूली सैरिभी व्याघ्री हरिणी च मृगी शुनी ॥ १४८ ॥

છાગી, માર্জારિકા (બિલાડી), મૂષી; વૃષભા અને માહિષી; શાર્દૂલી, સૈરિભી, વ્યાઘ્રી; હરિણી, મૃગી અને શુની—આ રૂપો ગણાવ્યાં છે.

Verse 149

कपिरूपा च गोघंटा वानरी च नराश्विनी । नगा गौर्हस्तिनी चेति तथा षट्चक्रवासिनी ॥ १४९ ॥

તે કપિરূপા છે અને ‘ગોઘંટા’ તરીકે ઓળખાય છે; વાનરી અને નરાશ્વિની; તેમજ નાગા, ગૌર અને હસ્તિની—આ રીતે તે ષટ્ચક્રવાસિની અધિષ્ઠાત્રી છે.

Verse 150

त्रिखंडा तीरपालाख्या भ्रामणी द्रविणी तथा । सोमा सूर्या तिथिर्वारा योगार्क्षा करणात्मिका ॥ १५० ॥

કાળને ત્રિખંડા કહેવામાં આવ્યો છે; તે ‘તીરપાલ’ (સીમારક્ષક) નામે પણ પ્રસિદ્ધ; તે સર્વને ભ્રમણ કરાવે અને દ્રવિણી (ધનદાયિની) છે. ચંદ્ર-સૂર્યના આધારે—તિથિ, વાર, યોગ, નક્ષત્ર અને કરણસ્વરૂપે—તે ગણાય છે.

Verse 151

यक्षिणी तारणा व्योमशब्दाद्याप्रांणिनी च धीः । क्रोधिनी स्तंभिनी चंडोञ्चंडा ब्राह्यादिरूपिणी ॥ १५१ ॥

યક્ષિણી, તારણા, વ્યોમશબ્દા; તેમજ આપ્રાંણિની અને ધી; ક્રોધિની અને સ્તંભિની; ચંડા અને અતિચંડા—આ શક્તિઓ બ્રાહ્મી આદિ રૂપો ધારણ કરે છે.

Verse 152

सिंहस्था व्याघ्रगा चैव गजाश्वगरुडस्थिता । भौमाप्या तैजसीवायुरूपिणी नाभसा तथा ॥ १५२ ॥

તે સિંહ પર આસીન છે; વ્યાઘ્ર પર ગતિ કરે છે; ગજ, અશ્વ અને ગરુડ પર પણ આરૂઢ છે. તે પૃથ્વી-જળ, અગ્નિ-વાયુ તથા આકાશ (નાભસ) રૂપ ધારણ કરે છે.

Verse 153

एकावक्त्रा चतुर्वक्त्रा नवक्त्रा कलानना । पंचविंशतिवक्त्रा च षड्विंशद्वदना तथा ॥ १५३ ॥

તે એકમુખી, ચતુર્મુખી, નવમુખી અને કલાઓની મૂર્તિ તરીકે વર્ણવાય છે; તેમજ પચ્ચીસમુખી અને છવ્વીસમુખી પણ કહેવાય છે.

Verse 154

ऊनपंचाशदास्या च चतुःषष्टि मुखा तथा । एकाशीतिमुखा चैव शताननसमन्विता ॥ १५४ ॥

કેટલાંક સ્થળે તે ઓગણપચાસમુખી, અન્યત્ર ચોસઠમુખી; ક્યાંક એક્યાસીમુખી અને ક્યાંક શતમુખોથી સમન્વિતા તરીકે વર્ણવાય છે.

Verse 155

स्थूलरूपा सूक्ष्मरूपा तेजोविग्रहधारिणी । वृणावृत्तिस्वरूपा च नाथावृत्तिस्वरूपिणी ॥ १५५ ॥

તે સ્થૂલરૂપ અને સૂક્ષ્મરૂપ—બન્ને ધારણ કરે છે; તે તેજોમય જ્યોતિર્મય દેહ ધરાવે છે. તે ‘વૃણા-વૃત્તિ’ની સ્વરૂપા છે અને ‘નાથ-વૃત્તિ’ની પણ સ્વરૂપિણિ છે.

Verse 156

तत्त्वावृत्तिस्वरूपापि नित्यावृत्तिवपुर्द्धरा ॥ १५६ ॥

તે તત્ત્વ તરફ વળતી ‘તત્ત્વાવૃત્તિ’ની સ્વરૂપા હોવા છતાં, સદા પ્રવૃત્ત ‘નિત્યાવૃત્તિ’નું વપુ ધારણ કરે છે.

Verse 157

अंगावृत्तिस्वरूपा चाप्यायुधावृत्तिरूपिणी । गुरुपंक्तिस्वरूपा च विद्यावृत्तितनुस्तथा ॥ १५७ ॥

તે અંગસાધનાની ‘અંગાવૃત્તિ’ની સ્વરૂપા છે અને આયુધસાધનાની ‘આયુધાવૃત્તિ’ની પણ રૂપિણિ; તે ગુરુપરંપરાની મૂર્તિ છે, અને તેનું તન ‘વિદ્યાવૃત્તિ’—જ્ઞાનશક્તિ જ છે.

Verse 158

ब्रह्माद्यावृत्तिरूपा च परा पश्यतिका तथा । मध्यमा वैखरी शीर्षकण्ठताल्वोष्ठदन्तगा ॥ १५८ ॥

બ્રહ્મા આદિની આદ્ય સ્પંદનધારારૂપે ‘પરા’ વાણી કહેવાય છે; તેવી જ રીતે ‘પશ્યંતી’ પણ છે. પછી ‘મધ્યમા’ અને ‘વૈખરી’; વૈખરી શિર, કંઠ, તાલુ, ઓષ્ઠ અને દંત દ્વારા પ્રગટ થાય છે.

Verse 159

जिह्वामूलगता नासागतोरः स्थलगामिनी । पदवाक्यस्वरूपा च वेदभाषास्वरूपिणी ॥ १५९ ॥

વાણી જિહ્વાના મૂળમાંથી ઉત્પન્ન થઈ નાસિકા અને ઉરઃપ્રદેશના માર્ગે ચાલીને ઉચ્ચારસ્થાને બહાર પ્રગટ થાય છે. તે પદ અને વાક્યના રૂપ ધારણ કરે છે અને વેદભાષાનું જ સ્વરૂપ છે.

Verse 160

सेकाख्या वीक्षणाख्या चोपदेशाख्या तथैव च । व्याकुलाक्षरसंकेता गायत्री प्रणवादिका ॥ १६० ॥

પ્રણવ ‘ૐ’થી આરંભ થતી ગાયત્રી ‘સેકા’, ‘વીક્ષણા’ અને ‘ઉપદેશા’ જેવી તકનીકી રીતોથી પણ સૂચિત થાય છે; તેમજ અક્ષરોના વિશેષ, જટિલ સંકેત-વિન્યાસથી પણ ચિહ્નિત થાય છે.

Verse 161

जपहोमार्चनध्यानयंत्रतर्पणरूपिणी । सिद्धसारस्वता मृत्युंजया च त्रिपुरा तथा ॥ १६१ ॥

તે જપ, હોમ, અર્ચન, ધ્યાન, યંત્ર અને તર્પણના રૂપે સાકાર થાય છે. તે ‘સિદ્ધ-સારસ્વતા’, ‘મૃત્યુંજયા’ તથા ‘ત્રિપુરા’ નામે પણ જાણીતી છે.

Verse 162

गारुडा चान्नपूर्णा चाप्यश्वरूढा नवात्मिका । गौरी च देवी हृदया लक्षदा च मतंगिनी ॥ १६२ ॥

તે ‘ગારુડા’, ‘અન્નપૂર્ણા’, ‘અશ્વરૂઢા’, ‘નવાત્મિકા’, ‘ગૌરી’, ‘દેવી’, ‘હૃદયા’, ‘લક્ષદા’ અને ‘મતંગિની’—આ નામો/રૂપોથી પણ પૂજ્ય છે.

Verse 163

निष्कत्रयपदा चेष्टा वादिनी च प्रकीर्तिता । राजलक्ष्मीर्महालक्ष्मीः सिद्धलक्ष्मीर्गवानना ॥ १६३ ॥

તે નિષ્કત્રયપદા, ચેષ્ટા અને વાદિની તરીકે પ્રખ્યાત છે. તે રાજલક્ષ્મી, મહાલક્ષ્મી, સિદ્ધલક્ષ્મી તથા ગવાનના નામે પણ પ્રસિદ્ધ છે॥૧૬૩॥

Verse 164

इत्येवं ललितादेव्या दिव्यं नामसहस्रकम् । सर्वार्थसिद्धिदं प्रोक्तं चतुर्वर्गफलप्रदम् ॥ १६४ ॥

આ રીતે દેવી લલિતાનું દિવ્ય નામસહસ્ર કહેલું છે; તે સર્વ કાર્યમાં સિદ્ધિ આપનારું અને ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ એવા ચતુર્વર્ગનું ફળ આપનારું છે॥૧૬૪॥

Verse 165

एतन्नित्यमुषःकाले यो जपेच्छुद्धमानसः । स योगी ब्रह्मविज्ज्ञानी शिवयोगी तथात्मवित् ॥ १६५ ॥

જે શુદ્ધ મનથી દરરોજ પ્રાતઃકાળે તેનો જપ કરે છે, તે યોગી, બ્રહ્મજ્ઞાની, શિવયોગી તથા આત્મવિદ્ બને છે॥૧૬૫॥

Verse 166

द्विरावृत्त्या प्रजपतो ह्यायुरारोग्यसंपदः । लोकानुरंजनं नारीनृपावर्जनकर्म च ॥ १६६ ॥

જે તેને બે વાર આવર્તન કરીને જપે છે, તેને આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સંપત્તિ મળે છે; તેમજ લોકાનુરંજન, સ્ત્રી-આકર્ષણ અને નૃપાવર્જન (રાજાઓને પ્રભાવિત/વશ કરવાના) કર્મમાં પણ સિદ્ધિ થાય છે॥૧૬૬॥

Verse 167

अपृथक्त्वेन सिद्ध्यंति साधकस्यास्य निश्चितम् । त्रिरावृत्त्यास्य वै पुंसो विश्वं भूयाद्वशेऽखिलम् ॥ १६७ ॥

નિશ્ચિતપણે આ સાધકની સિદ્ધિઓ અપૃથક્ત્વ—દેવી સાથે અભેદભાવ—દ્વારા સિદ્ધ થાય છે. અને તે પુરુષ ત્રણ વાર આવર્તન કરે તો સમગ્ર વિશ્વ તેના વશમાં આવે છે॥૧૬૭॥

Verse 168

चतुरावृत्तितश्चास्य समीहितमनारतम् । फलत्येव प्रयोगार्हो लोकरक्षाकरो भवेत् ॥ १६८ ॥

ચાર આવૃત્તિથી જપ કરવાથી ઇચ્છિત ફળ અવિરત અને નિશ્ચિત રીતે સિદ્ધ થાય છે. આ પ્રયોગ વિધિમાં યોગ્ય બની લોકરક્ષક બને છે.

Verse 169

पंचावृत्त्या नरा नार्यो नृपा देवाश्च जंतवः । भजंत्येनं साधकं च देव्यामाहितचेतसः ॥ १६९ ॥

પાંચ આવૃત્તિથી પુરુષો-સ્ત્રીઓ, રાજાઓ, દેવતાઓ અને સર્વ જીવો તેને ભજે છે; અને સાધક પણ દેવીમાં ચિત્ત સ્થિર કરી ભક્તિપૂર્વક આરાધના પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 170

षडावृत्त्या तन्मयः स्यात्साधकश्चास्य सिद्धयः । अचिरेणैव देवीनां प्रसादात्संभवंति च ॥ १७० ॥

છ આવૃત્તિથી સાધક તન્મય બની જાય છે, અને તેના માટે સિદ્ધિઓ પણ પ્રગટ થાય છે—દેવીઓના પ્રસાદથી અતિશીઘ્ર.

Verse 171

सप्तावृत्त्यारिरोगादिकृत्यापस्मारनाशनम् । अष्टावृत्त्या नरो भूपान्निग्रहानुग्रहक्षमः ॥ १७१ ॥

સાત આવૃત્તિથી શત્રુજન્ય રોગ, કૃત્યા અને અપસ્મારનો નાશ થાય છે. આઠ આવૃત્તિથી મનુષ્ય રાજદંડ તથા રાજાનુગ્રહ—બન્ને સહન અને પ્રાપ્ત કરવા સમર્થ બને છે.

Verse 172

नवावृत्त्या मन्मथाभो विक्षोभयति भूतलम् । दशावृत्त्या पठेन्नित्यं वाग्लक्ष्मीकांतिसिद्धये ॥ १७२ ॥

નવ આવૃત્તિથી સાધક મન્મથ સમ તેજસ્વી બની ભૂતલને પણ વિક્ષુભિત કરે છે. દશ આવૃત્તિથી વાણી-સિદ્ધિ, લક્ષ્મી અને કાંતિ માટે નિત્ય પાઠ કરવો જોઈએ.

Verse 173

रुद्रावृत्त्याखिलर्द्धिश्च तदायत्तं जगद्भवेत् । अर्कावृत्त्या सिद्धिभिः स्याद्दिग्भिर्मर्त्यो हरोपमः ॥ १७३ ॥

રુદ્રવૃત્તિનું અનુષ્ઠાન કરવાથી સર્વ સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય અને જગત તેના આધિન બને. અર્કવૃત્તિથી મનુષ્ય સિદ્ધિઓથી યુક્ત થઈ દિશાઓ પર અધિકાર મેળવી હર (શિવ) સમાન બને.

Verse 174

विश्वावृत्त्या तु विजयी सर्वतः स्यात्सुखी नरः । शक्रावृत्त्याखिलेष्टाप्तिः सर्वतो मंगलं भवेत् ॥ १७४ ॥

વિશ્વાવૃત્તિ અપનાવવાથી મનુષ્ય સર્વત્ર વિજયી અને સર્વ રીતે સુખી બને. શક્રાવૃત્તિથી સર્વ ઇષ્ટની પ્રાપ્તિ થાય અને સર્વ દિશાઓથી મંગળ થાય.

Verse 175

तिथ्यावृत्त्याखिलानिष्टानयन्तादाप्नुयान्नरः । षोडशावृत्तितो भूयान्नरः साक्षान्महेश्वरः ॥ १७५ ॥

તિથિવૃત્તિનું અનુષ્ઠાન કરવાથી મનુષ્ય સર્વ અનિષ્ટ દૂર કરી ઇષ્ટફળ પ્રાપ્ત કરે. તેને સોળ વાર કરવાથી તે અત્યંત મહાન બને—જાણે સాక్షાત્ મહેશ્વર જ.

Verse 176

विश्वं स्रष्टुं पालयितुं संहतु च क्षमो भवेत् । मंडलं मासमात्रं वा यो जपेद्यद्यदाशयः ॥ १७६ ॥

જે કોઈ પોતાના હૃદયના આશય મુજબ પૂર્ણ મંડળકાળ અથવા માત્ર એક માસ સુધી જપ કરે, તે વિશ્વની સૃષ્ટિ, પાલન અને સંહાર કરવા પણ સમર્થ બને.

Verse 177

तत्तदेवाप्नुयात्सत्यं शिवस्य वचनं यथा । इत्येतत्कथितं विप्र नित्यावृत्त्यर्चनाश्रितम् ॥ १७७ ॥

શિવના વચન મુજબ આ સત્ય છે કે સાધક જે ઇચ્છે તે જ યથાવત્ પ્રાપ્ત કરે. હે વિપ્ર, આ વાત નિત્ય જપ અને અર્ચના પર આધારિત કહી છે.

Verse 178

नाम्नां सहस्रं मनसोऽभीष्टसंपादनक्षमम् ॥ १७८ ॥

પાવન સહસ્ર નામ મનના અભીષ્ટ હેતુઓ સિદ્ધ કરવા સમર્થ અને ફળદાયક છે।

Verse 179

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे ललितास्तोत्र कवचसहस्रनामकथनं नामैकोननवतितमोऽध्यायाः ॥ ८९ ॥

આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગના બૃહદુપાખ્યાનના તૃતીયપાદમાં ‘લલિતા સ્તોત્ર, કવચ અને સહસ્રનામ કથન’ નામનો ઓગણનેવ્વદમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।