The Account of Kārtavīrya’s Protective Kavaca (Kārtavīrya-kavaca-vṛttānta)
ગુપ્ત તંત્રવિધિ પ્રગટ કરવાને લીધે નારદ સનત્કુમારની સ્તુતિ કરે છે અને કીર્તવીર્ય/કાર્તવીર્યનું કવચ માગે છે. સનત્કુમાર અદ્ભુત રક્ષાકવચ શીખવે છે, જે સર્વ કાર્યોમાં સિદ્ધિ આપે—સહસ્રબાહુ, આયુધધારી, તેજસ્વી રથારૂઢ સમ્રાટનું ધ્યાન, હરિના ચક્રાવતાર રૂપનું સ્મરણ અને ‘રક્ષા’નો ઉચ્ચાર. દિક્પાલો તથા આવરણશક્તિઓ સાથે અંગ-અંગ અને મર્મ અનુસાર રક્ષણક્રમ વર્ણવાય છે. પછી ચોર, શત્રુ, અભિચાર, મહામારી, દુઃસ્વપ્ન, ગ્રહદોષ, ભૂત-પ્રેત-વેતાળ, વિષ, સર્પ, વન્ય પ્રાણી, અપશકુન અને ગ્રહપીડા સામે પ્રયોગ જણાવાય છે. અંતે કાર્તવીર્યના ગુણોનું સ્તોત્રસદૃશ વર્ણન, ફલશ્રુતિ અને પ્રયોગ—ચોરાયેલું ધન પાછું મેળવવા, વિવાદમાં વિજય, રોગશમન, બંધનમુક્તિ અને સુરક્ષિત યાત્રા માટે જપસંખ્યા. સનત્કુમાર તેને દત્તાત્રેયપ્રોક્ત કહી નારદને ઇષ્ટસિદ્ધિ માટે ધારણ કરવા આદેશ આપે છે।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ सर्व तंत्रविशारद । त्वया मह्यं समाख्यातं विधानं तंत्रगोपितम् ॥ १ ॥
નારદે કહ્યું— સાધુ, સાધુ! હે મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વતંત્રવિશારદ! તમે મને તંત્રોમાં ગુપ્ત રહેલું વિધાન સ્પષ્ટ રીતે સમજાવ્યું છે।
Verse 2
अधुना तु महाभाग कीर्तवीर्यहनूमतोः । कवचे श्रोतुमिच्छामि तद्वदस्वकृपानिधे ॥ २ ॥
હવે, હે મહાભાગ! હું કીર્તવીર્ય હનુમાનનું કવચ સાંભળવા ઇચ્છું છું. હે કૃપાનિધિ, કૃપા કરીને તે કહો।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । श्रृणु विप्रेन्द्र वक्ष्यामि कवचं परमाद्भुतम् । कार्तवीर्यस्य येनासौ प्रसन्नः कार्यसिद्धिकृत् ॥ ३ ॥
સનત્કુમારે કહ્યું— હે વિપ્રેન્દ્ર, સાંભળો; હું પરમ અદ્ભુત કવચ કહું છું, જેના દ્વારા કાર્તવીર્ય પ્રસન્ન થઈ કાર્યસિદ્ધિ કરનાર બન્યો।
Verse 4
सहस्रादित्यसंकाशे नानारत्नसमुज्ज्वंले । भास्वद्ध्वजपताकाढ्ये तुरगायुतभूषिते ॥ ४ ॥
તે સહસ્ર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતું, નાનાવિધ રત્નોથી ઝગમગતું; પ્રકાશમાન ધ્વજ-પતાકાઓથી સમૃદ્ધ અને હજારો ઘોડાઓથી અલંકૃત હતું।
Verse 5
महासंवर्तकांभोधिभीमरावविराविणि । समुद्धृतमहाछत्र्रवितानितवियत्पथे ॥ ५ ॥
આકાશપથમાં ઊંચે ઉઠેલા વિશાળ છત્ર-વિતાનો વિસ્તરેલા હતા, અને મહાસંવર્તક મેઘસમુદ્રના ભયંકર ગર્જનથી તે ગુંજતું હતું।
Verse 6
महारथवरे दीप्तनानायुधविराजिते । सुस्थितं विपुलोदारं सहस्रभुजमंडितम् ॥ ६ ॥
તે ઉત્તમ મહારથ પર નાનાવિધ આયુધોની તેજસ્વી કાંતિથી દીપ્ત, સુસ્થિર રીતે સ્થિત, વિશાળ અને ઉદાર સ્વરૂપ સહસ્ર ભુજાઓથી મંડિત હતું।
Verse 7
वामैरुद्दंडकोदंडान्दधानमपरैः शरान् । किरीटहारमुकुटकेयूरवलयांगदैः ॥ ७ ॥
તેણે પોતાના કેટલાક ડાબા હાથોમાં દંડ અને કોદંડ ધારણ કર્યા, અને અન્ય હાથોમાં બાણો; તેમજ કિરીટ, હાર, મુકુટ, કેયૂર, વલય અને અંગદોથી શોભિત હતો।
Verse 8
मुद्रिकोदरबन्धाद्यैर्मौंजीनूपुरकादिभिः । भूषितं विविधाकल्पैर्भास्वरैः सुमहाधनैः ॥ ८ ॥
તે મુદ્રિકા, ઉદરબંધ વગેરે, મૌંજી, નૂપુર અને અન્ય આભૂષણોથી ભૂષિત હતો—વિવિધ પ્રકારના તેજસ્વી અને અતિમૂલ્ય અલંકારોથી સજ્જ।
Verse 9
आबद्धकवचं वीरं सुप्रसन्नाननांबुजम् । धनुर्ज्या सिंहनादेन कंपयंतं जगत्र्रयम् ॥ ९ ॥
મેં તે વીરને જોયો—આબદ્ધ કવચધારી, જેના મુખકમળમાં પરમ પ્રસન્નતા અને તેજ હતું; જે ધનુષ્યજ્યાના સિંહનાદથી ત્રિલોકને કંપાવતો હતો।
Verse 10
सर्वशत्रुक्षयकरं सर्वव्याधिविनाशनम् । सर्वसंपत्प्रदातारं विजयश्रीनिषेवितम् ॥ १० ॥
આ સર્વ શત્રુઓનો ક્ષય કરનાર, સર્વ વ્યાધિઓનો વિનાશ કરનાર, સર્વ સંપત્તિ પ્રદાન કરનાર, અને વિજયશ્રી દ્વારા સેવિત છે।
Verse 11
सर्वसौभाग्यदं भद्रं भक्ताभयविधायिनम् । दिव्यमाल्यानुलेपाढ्यं सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ ११ ॥
આ પરમ મંગલમય છે, સર્વ સૌભાગ્ય આપનાર અને ભક્તોને અભય આપનાર છે. દિવ્ય માળાઓ અને સુગંધિત અનુલેપોથી અલંકૃત, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.
Verse 12
रथनागाश्वपादातवृंदमध्यगमीश्वरम् । वरदं चक्रवर्तीनं सर्वलोकैकपालकम् ॥ १२ ॥
રથો, હાથીઓ, ઘોડાઓ અને પદાતિ દળોના સમૂહના મધ્યમાં પ્રભુ ગમન કરતા હતા—વરદાતા, ચક્રવર્તી અને સર્વ લોકોના એકમાત્ર પાલક।
Verse 13
समानोदितसाहस्रदिवाकरसमद्युतिम् । महायोगभवैश्वर्यकीर्त्याक्रांतजगत्र्रयम् ॥ १३ ॥
તે એકસાથે ઉગેલા સહસ્ર સૂર્યો સમાન તેજસ્વી છે, અને મહાયોગથી ઉત્પન્ન ઐશ્વર્યની કીર્તિ દ્વારા ત્રિલોકને વ્યાપી રહ્યા છે.
Verse 14
श्रीमच्चक्रं हरेरंशादवतीर्णं महीतले । सम्यगात्मादिभेदेन ध्यात्वा रक्षामुदीरयेत् ॥ १४ ॥
હરિના અંશરૂપે ધરતી પર અવતરેલું તે શ્રીમદ્ ચક્ર આત્મા આદિ ભેદથી યોગ્ય રીતે ધ્યાન કરીને, ત્યારબાદ રક્ષા-મંત્રનું ઉચ્ચારણ (જપ) કરવું જોઈએ.
Verse 15
अस्यांगमूर्तयः पंच पांतु मां स्फटिकोज्ज्वलाः । अग्नीशासुरवायव्यकोणेषु हृदयादिकाः ॥ १५ ॥
આ (દેવતા/મંત્ર)ની સ્ફટિક સમાન તેજસ્વી પાંચ અંગમૂર્તિઓ મારી રક્ષા કરે—હૃદય આદિ રૂપે, અગ્નિ, ઈશાન, નૈઋત્ય અને વાયવ્ય કોણોમાં સ્થિત રહી।
Verse 16
सर्वतोस्रज्वलद्रूपा दरचर्मासिपाणयः । अव्याहतबलैश्वर्यशक्तिसामर्थ्यविग्रहाः ॥ १६ ॥
તેઓ સર્વ દિશામાં જ્વલંત રૂપવાળા, હાથમાં ઢાલ (ચર્મ) અને તલવાર ધારણ કરનાર હતા; તેમના દેહ અવિચ્છિન્ન બળ, ઐશ્વર્ય, શક્તિ અને પૂર્ણ સામર્થ્યથી યુક્ત હતા।
Verse 17
क्षेमंकरीशक्तियुतश्चौरवर्गविभञ्जनः । प्राचीं दिशं रक्षतु मे बाणबाणासनायुधः ॥ १७ ॥
ક્ષેમંકરી-શક્તિથી યુક્ત, ચોરોના ટોળાંનો વિનાશ કરનાર, અને બાણ તથા ધનુષને આયુધરૂપે ધરાવનાર પ્રભુ મારી પૂર્વ દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 18
श्रीकरीशक्तिसहितो मारीभयविनाशकः । शरचापधरः श्रीमान् दिशं मे पातु दक्षिणाम् ॥ १८ ॥
શ્રીકરી-શક્તિ સહિત, મહામારીજન્ય ભયનો વિનાશ કરનાર, અને શર-ચાપ ધારણ કરનાર શ્રીમાન પ્રભુ મારી દક્ષિણ દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 19
महावश्यकरीयुक्तः सर्वशत्रुविनाशकृत् । महेषुचापधृक्पातु मम प्राचेतसीं दिशम् ॥ १९ ॥
મહાવश्यकરી-શક્તિથી યુક્ત, સર્વ શત્રુઓનો વિનાશ કરનાર, મહાધનુષ ધારણ કરનાર પ્રભુ મારી પ્રાચેતસી દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 20
यशःकर्या समायुक्तो दैत्यसंघविनाशनः । परिरक्षतु मे सम्यग्विदिशं चैत्रभानवीम् ॥ २० ॥
યશઃકરી-શક્તિથી સમાયુક્ત, દૈત્યસંઘનો વિનાશ કરનાર ચૈત્રભાનવી મારી વિદિશા (મધ્ય દિશા)નું સમ્યક્ રક્ષણ કરે।
Verse 21
विद्याकरीसमायुक्तः सुमहहुःखनाशनः । पातु मे नैर्ऋतीं चापपाणिर्विदिशमीश्वरः ॥ २१ ॥
વિદ્યા પ્રદાન કરનાર, મહાદુઃખનો નાશ કરનાર, ધનુષ્યધારી ઈશ્વર મારી નૈઋતિ (દક્ષિણ‑પશ્ચિમ) દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 22
धनकर्या समायुक्तो महादुरित नाशनः । इष्वासनेषुधृक्पातु विदिशं मम वायवीम् ॥ २२ ॥
ધન‑સમૃદ્ધિ આપનાર, મહાદુરિતનો નાશ કરનાર, ધનુષ્યધારી અને બાણધારી પ્રભુ મારી વાયવી (ઉત્તર‑પશ્ચિમ) દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 23
आयुःकर्या युतः श्रीमान्महाभयविनाशनः । चापेषुधारी शैवीं मे विदिशं परिरक्षतु ॥ २३ ॥
આયુષ્ય આપનાર, શ્રીસમૃદ્ધ, મહાભયનો નાશ કરનાર, ધનુષ્ય અને તૂણિર ધારણ કરનાર પ્રભુ મારી શૈવી (દક્ષિણ‑પૂર્વ) દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 24
विजयश्रीयुतः साक्षात्सहस्रारधरो विभुः । दिशमूर्द्ध्वामवतु मे सर्वदुष्टभयंकरः ॥ २४ ॥
વિજય‑શ્રીથી યુક્ત, સాక్షાત્ વિભુ, સહસ્રાર ચક્રધારી—જે સર્વ દુષ્ટોને ભયંકર છે—તે મારી ઊર્ધ્વ દિશાનું રક્ષણ કરે।
Verse 25
शंखभृत्सुमहाशक्तिसंयुतोऽप्यधरां दिशम् । परिरक्षतु मे दुःखध्वांतसम्भेदभास्करः ॥ २५ ॥
શંખધારી, પરમ મહાશક્તિથી યુક્ત, મારા દુઃખરૂપ અંધકારને ભેદનાર ભાસ્કરસ્વરૂપ પ્રભુ અધોદિશામાં પણ મારું રક્ષણ કરે।
Verse 26
महायोगसमायुक्तः सर्वदिक्चक्रमंडलः । महायोगीश्वरः पातु सर्वतो मम पद्मभृत् ॥ २६ ॥
મહાયોગથી સંયુક્ત, સર્વ દિશાઓના ચક્રમંડળરૂપ, યોગીઓના મહેશ્વર—પદ્મધારી ભગવાન—મને સર્વ તરફથી રક્ષા કરે।
Verse 27
एतास्तु मूर्तयो रक्ता रक्तमाल्यांशुकावृताः । प्रधानदेवतारूपाः पृथग्रथवरे स्थिताः ॥ २७ ॥
આ મૂર્તિઓ રક્તવર્ણ છે—લાલ માળાઓથી શોભિત અને લાલ વસ્ત્રોથી આવૃત; મુખ્ય દેવતારૂપ બની, દરેક ઉત્તમ રથ પર અલગ અલગ સ્થિત છે।
Verse 28
शक्तयः पद्महस्ताश्चत नीलेंदीवरसन्न्निभाः । शुक्लमाल्यानुवसनाः सुलिप्ततिलकोज्ज्वलाः ॥ २८ ॥
આ શક્તિઓ પદ્મહસ્ત હતી અને નીલ ઇંદીવરસમાન દેખાતી; શ્વેત માળા તથા શ્વેત વસ્ત્રોથી શોભિત, સુલિપ્ત તિલકથી તેજસ્વી હતી।
Verse 29
तत्पार्शदेश्वराः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः । स्वस्वदिक्षु स्थिताः पांतु मामिंद्राद्या महाबलाः ॥ २९ ॥
તેનાં પાર्श્વદેશના ઈશ્વરો, પોતપોતાના વાહન, આયુધ અને ભૂષણ ધારણ કરીને, પોતાની પોતાની દિશામાં સ્થિત—ઇન્દ્રાદિ મહાબલીઓ—મારી રક્ષા કરો।
Verse 30
एतस्तस्य समाख्याताः सर्वावरणदेवताः । सर्वतो मां सदा पातुं सर्वशक्तिसमन्विताः ॥ ३० ॥
આ રીતે તેના સર્વ આવરણોના અધિદેવતાઓ વર્ણવાયા. સર્વશક્તિસમન્વિત તે દેવતાઓ સદા સર્વ તરફથી મારી રક્ષા કરે।
Verse 31
हृदये चोदरे नाभौ जठरे गुह्यमण्डले । तेजोरूपाः स्थिताः पातुं वांछासुखनद्रुमाः ॥ ३१ ॥
હૃદય, ઉદર, નાભિ, જઠર અને ગુહ્યમંડળમાં સ્થિત તે તેજોરૂપ શક્તિઓ કલ્પવૃક્ષ સમા વાંછિત સુખ આપીને સાધકનું રક્ષણ કરે.
Verse 32
दिशं चान्ये महावर्णा मन्त्ररूपा महोज्ज्वलाः । व्यापकत्वेन पांत्वस्मानापादतलमस्तकम् ॥ ३२ ॥
અને તે અન્ય મહાવર્ણ, મંત્રસ્વરૂપ, મહાઉજ્જ્વલ શક્તિઓ સર્વ દિશાઓથી વ્યાપક બની પગના તળિયાથી મસ્તકશિખા સુધી અમારું રક્ષણ કરે.
Verse 33
कार्तवीर्यः शिरः पातु ललाटं हैहयेश्वरः । सुमुखो मे मुखं पातु कर्णौ व्याप्तजगत्त्रयः ॥ ३३ ॥
કાર્તવીર્ય મારા શિરનું રક્ષણ કરે; હૈહયેશ્વર મારા લલાટનું. સુમુખ મારા મુખનું રક્ષણ કરે, અને ત્રિજગતવ્યાપી પ્રભુ મારા કાનનું રક્ષણ કરે.
Verse 34
सुकुमारो हनुं पातु भ्रूयुगं मे धनुर्धरः । नयनं पुंमडरीकाक्षगो नासिकां मे गुणाकरः ॥ ३४ ॥
સુકુમાર મારી હનુનું રક્ષણ કરે; ધનુર્ધર મારી ભ્રૂયુગલનું. પુણ્ડરીકાક્ષ મારા નેત્રોનું રક્ષણ કરે; અને ગુણાકર મારી નાસિકાનું રક્ષણ કરે.
Verse 35
अधरोष्ठौ सदा पातु ब्रह्ज्ञेयो द्विजान्कविः । सर्वशास्त्रकलाधारी जिह्वां चिबुकमव्ययः ॥ ३५ ॥
મારા અધરોષ્ઠનું સદા રક્ષણ બ્રહ્મજ્ઞ, દ્વિજોમાં કવિ કરે; અને અવ્યય, સર્વશાસ્ત્ર-કલાધારી મારી જિહ્વા તથા ચિબુકનું રક્ષણ કરે.
Verse 36
दत्तात्रेयप्रियः कंठं स्कंधौ राजकुलेश्वरः । भुजौ दशास्यदर्पघ्नो हृदयं मे महाबलः ॥ ३६ ॥
દત્તાત્રેયપ્રિય મારા કંઠનું રક્ષણ કરે; રાજકુલેશ્વર મારા સ્કંધોનું રક્ષણ કરે. દશાનન (રાવણ)ના દર્પનો નાશ કરનાર મારા ભુજાઓનું રક્ષણ કરે; મહાબલવાન પ્રભુ મારું હૃદય સંરક્ષે॥
Verse 37
कुक्षिं रक्षतु मे विद्वान् वक्षः परपुरंजयः । करौ सर्वार्थदः पातुकराग्राणि जगत्प्रियः ॥ ३७ ॥
સર્વજ્ઞ વિદ્વાન પ્રભુ મારી કુક્ષિનું રક્ષણ કરે; પરપુરંજય મારું વક્ષસ્થળ રક્ષે. સર્વાર્થદાતા મારા હાથોનું રક્ષણ કરે; જગત્પ્રિય મારી આંગળીઓના અગ્રભાગનું રક્ષણ કરે॥
Verse 38
रेवांबगुलीलासंहप्तो जठरं परिरक्षतु । वीरशूरस्तु मे नाभिं पार्श्वौ मे सर्वदुष्टहा ॥ ३८ ॥
જળમાં લીલાવિહાર કરનારી રેવા મારા જઠરનું સંરક્ષણ કરે. વીરશૂર મારી નાભિનું રક્ષણ કરે; સર્વદુષ્ટહા મારા પાર्श્વોનું રક્ષણ કરે॥
Verse 39
सहस्रभुजनृत्पृष्टं सप्तद्वीपाधिपः कटिम् । ऊरू माहिष्मतीनाथो जानुनी वल्लभो भुवः ॥ ३९ ॥
સપ્તદ્વીપાધિપ મારા કટિનું રક્ષણ કરે; સહસ્રભુજ નૃપ મારા પૃષ્ઠનું રક્ષણ કરે. માહિષ્મતીનાથ મારા ઊરુઓનું રક્ષણ કરે; ભૂવલ્લભ મારા જાનુઓનું રક્ષણ કરે॥
Verse 40
जंघे वीराधिपः पातु पातु पादौ मनोजवः । पातु सर्वायुधधरः सर्वांगं सर्वमर्मसु ॥ ४० ॥
વીરાધિપ મારા જંઘોનું રક્ષણ કરે; મનોજવ મારા પગનું રક્ષણ કરે. સર્વાયુધધર પ્રભુ મારા સર્વ અંગોનું—વિશેષ કરીને સર્વ મર્મસ્થાનોનું—રક્ષણ કરે॥
Verse 41
सर्वदुष्टांतकः पातु धात्वष्टककलेवरम् । प्राणादिदशजीवेशान्सर्वशिष्टेष्टदोऽवतु ॥ ४१ ॥
સર્વ દુષ્ટતાનો અંત કરનાર પ્રભુ અષ્ટધાતુથી રચાયેલ આ દેહનું રક્ષણ કરે. અને શિષ્ટજનના સર્વ અભીષ્ટ આપનાર પ્રભુ પ્રાણ આદિ દશ પ્રાણશક્તિઓ તથા દેહધારી જીવના અધિપતિઓનું પણ રક્ષણ કરે.
Verse 42
वशीकृतेंद्रियग्रामः पातु सर्वेन्द्रियाणि मे । अनुक्तमपि यत्स्थान शरीरांतर्बहिश्च यत् ॥ ४२ ॥
ઇન્દ્રિયસમૂહને વશમાં કરનાર પ્રભુ મારી સર્વ ઇન્દ્રિયોની રક્ષા કરે. અને જે સ્થાન નામે ઉલ્લેખાયું નથી—શરીરની અંદર જે છે અને બહાર જે છે—તે સર્વનું પણ તે જ રક્ષણ કરે.
Verse 43
तत्सर्वं पातु मे सर्वलोकनाथेश्वरेश्वरः । वज्रात्सारतरं चेदं शरीरं कवचावृतम् ॥ ४३ ॥
સર્વ લોકનાથના પણ ઈશ્વર એવા પરમેશ્વર સર્વ રીતે મારી રક્ષા કરે. આ કવચથી આવૃત થયેલું મારું આ શરીર વજ્રથી પણ વધુ કઠોર બને.
Verse 44
बाधाशतविनिर्मुक्तमस्तु मे भयवर्जितम् । बद्धेदं कवचं दिव्यमभेद्यं हैहयेशितुः ॥ ४४ ॥
હું સૈંકડો ઉપદ્રવોમાંથી મુક્ત રહું અને નિર્ભય રહું. આ દિવ્ય કવચ મને બાંધવામાં આવ્યું છે; હૈહયેશ્વરના આ કવચ અભેદ્ય છે.
Verse 45
विचरामि दिवा रात्रौ निर्भयेनांतरात्मना । राजमार्गे महादुर्गे मार्गे चौरा दिसंकुले ॥ ४५ ॥
હું દિવસ-રાત અંતરાત્મામાં નિર્ભય રહીને વિહાર કરું છું—રાજમાર્ગે, અતિ દુર્ગમ માર્ગે, અને ચોરોથી ભરેલા રસ્તાઓ પર પણ.
Verse 46
विषमे विपिने घोरे दावाग्नौ गिरिकंदरे । संग्रामे शस्त्रसंघाते सिंहव्याघ्रनिषेविते ॥ ४६ ॥
વિષમ અને ભયંકર વનમાં, દાવાનળમાં, પર્વતની ગુફામાં, યુદ્ધમાં શસ્ત્રોના ઘર્ષણમાં, તથા સિંહ-વાઘ્રો વસતા સ્થાનોમાં પણ (ભગવન્નામ-સ્મરણથી) રક્ષા થાય છે।
Verse 47
गह्वरे सर्वसंकीर्णे संध्याकाले नृपालये । विवादे विपुलावर्ते समुद्रे च नदीतटे ॥ ४७ ॥
ગહ્વરમાં, સર્વત્ર ભીડથી ભરેલા સ્થાને, સંધ્યાકાળે, રાજમહેલમાં, વિવાદ વચ્ચે, પ્રચંડ ભમરમાં, તથા સમુદ્રમાં કે નદીના કાંઠે—આવા સમય-સ્થળે (સાવચેતીથી) ભગવદાશ્રય કરવો જોઈએ।
Verse 48
परिपंथिजनाकीर्णे देशे दस्युगणावृते । सर्वस्वहरणे प्राप्ते प्राप्ते प्राणस्य संकटे ॥ ४८ ॥
વિરોધી મુસાફરજનોથી ભરેલા દેશમાં, દસ્યુગણોથી ઘેરાયેલા સમયે—જ્યારે સર્વસ્વ હરણ થવા લાગે અને પ્રાણનો પણ સંકટ આવે—ત્યારે (ભક્તે) હરિનામનો આશ્રય લેવો।
Verse 49
नानारोगज्वरावेशे पिशाचप्रेतयातने । मारीदुःस्वप्नपीडासु क्लिष्टे विश्वासघातके ॥ ४९ ॥
નાનારોગો અને જ્વરાવેશમાં, પિશાચ-પ્રેતની યાતનામાં, મહામારી અને દુઃસ્વપ્નની પીડામાં, તથા વિશ્વાસઘાતથી ઊભા થયેલા કઠિન સંકટમાં—(હરિભક્તિનો ઉપાય) રક્ષા અને શાંતિ આપે છે।
Verse 50
शारीरे च महादुःखे मानसे च महाज्वरे । आधिव्याधिभये विघ्नज्वालोपद्रवकेऽपि च ॥ ५० ॥
શરીરમાં મહાદુઃખમાં, અને મનમાં મહાજ્વરમાં; આધિ-વ્યાધિના ભયમાં, તેમજ વિઘ્નો, જ્વાલાસમાન જોખમો અને ઉપદ્રવોમાં પણ—ત્યારે ભગવદાશ્રય લઈને (નામભક્તિનો) ઉપાય કરવો જોઈએ।
Verse 51
न भवतु भयं किंचित्कवचेनावृतस्य मे । आंगुतुकामानखिलानस्मद्वसुविलुंपकान् ॥ ५१ ॥
કવચથી આવૃત મને કશોય ભય ન થાય. અવસર શોધતા સર્વ ઘુસણખોરો, જે અમારું ધન લૂંટે છે, તેઓ દૂર થાય.
Verse 52
निवारयतु दोर्दंडसहस्रेण महारथः । स्वकरोद्धृतसाहस्रपाशबद्धान्सुदुर्जयान् ॥ ५२ ॥
મહારથી પોતાના હાથે ઉઠાવેલા સહસ્ર પાશોથી અતિ દુર્જયોને બાંધી, સહસ્ર ભુજદંડોથી તેમને રોકી દે.
Verse 53
संरुद्धूगतिसामर्थ्यान्करोतु कृतवीर्यजः । सृणिसाहस्रनिर्भिन्नान्सहस्रशरखंडितान् ॥ ५३ ॥
કૃતવીર્યનો પુત્ર સંયમિત ઉગ્ર વેગ-ગતિનું સામર્થ્ય દર્શાવે; સૃણિ-વંશના સહસ્ર જનને ભેદીને, સહસ્ર બાણોથી ખંડિત કરે.
Verse 54
राजचूडामणिः क्षिप्रं करोत्वस्मद्विरोधकान् । खङ्ग साहस्रदलितान्सहस्रमुशलार्दितान् ॥ ५४ ॥
રાજચૂડામણિ ત્વરિત અમારા વિરોધીઓને એવો કરી દે—ખડ્ગથી સહસ્રધા વિભાજિત, અને સહસ્ર મુશલોથી પીડિત.
Verse 55
चौरादि दुष्टसत्त्वौघान्करोतु कमलेक्षणः । स्वशंखनादसंत्रस्तान्सहस्रारसहस्रभृत् ॥ ५५ ॥
કમલનેત્ર પ્રભુ, સહસ્રાર ચક્રધારી, પોતાના શંખનાદથી ભયભીત કરીને ચોરાદિ દુષ્ટ સત્ત્વોના સમૂહોને દૂર કરે.
Verse 56
अवतारो हरेः साक्षात्पालयत्वखिलं मम । कार्तवीर्य महावीर्य सर्वदुष्टविनाशन ॥ ५६ ॥
હે હરિના સાક્ષાત્ અવતાર! મારું સર્વસ્વ તું રક્ષ કર. હે કાર્તવીર્ય, મહાવીર્યવાન વીર, સર્વ દુષ્ટોનો વિનાશ કરનાર!
Verse 57
सर्वत्र सर्वदा दुष्टचौरान्नाशाय नाशय । किं त्वं स्वपिषि दुष्टघ्न किं तिष्टसि चिरायासि ॥ ५७ ॥
સર્વત્ર, સર્વદા દુષ્ટ ચોરોનો નાશ કર, નાશ કર. હે દુષ્ટઘ્ન! તું કેમ સૂઈ રહ્યો છે? કેમ ઊભો રહી એટલો વિલંબ કરે છે?
Verse 58
उत्तिष्ठ पाहि नः सर्वभयेभ्यः स्वसुतानिव । ये चौरा वसुहर्तारो विद्विषो ये च हिंसकाः ॥ ५८ ॥
ઉઠો અને અમને સર્વ ભયોથી બચાવો, જેમ તમે પોતાના પુત્રોને રક્ષો—ચોરો, ધન લૂંટનારાઓ, શત્રુઓ અને હિંસકો સામે।
Verse 59
साधुभीतिकरा दुष्टाश्छद्मका ये दुराशयाः । दुर्हृदो दुष्टभू पाला दुष्टामात्याश्च पापकाः ॥ ५९ ॥
સાધુઓમાં ભય પેદા કરનારા દુષ્ટો, છલકપટવાળા અને દુર્ભાવનાવાળા; દુર્ભાવનાવાળા શત્રુહૃદયી; દુષ્ટ ભૂપાલ (શાસકો); અને પાપી, દુષ્ટ અમાત્યો (મંત્રીવર્ગ)।
Verse 60
ये च कार्यविलोप्तोरो ये खलाः परिपंथिनः । सर्वस्वहारिणां ये च पंच मायाविनोऽपरेः ॥ ६० ॥
અને જે યોગ્ય કાર્યોને લોપ કરી અવરોધ કરે છે; જે ખલ માર્ગલૂંટારૂ છે; જે સર્વસ્વ હરી લે છે; તેમજ તે અન્ય પાંચ માયાવી ઠગ પણ।
Verse 61
महाक्लेशकरा म्लेच्छा दस्यवो वृषलाश्च ये । येऽग्निदा गरदातारो वंचकाः शस्त्रपाणयः ॥ ६१ ॥
મહાક્લેશ કરનારા મ્લેચ્છ, દસ્યુ અને વૃષલ લોકો—જે આગ લગાવે, વિષ આપે, છેતરપિંડી કરે અને શસ્ત્રધારી બની ફરતા હોય.
Verse 62
ये पापा दुष्टकर्माणो दुःखदा दुष्टबुद्धयः । व्याजकाः कुपथासक्ता ये च नानाभयप्रदाः ॥ ६२ ॥
જે પાપી, દુષ્ટકર્મમાં રત, દુઃખ આપનારા અને દુષ્ટબુદ્ધિ છે; જે વ્યાજ-છલથી જીવે, કુપથમાં આસક્ત છે અને અનેક પ્રકારનો ભય ઉપજાવે છે।
Verse 63
छिद्रान्वेषरता नित्यं येऽस्मान्बाधितुमुद्यताः । ते सर्वे कार्तवीर्यस्य महाशंखरवाहताः ॥ ६३ ॥
જે સદા છિદ્ર શોધવામાં રત રહી અમને બાધવા ઉદ્યત હોય—તે સર્વે કાર્તવીર્યના મહાશંખનાદના પ્રહારથી પરાજિત થાઓ.
Verse 64
सहसा विलयं यान्तु दूरदिव विमोहिताः । ये दानवा महादित्या ये यक्षा ये च राक्षसाः ॥ ६४ ॥
દાનવ, મહાદિત્ય, યક્ષ અને રાક્ષસ—તેઓ સહસા વિનાશને પામો, જાણે દૂર ક્યાંક ઘોર મોહથી હંકાલાયા હોય તેમ.
Verse 65
पिशाचा ये महासत्त्वा ये भूतब्रह्मराक्षसाः । अपस्मारग्रहा ये च ये ग्रहाः पिशिताशनाः ॥ ६५ ॥
મહાબળવાન પિશાચો હોય, ભૂતો અને બ્રહ્મરાક્ષસો હોય; અપસ્માર-ગ્રહો હોય, કે માંસભક્ષી અન્ય ગ્રહો હોય—(આવા સર્વ ઉપદ્રવકારી સત્ત્વો)।
Verse 66
महालोहितभोक्तारो वेताला ये च गुह्यकाः । गंधर्वाप्सरसः सिद्धा ये च देवादियोनयः ॥ ६६ ॥
મહા રક્તભોજી, વેતાલો તથા ગુહ્યકો; ગંધર્વ-અપ્સરાઓ, સિદ્ધો અને દેવાદિ દિવ્ય યોનિમાં જન્મેલા—આ સર્વે પણ (અહીં) સમાવિષ્ટ છે।
Verse 67
डाकिन्यो द्रुणसाः प्रेताः क्षेत्रपाला विनायकाः । महाव्याघ्रमहामेघा महातुरागरूपकाः ॥ ६७ ॥
ડાકિનીઓ, માંસભક્ષી દ્રુણસો, પ્રેતો; ક્ષેત્રપાલો અને વિનાયકો; ક્યારેક મહાવાઘ્ર, ક્યારેક મહામેઘ, અને ક્યારેક ભયંકર મહાતુરગ (મહાન ઘોડા) રૂપે (પ્રગટે છે)।
Verse 68
महागजा महासिंहा महामहिषयोनयः । ऋक्षवाराहशुनकवानरोलूकमूर्तयः ॥ ६८ ॥
તેઓ મહાગજ, મહાસિંહ અને મહામહિષની યોનિમાં જન્મ લે છે; તેમજ રીંછ, વરાહ, કૂતરો, વાનર અને ઘુવડ જેવા રૂપ ધારણ કરે છે।
Verse 69
महोष्ट्रखरमार्जारसर्पगोवृषमस्तकाः । नानारूपा महासत्त्वा नानाक्लेशसहस्रदाः ॥ ६९ ॥
તેમના મસ્તક મહાઉંટ, ગધેડો, બિલાડી, સાપ, ગાય અને બળદ જેવા હોય છે; તેઓ નાનારૂપી મહાસત્ત્વો બની અનેક પ્રકારના સહસ્ર ક્લેશ આપે છે।
Verse 70
नानारोगकराः क्षुद्रा महावीर्या महाबलाः । वातिकाः पैत्तिका घोरा श्लैष्मिकाः सान्निपातिकाः ॥ ७० ॥
તેઓ અનેક રોગો ઉત્પન્ન કરનાર, કદમાં ક્ષુદ્ર છતાં મહાવીર્ય અને મહાબળવાળા છે; કેટલાક વાતજ, કેટલાક પિત્તજ, કેટલાક ઘોર, કેટલાક શ્લેષ્મજ, અને કેટલાક ત્રિદોષ-સન્નિપાતજન્ય (રોગકારક) છે।
Verse 71
माहेश्वरा वैष्णवाश्च वैरिंच्याश्च महाग्रहाः । स्कांदा वैनायकाः क्रूरा ये च प्रमथगुह्यकाः ॥ ७१ ॥
માહેશ્વર, વૈષ્ણવ અને વૈરિંચ્ય સંબંધિત મહાગ્રહો; તેમજ સ્કાંદ, વૈનાયક અને ક્રૂર પ્રમથ-ગુહ્યકાદિ પણ ઉપદ્રવક છે।
Verse 72
महाशत्रुहा रौद्रा महामारीमसूरिकाः । ऐकाहिका व्द्याहिकाश्च त्र्याहिकाश्च महाज्वराः ॥ ७२ ॥
‘મહાશત્રુહા’ જ્વર, ‘રૌદ્ર’ જ્વર, મહામારી અને મસૂરિકા; તેમજ એકદિવસીય, દ્વિદિવસીય અને ત્રિદિવસીય—આ બધાં મહાજ્વર છે।
Verse 73
चातुर्थिकाः पाक्षिकाश्च मास्याः षाण्मासिकाश्च ये । सांवत्सरा दुर्निवार्या ज्वराः परमदारुणाः ॥ ७३ ॥
ચતુર્થિક, પાક્ષિક, માસિક અને ષાણ્માસિક; તેમજ સાંવત્સરિક—આ જ્વરો અત્યંત દારુણ અને નિવારવા કઠિન છે।
Verse 74
स्वाप्निका ये महोत्पाता ये च दुःस्वाप्निका ग्रहाः । कूष्मांडा जृंभिका भौमा द्रोणाः सान्निध्यवंचकाः ॥ ७४ ॥
સ્વપ્નથી ઊપજતા મહોત્પાતો અને દુઃસ્વપ્ન કરાવનારા ગ્રહ; તેમજ કૂષ્માંડ, જૃંભિકા, ભૌમ, દ્રોણ અને સાન્નિધ્ય-વંચક—આ અશુભ ઉપદ્રવો છે।
Verse 75
भ्रमिकाः प्राणहर्तारो ये च बालग्रहादयः । मनोबुद्वीन्द्रियहराः स्फोटकाश्च महाग्रहाः ॥ ७५ ॥
ભ્રમિકાઓ, પ્રાણહર્તાઓ અને બાલગ્રહાદિ; જે મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયો હરી લે છે—અને સ્ફોટક પણ—આ બધાં મહાગ્રહ છે।
Verse 76
महाशना बलिभुजो महाकुणपभोजनाः । दिवाचरा रात्रिचरा ये च संध्यासु दारुणाः ॥ ७६ ॥
તેઓ મહાભોજી, બલિભોજી અને મહાકુણપ (શવ)ના ઢગલાં ભક્ષણ કરનારાં છે. કેટલાંક દિવસે ફરે છે, કેટલાંક રાત્રે, અને કેટલાંક પ્રાતઃ-સંધ્યા સંધિકાળે અત્યંત ભયંકર હોય છે.
Verse 77
प्रमत्ता वाऽप्रमत्ता वै ये मां बाधितुमुद्यताः । ते सर्वे कार्त्तवीर्यस्य धनुर्मुक्तशराहताः ॥ ७७ ॥
પ્રમત્ત હોય કે અપ્રમત્ત—જે કોઈ મને પીડાવવા ઊભા થયા, તેઓ બધા કાર્ત્તવીર્યના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલા બાણોના પ્રહારે ઘાયલ થઈ ધરાશાયી થયા.
Verse 78
सहस्रधा प्रणश्यंतु भग्नसत्त्वबलोद्यमाः । ये सर्पा ये महानागा महागिरिबिलेशयाः ॥ ७८ ॥
જેનાં સાહસ, બળ અને ઉગ્ર પ્રયત્ન ભંગ થઈ ગયા છે—મહાપર્વતોની ગુફાઓમાં વસતા તે સર્પો અને મહાનાગો સહસ્ર રીતે નાશ પામો.
Verse 79
कालव्याला महादंष्ट्रा महाजगरसंज्ञकाः । अनंतशूलिकाद्याश्च दंष्ट्राविषमहाभयाः ॥ ७९ ॥
કાલવ્યાલ, મહાદંષ્ટ્રા અને મહાજગર નામના સર્પો છે; તેમજ અનંતશૂલિકા વગેરે પણ છે—જેઓ દંષ્ટ્રાવિષના કારણે મહાભયંકર છે.
Verse 80
अनेकशत शीर्षाश्च खंडपुच्छाश्च दारुणाः । महाविषजलौकाश्च वृश्चिका रुक्तपुच्छकाः ॥ ८० ॥
અनेक સો માથાંવાળા અને કાપેલી પૂંછવાળા ભયંકર જીવ હતા; તેમજ મહાવિષથી ભરેલી જોકો અને પીડાદાયક ડંખ-પૂંછવાળા વિચ્છુઓ પણ હતા.
Verse 81
आशीविषाः कालकूटा महाहालाहलाह्वयाः । जलसर्पा जलव्याला जलग्राहाश्च कच्छपाः ॥ ८१ ॥
આશીવিষ સર્પો, કાલકૂટ વિષ અને ‘મહાહાલાહલ’ નામે પ્રસિદ્ધ વિષ; જળસર્પો, જળવ્યાલો, જળગ્રાહો તથા કચ્છપો—આ બધાનું અહીં વર્ણન છે.
Verse 82
मत्स्यका विषपुच्छाश्च ये चान्ये जलवासिनः । जलजाः स्थलजाश्चैव कृत्रिमाश्च महाविषाः ॥ ८२ ॥
માછલાં, વિષાળ પૂંછવાળા અને અન્ય જળવાસી જીવો—જળજ હોય કે સ્થલજ—અને કૃત્રિમ રીતે તૈયાર કરેલા વિષ પણ; આ બધાં ‘મહાવિષ’ ગણાય છે.
Verse 83
गुप्तरूपा गुप्तविषा मूषिका गृहगोधिकाः । नानाविषाश्च ये घोरा महोपविषसंज्ञकाः ॥ ८३ ॥
જે પોતાનું રૂપ પણ છુપાવે અને વિષ પણ ગુપ્ત રાખે—જેમ કે ઉંદર અને ઘરગોધિકા—અને નાનાવિષોથી ભયંકર એવા જીવો ‘મહોપવિષ’ તરીકે ઓળખાય છે.
Verse 84
येऽस्मान्बाधितुमिच्छंति शरीरप्राणनाशकाः । ते सर्वे कार्तवीर्यस्य खङ्कसाहस्रदारिताः ॥ ८४ ॥
જે અમને પીડિત કરવા ઇચ્છે છે, જે શરીર અને પ્રાણનો નાશ કરનાર છે—તે બધા કાર્તવીર્યના સહસ્ર ખડ્ગોથી વિદારિત થઈ ગયા છે.
Verse 85
दूरादेव विनश्यंतु प्रणष्टेंद्रियसाहसाः । मनुष्याः पशवो त्वृक्षवानरा वनगोचराः ॥ ८५ ॥
જેનાં ઇન્દ્રિય-સંયમ નષ્ટ થયો છે, જે ઉન્મત્ત સાહસવાળા છે—તેઓ દૂરથી જ વિનષ્ટ થાઓ; તેઓ મનુષ્ય હોય, પશુ હોય, વૃક્ષવાસી વાનર હોય કે વનમાં ફરતા જીવો હોય.
Verse 86
सिंहव्याघ्रवराहाश्च महिषा ये महामृगाः । गजास्तुरंगा गवया रासभाः शरभा वृकाः ॥ ८६ ॥
સિંહ, વ્યાઘ્ર અને વરાહ; મહિષ તથા અન્ય મહામૃગ; ગજ, અશ્વ, ગવય, રાસભ, શરભ અને વૃક—આ બધાં અહીં ઉલ્લેખિત છે।
Verse 87
शुनका द्वीपिनः शुभ्रा मार्जारा बिललोलुपाः । श्रृगालाः शशकाः श्येना गुरुत्मन्तो विहंगमाः ॥ ८७ ॥
શુનક; શુભ્ર દ્વીપિ; બિલપ્રિય માર্জાર; શૃગાલ; શશક; શ્યેન; તથા ગરુડસમાન બલવાન વિહંગ—આ પણ અહીં ગણાયા છે।
Verse 88
भेरुंडा वायसा गूध्रा हंसाद्याः पक्षिजातयः । उद्भिज्जाश्चांडजाश्चैव स्वेदजाश्च जरायुजाः ॥ ८८ ॥
ભેરુંડ, કાગડા, ગિધડા અને હંસાદિ પક્ષિજાતિઓ; તેમજ ઉદ્ભિજ્જ, અંડજ, સ્વેદજ અને જરાયુજ—એવા ભેદ પણ જણાવાયા છે।
Verse 89
नानाभेदकुले जाता नानाभेदाः पृथग्विधाः । येऽस्मान्बाधितुमिच्छंति सेध्यासु च दिवा निशि ॥ ८९ ॥
નાનાભેદવાળા કુળોમાં જન્મેલા, નાનાપ્રકારના જુદા જુદા રૂપ ધરાવનારા, જે સંધ્યાઓમાં, દિવસે કે રાત્રે અમને પીડાવા ઇચ્છે છે।
Verse 90
ते सर्वे कार्तवीर्यस्य गदासाहस्रदारिताः । दूरादेव विनश्यंतु विनष्टगतिपौरुषाः ॥ ९० ॥
કાર્તવીર્યની ગદાના સહસ્ર પ્રહારો વડે વિદિર્ણ થયેલા તેઓ બધા દૂરથી જ નાશ પામે; તેમની ગતિ અને પૌરુષ સંપૂર્ણ નષ્ટ થાય।
Verse 91
ये चाक्षेमप्रदातारः कूटमायाविनश्च ये । मारणोत्सादनोन्मूलद्वेषमोहनकारकाः ॥ ९१ ॥
જે અશાંતિ અને અનર્થ ઉપજાવે છે, અને જે કૂટમાયા તથા છલભર્યું ટોણું-મંત્ર કરે છે—જે મારણ, વિનાશ, ઉન્મૂલન, દ્વેષ અને મોહ કરાવે છે।
Verse 92
विश्वास घातका दुष्टा ये च स्वामिद्रुहो नराः । ये चाततायिनो दुष्टा ये पापा गोप्यहारिणः ॥ ९२ ॥
જે દुष્ટ વિશ્વાસઘાત કરે છે, અને જે સ્વામીદ્રોહી મનુષ્યો છે; જે નીચ આતતાયી છે, અને જે પાપી ગુપ્ત રાખવાની વસ્તુઓ હરણ કરનારા ચોર છે।
Verse 93
दाहोपद्यातगरलशस्त्रपातातिदुःखदाः । क्षेत्रवित्तादिहरणबंधनादिभयप्रदाः ॥ ९३ ॥
જે દાહ, અચાનક આપત્તિ, વિષ અને શસ્ત્રપાતથી અતિદુઃખ આપે છે; તેમજ ક્ષેત્ર-ભૂમિ અને ધનાદિ હરણ, બંધન (કારાવાસ) વગેરે દ્વારા ભય ઉપજાવે છે।
Verse 94
ईतयो विविधाकारो ये चान्ये दुष्टजातयः । पीडाकरा ये सततं छिद्रमिच्छंति बाधितुम् ॥ ९४ ॥
વિવિધ આકારની ઈતિઓ (મહામારીઓ) અને અન્ય દુષ્ટજાતિઓ—જે સતત પીડા કરે છે અને અવરોધ કરવા માટે હંમેશાં છિદ્ર (દોષ) શોધે છે।
Verse 95
ते सर्वे कार्तवीर्यस्य चक्रसाहस्रदारिताः । दूरादेव क्षयं यांतु विनष्टबलसाहसाः ॥ ९५ ॥
તેઓ સર્વે કાર્તવીર્યના સહસ્ર ચક્રોથી વિદારીને, દૂરથી જ ક્ષય પામ્યા; તેમનું બળ અને સાહસ સર્વથા નષ્ટ થયું।
Verse 96
ये मेघा ये महावर्षा ये वाता याश्च विद्युतः । ये महाशनयो दीप्ता ये निर्घाताश्च दारुणाः ॥ ९६ ॥
તે વાદળો, તે મહાવર્ષા, તે પવન અને તે વીજળીના ચમકારાં; તે પ્રજ્વલિત મહાશનિઓ અને તે ભયંકર નિર્ઘાત—આ બધું (અહીં) અભિપ્રેત છે.
Verse 97
उल्कापाताश्च ये घोरा ये महेंद्रायुधादयः । सूर्येंदुकुजसौम्याश्च गुरुकाव्यशनैश्चराः ॥ ९७ ॥
અને તે ભયંકર ઉલ્કાપાતો, તેમજ મહેન્દ્રાયુધ વગેરે આકાશીય લક્ષણો; તેમજ સૂર્ય, ચંદ્ર, કુજ (મંગળ), સૌમ્ય (બુધ), ગુરુ, કાવ્ય (શુક્ર) અને શનૈશ્ચર—આ બધું પણ (અહીં) ગૃહીત છે.
Verse 98
राहुश्च केतवो घोरा नक्षत्रा राशयस्तथा । तिथयः संक्रमा मासा हायना युगनायकाः ॥ ९८ ॥
રાહુ અને કેતુ—ફળમાં ભયંકર—તથા નક્ષત્રો અને રાશિઓ; તિથિઓ, સંક્રાંતિઓ, માસો, વર્ષો અને યુગનાયકો—આ બધું પણ (અહીં) વિચાર્ય છે.
Verse 99
मन्वंतराधिपाः सिद्धा ऋषयो योगसिद्धयः । निधयो ऋग्यजुःसामाथर्वाणश्चैव वह्नयः ॥ ९९ ॥
મન્વંતરોના સિદ્ધ અધિપતિઓ, ઋષિઓ, યોગસિદ્ધિઓ; નિધિઓ, અગ્નિઓ, તેમજ ઋગ્-યજુઃ-સામ-અથર્વ વેદો—આ બધું પણ (અહીં) સમાવિષ્ટ છે.
Verse 100
ऋतवो लोकपालाश्च पितरो देवसंहतिः । विद्याश्चैव चतुःषष्टिभेदा या भुवनत्रये ॥ १०० ॥
ઋતુઓ, લોકપાલો, પિતરો, દેવસમૂહ, અને ત્રિભુવનમાં રહેલી ચૌંસઠ પ્રકારની વિદ્યાઓ—આ બધું (અહીં) વિદ્યમાન છે.
Verse 101
ये त्वत्र कीर्तिताः सर्वे चये चान्ये नानुकीर्तिताः । ते संतु नः सदा सौम्याः सर्वकालसुखावहाः ॥ १०१ ॥
અહીં જેમનું કીર્તન થયું છે અને જે અન્ય અનુકીર્તિત થયા નથી—તે બધા, હે સૌમ્ય, સદા અમારાં પર પ્રસન્ન રહો અને સર્વકાળ સુખ આપો.
Verse 102
आज्ञया कार्तवीर्यस्य योगीन्द्रस्यामितद्युतेः । कार्तवीर्यार्जुनो धन्वी राजेन्द्रो हैहयेश्वरः ॥ १०२ ॥
અમિત તેજવાળા યોગીન્દ્ર કાર્તવીર્યની આજ્ઞાથી ધનુર્ધર કાર્તવીર્યાર્જુન પ્રગટ થયો—તે રાજેન્દ્ર, હૈહયોના અધીશ્વર હતો.
Verse 103
दशास्यदर्पहा रेवालीलादृप्तकः सुदुर्जयः । दुःखहा चौरदमनो राजराजेश्वरः प्रभुः ॥ १०३ ॥
તે દશાનનનો દર્પ હરનાર; રેવા-લીલામાં ક્રીડિત-દીપ્ત; અજય છે. તે દુઃખહર, ચોરદમન, રાજાઓના રાજાનો ઈશ્વર—પરમ પ્રભુ છે.
Verse 104
सर्वज्ञः सर्वदः श्रीमान् सर्वशिष्टेष्टदः कृती । राजचूडामणिर्योगी सप्तद्वीपाधिनायकः ॥ १०४ ॥
તે સર્વજ્ઞ, સર્વદાતા અને શ્રીસમ્પન્ન છે; સર્વ શિષ્ટજનની ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર અને કૃતકૃત્ય છે. તે રાજચૂડામણિ, યોગી અને સપ્તદ્વીપાધિનાયક છે.
Verse 105
विजयी विश्वजिद्वाग्मी महागतिरलोलुपः । यज्वा विप्रप्रियो विद्वान् ब्रह्मज्ञेयः सनातनः ॥ १०५ ॥
તે વિજયી, વિશ્વજિત, વાગ્મી, મહાગતિ અને અલોલુપ છે. તે યજ્ઞકર્તા, વિપ્રપ્રિય, વિદ્વાન, બ્રહ્મરૂપે જ્ઞેય અને સનાતન છે.
Verse 106
माहिष्मतीपतिर्योधा महाकीर्तिर्महाभुजः । सुकुमारो महावीरो मारीघ्नो मदिरेक्षणः ॥ १०६ ॥
તે માહિષ્મતીનો અધિપતિ યોદ્ધા—મહાકીર્તિ અને મહાબાહુ; રૂપે સુકુમાર છતાં મહાવીર, શત્રુઘ્ન, અને મદિરા સમા મોહક શ્યામ નેત્રોવાળો।
Verse 107
शत्रुघ्नः शाश्वतः शूरः शँखभृद्योगिवल्लभः । महाभागवतो धीमान्महाभयविनाशनः ॥ १०७ ॥
તે શત્રુઘ્ન, શાશ્વત અને શૂર છે; શંખધારી, યોગીઓનો વલ્લભ; મહાભાગવત, ધીમાન, અને મહાભયનો વિનાશક છે।
Verse 108
असाध्यी विग्रहो दिव्यो भावो व्याप्तजगत्त्रयः । जितेंद्रियो जितारातिः स्वच्छंदोऽनंतविक्रममः ॥ १०८ ॥
તેમનો દિવ્ય વિગ્રહ અજય છે; તેમનો ભાવ ત્રિલોકમાં વ્યાપ્ત છે. તેઓ જીતેન્દ્રિય, શત્રુજિત, સ્વચ્છંદ (સ્વતંત્ર) અને અનંત વિક્રમવાળા છે।
Verse 109
चक्रभृत्परचक्रघ्नः संग्रामविधिपूजितः । सर्वशास्त्रकलाधरी विरजा लोकवंदितः ॥ १०९ ॥
તે ચક્રધારી, શત્રુના ચક્રવ્યૂહનો ઘ્નાતક; સંગ્રામવિધિ મુજબ પૂજિત; સર્વ શાસ્ત્રો અને કલાઓનો ધારક; વિરજ (નિર્મળ) અને લોકવંદિત છે।
Verse 110
वीरो विमलसत्त्वाढ्यो महाबलपराक्रमः । विजयश्रीमहामान्यो जितारिर्मंत्रनायकः ॥ ११० ॥
તે વીર, વિમલ સત્ત્વથી સમૃદ્ધ, મહાબલ અને પરાક્રમવાળો છે. વિજયશ્રીથી મહામાન્ય, શત્રુજિત, અને મંત્ર-પરામર્શનો અગ્રણી નાયક છે।
Verse 111
खङ्गभृत्कामदः कांतः कालघ्नः कमलेक्षणः । भद्रवादप्रियो वैद्यो विबुधो वरदो वशी ॥ १११ ॥
તે ખડ્ગધારી, ઇચ્છિત ફળ આપનાર, કાંતિમાન પ્રિય, કાળ (મૃત્યુ) નો નાશ કરનાર, કમળનેત્ર પ્રભુ છે. તે શુભ વાણીપ્રિય, દિવ્ય વૈદ્ય, સર્વજ્ઞ વિદ્વાન, વરદાતા અને સંયમી સ્વામી છે.
Verse 112
महाधनो निधिपतिर्महायोगी गुरुप्रियः । योगाढ्यः सर्वरोगघ्नो राजिताखिलभूतलः ॥ ११२ ॥
તે મહાધનવાન, નિધિઓનો અધિપતિ, મહાયોગી અને ગુરુપ્રિય બને છે. યોગશક્તિથી સમૃદ્ધ થઈ તે સર્વ રોગોનો નાશ કરે છે અને સમગ્ર ભૂતલ પર તેજસ્વી રીતે પ્રકાશે છે.
Verse 113
दिव्यास्त्रभृदमेयात्मा सर्वगोप्ता महोज्ज्वलः । सर्वायुधधरोऽभीष्टप्रदः परपुरंजयः ॥ ११३ ॥
તે દિવ્યાસ્ત્રધારી, અમેય આત્મસ્વરૂપ, સર્વરક્ષક અને પરમ તેજસ્વી છે. સર્વ આયુધો ધારણ કરી તે ઇચ્છિત વર આપે છે અને શત્રુનગરોનો વિજય કરે છે.
Verse 114
योगसिद्धो महाकायो महावृंदशताधिपः । सर्वज्ञाननिधिः सर्वसिद्ध्विदानकृतोद्यमः ॥ ११४ ॥
તે યોગસિદ્ધ, મહાકાય અને મહાવૃંદોના શતાધિપતિ છે. તે સર્વજ્ઞાનની નિધિ છે અને સર્વ પ્રકારની સિદ્ધિ તથા સફળતા આપવા સદા પ્રયત્નશીલ રહે છે.
Verse 115
इत्यष्टशतनामोत्त्या मूर्तयो दश दिक्पथि । सम्यग्दशदिशो व्याप्य पालयंतु च मां सदा ॥ ११५ ॥
આ રીતે અષ્ટોત્તર શતનામના જપથી આવાહિત, દિશાપથોમાં સ્થિત દસ દિવ્ય મૂર્તિઓ—દસેય દિશામાં સમ્યક વ્યાપીને સદા મારી રક્ષા કરો.
Verse 116
स्वस्थाः सर्वेन्द्रियाः संतुं शांतिरस्तु सदा मम । शेषाद्या मूर्तयोऽष्टौ च विक्रमेणैव भास्वराः ॥ ११६ ॥
મારી સર્વ ઇન્દ્રિયો સદા સ્વસ્થ અને સ્થિર રહે; મારા અંતરમાં નિત્ય શાંતિ નિવાસ કરે. અને શેષથી આરંભ થતી આઠ તેજસ્વી મૂર્તિઓ માત્ર ભગવત્ પરાક્રમથી પ્રકાશિત થાઓ.
Verse 117
अग्निनिर्ऋतिवाय्वीशकोणगाः पांतु मां सदा । मम सौख्यमसंबाधमारोग्यमपराजयः ॥ ११७ ॥
અગ્નિ, નૈઋતિ, વાયુ અને ઈશ—દિશાધિપતિ દેવતાઓ—સદા મારી રક્ષા કરો. મને અવરોધરહિત સુખ, આરોગ્ય અને અપરાજયતા પ્રાપ્ત થાઓ.
Verse 118
दुःखहानिरविघ्नश्च प्रजावृद्धिः सुखो दयः । वांछाप्तिरतिकल्याणमवैषम्यमनामयम् ॥ ११८ ॥
દુઃખનો નાશ અને વિઘ્નનો અભાવ; સંતાનવૃદ્ધિ; સુખ અને દયા; ઇચ્છિત ફળપ્રાપ્તિ; મહાકલ્યાણ; સમભાવ; અને નિરામયતા—આ ફળો પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 119
अनालस्यमभीष्टं स्यान्मृत्युहानिर्बलोन्नतिः । भयहानिर्यशः कांतिर्विद्या ऋद्धिर्महाश्रियः ॥ ११९ ॥
આળસનો અભાવ ઇચ્છિત સિદ્ધિ આપે છે; અકાળમૃત્યુનો નાશ કરી બળ અને ઉન્નતિ વધારે છે. તે ભય દૂર કરી યશ, કાંતિ, વિદ્યા, સમૃદ્ધિ અને મહાશ્રી પ્રદાન કરે છે.
Verse 120
अनष्टद्रव्यता चैव नष्टस्य पुनरागमः । दीर्घायुष्यं मनोहर्षः सौकुमार्यमभीप्सितम् ॥ १२० ॥
ધનનો નાશ ન થવો અને નષ્ટ થયેલું ફરી પ્રાપ્ત થવું; દીર્ઘ આયુષ્ય, મનનો હર્ષ, તથા દેહની ઇચ્છિત કોમળતા અને સુખદતા—આ ફળો મળે છે.
Verse 121
अप्रधृष्यतमत्वं च महासामर्थ्यमेव च । संतु मे कार्तवीर्य्यस्य हैहयेंद्रस्य कीर्तनात् ॥ १२१ ॥
હૈહયેન્દ્ર કાર્તવીર્યના કીર્તનમાત્રથી મારામાં પણ અજયતા અને મહાસામર્થ્ય નિશ્ચયે પ્રગટ થાઓ।
Verse 122
य इदं कार्तवीर्य्यस्य कवच पुण्यवर्द्धनम् । सर्वपापप्रशमनं सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ १२२ ॥
કાર્તવીર્યનું આ કવચ—પુણ્યવર્ધક, સર્વ પાપ શમાવનારું અને સર્વ ઉપદ્રવ નાશક—જે પઠે છે તે મહાફળ પામે છે।
Verse 123
सर्वशांतिकरं गुह्यं समस्तभयनाशनम् । विजयार्थप्रदं नॄणां सर्वसंपत्प्रदं शुभम् ॥ १२३ ॥
આ ગુહ્ય અને પરમ શુભ છે; સર્વ શાંતિ કરનારું, સમસ્ત ભય નાશક; મનુષ્યોને કાર્યસિદ્ધિ અને વિજય આપનારું તથા સર્વ સંપત્તિ પ્રદાન કરનારું છે।
Verse 124
श्रृणुयाद्वा पठेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात् । चौरैर्हृतं यदा पश्येत्पश्वादिधनमात्मनः ॥ १२४ ॥
આને સાંભળે કે પઠે—તે સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે. અને ચોરોએ હરણ કરેલું પોતાનું પશુ વગેરે ધન ફરી દેખાય, તે પણ તેનું નિશ્ચિત ફળ છે।
Verse 125
सप्तवारं तदा जप्येन्निशि पश्चिमदिङ्मुखः । सप्तरात्रेण लभते नष्टद्रव्यं न संशयः ॥ १२५ ॥
ત્યારે રાત્રે પશ્ચિમ દિશા તરફ મુખ કરીને સાત વાર જપ કરવો. સાત રાત્રિમાં ગુમ થયેલું દ્રવ્ય મળે—એમાં સંશય નથી।
Verse 126
सप्तविंशतिधा जप्त्वा प्राचीदिग्वदनः पुमान् । देवासुरनिभं चापि परचक्रं निवारयेत् ॥ १२६ ॥
પૂર્વ દિશા તરફ મુખ કરીને જે પુરુષ આ મંત્રને સત્તાવીસ વાર જપે છે, તે દેવ-અસુરસમાન શત્રુસેનાને પણ નિવારી શકે છે।
Verse 127
विवादे कलहेघोरे पंचधा यः पठेदिदम् । विजयो जायते तस्य न कदाचित्पराजयः ॥ १२७ ॥
વિવાદ, કલહ અથવા ભયંકર સંઘર્ષમાં જે આને પાંચ વાર પાઠ કરે છે, તેને વિજય મળે છે; તેને ક્યારેય પરાજય થતો નથી।
Verse 128
सर्वरोगप्रपीडासु त्रेधा वा पंचधा पठेत् । स रोगमृत्युवेतालभूतप्रेतैर्न बाध्यते ॥ १२८ ॥
કોઈપણ રોગપીડામાં આને ત્રણ વાર અથવા પાંચ વાર પાઠ કરવો જોઈએ. એવો વ્યક્તિ રોગ, અકાળમૃત્યુ, વેતાલ, ભૂત અને પ્રેતોથી પીડાતો નથી।
Verse 129
सम्यग्द्वादशाधा रात्रौ प्रजपेद्बंधमुक्तये । त्रिदिनान्निगडादूद्ध्वो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १२९ ॥
બંધનમુક્તિ માટે રાત્રે વિધિપૂર્વક બાર રીતે જપ કરવો જોઈએ. ત્રણ દિવસમાં જ બેડીઓમાંથી મુક્ત થાય છે—એમાં શંકા નથી।
Verse 130
अनेनैव विधानेन सर्वसाधनकर्मणि । असाध्यमपि सप्ताहात्साधयेन्मंत्रवित्तमः ॥ १३० ॥
આ જ વિધાનથી સર્વ સાધનકર્મોમાં મંત્રવિદ્યા જાણનાર શ્રેષ્ઠ પુરુષ સાત દિવસમાં અસાધ્ય લાગતું કાર્ય પણ સિદ્ધ કરી શકે છે।
Verse 131
यात्राकाले पठित्वेदं मार्गे गच्छति यः पुमान् । न दुष्टचौरव्याघ्राद्यैर्भयं स्यात्परिपंथिभिः ॥ १३१ ॥
જે મનુષ્ય યાત્રાના સમયે આનો પાઠ કરીને માર્ગ પર જાય છે, તેને દુષ્ટ ચોર, વાઘ વગેરે તથા લૂંટારાઓથી કોઈ ભય રહેતો નથી.
Verse 132
जपन्नासेचनं कुर्वञ्जलेनांजलिना तनौ । न चासौ विषकृत्यादिरोगस्फोटैः प्रबाध्यते ॥ १३२ ॥
જપ કરતા કરતા જે પોતાની અંજલિના જળથી શરીરનું સિંચન કરે છે, તે વિષ, મેલી વિદ્યા વગેરે દોષો તથા ફોડલા-ફોડલીઓથી પીડાતો નથી.
Verse 133
कार्तवीर्यः खलद्वेषी कृतवीर्यसुतो बली । सहस्रबाहुः शत्रुघ्नो रक्तवासा धनुर्धरः ॥ १३३ ॥
કાર્તવીર્ય, દુષ્ટોના દ્વેષી, કૃતવીર્યના બળવાન પુત્ર, સહસ્રબાહુ, શત્રુઓનો નાશ કરનારા, લાલ વસ્ત્ર ધારણ કરનારા અને ધનુર્ધર છે.
Verse 134
रक्तगंधोरक्तमाल्यो राजा स्मर्तुरभीष्टदः । द्वादशैतानि नामानि कार्तवीर्यस्य यः पठेत् ॥ १३४ ॥
જે રક્તગંધ અને રક્તમાળા ધારણ કરનારા, સ્મરણ કરનારને ઈચ્છિત ફળ આપનારા રાજા છે. જે કાર્તવીર્યના આ બાર નામોનો પાઠ કરે છે...
Verse 135
संपदस्तस्य जायंते जनास्तस्य वशे सदा । यः सेवते सदा विप्र श्रीमच्चचक्रावतारकम् ॥ १३५ ॥
હે વિપ્ર! જે સદા શ્રીમાન ચક્રાવતાર (કાર્તવીર્ય) ની સેવા કરે છે, તેને સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે અને લોકો સદા તેના વશમાં રહે છે.
Verse 136
तस्य रक्षां सदा कुर्याच्चक्रं विष्णोर्महात्मनः । मयैतत्कवचं विप्र दत्तात्रेयान्मुनीश्वरात् ॥ १३६ ॥
મહાત્મા ભગવાન વિષ્ણુના ચક્ર દ્વારા સદા પોતાની રક્ષા કરવી જોઈએ. હે વિપ્ર, આ કવચ મને મુનીશ્વર દત્તાત્રેય પાસેથી પ્રાપ્ત થયું છે.
Verse 137
श्रुतं तुभ्यं निगदितं धारयस्वाखिलेष्टदम् ॥ १३७ ॥
તું જે સાંભળ્યું છે તે જ તને કહેલું છે; તેને હૃદયમાં દૃઢપણે ધારણ કર—તે સર્વ ઇષ્ટ ફળ આપે છે.
Verse 138
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे कार्तवीर्यकवचकथनं नाम सप्तसप्ततितोमोऽध्यायः ॥ ७७ ॥
આ રીતે શ્રી બૃહન્નારદીય પુરાણના પૂર્વભાગમાં, બૃહદુપાખ્યાનના તૃતીય પાદમાં ‘કાર્તવીર્ય-કવચ-કથન’ નામનો સત્તોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.
Frequently Asked Questions
Dik-rakṣā organizes the kavaca as a complete protective enclosure (āvaraṇa) by assigning empowered forms/śaktis and guardians to the quarters, creating a ritual map that extends protection from cosmic space (directions, planets, omens) into the practitioner’s body (limbs, marmas, prāṇas).
Key prayogas include: theft-recovery by seven nightly recitations facing west; enemy-warding by 27 recitations facing east; victory in quarrel by five recitations; disease relief by three or five recitations; and bondage-release via prescribed nocturnal japa in a twelvefold manner, with results promised within days.