Adhyaya 69: The King’s Neglect of His Wife and the Restoration of Dharma

Verse 53

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे स्वारोचिषे मन्वन्तरे पञ्चषष्टितमोऽध्यायः । यथाहं समतीतञ्च वर्तमानञ्च सर्वतः ॥

આ રીતે શ્રી માર્કંડેય પુરાણના સ્વારોચિષ મન્વંતરમાં પાંસઠમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. તેમજ—“જેમ હું સર્વત્ર ભૂત તથા વર્તમાન જાણું છું…”

Verse 54

आलोच्याज्ञापयेत्युक्ते ततो ज्ञातं मयापि तत् । ततो न दत्तवानर्घमहं तुभ्यं विधानतः ॥

જ્યારે કહેવામાં આવ્યું—“વિચાર કરીને આજ્ઞા આપ”—ત્યારે તે વાત પણ મને જાણીતી થઈ. તેથી વિધિ મુજબ મેં તમને અર્ઘ્ય (સન્માન-અર્પણ) આપ્યું નથી.

Verse 55

सत्यं राजन् ! त्वमर्घार्हः कुले स्वायम्भुवस्य च । तथापि नार्घयोग्यं त्वां मन्यामो वयमुत्तमम् ॥

સત્ય છે, હે રાજન—તમે અર્ઘ્યયોગ્ય છો અને સ્વાયંભુવ (મનુ) વંશમાંથી ઉત્પન્ન છો. છતાં, હે શ્રેષ્ઠ, હાલ અમે તમને અર્ઘ્યયોગ્ય માનતા નથી.

Verse 56

राजोवाच किं कृतं हि मया ब्रह्मन् ! ज्ञानादज्ञानतोऽपि वा । येन त्वत्तोऽर्घमर्हामि नाहमभ्यागतश्चिरात् ॥

રાજાએ કહ્યું—હે બ્રાહ્મણ! મેં જાણીને કે અજાણતાં એવું શું કર્યું છે કે હું તમારા અર્ઘ્યનો પાત્ર રહ્યો નથી? બહુ સમય પછી હું તમારી પાસે આવ્યો છું.

Verse 57

ऋषिरुवाच किं विस्मृतं ते यत्पत्नी त्वया त्यक्ता च कानने । परित्यक्तस्तया सार्धं त्वया धर्मो नृपाखिलः ॥

ઋષિએ કહ્યું—શું તને યાદ નથી કે તું વનમાં તારી પત્નીને ત્યજી દીધી હતી? તેની સાથે, હે રાજા, તું સમગ્ર ધર્મનો પણ ત્યાગ કર્યો હતો.

Verse 58

पक्षेण कर्मणो हान्या प्रयात्यस्पर्शतां नरः । विण्मूत्रैर्वार्षिकी यस्य हानिस्ते नित्यकर्मणः ॥

પંદર દિવસ સુધી વિહિત નિત્યકર્મોનો લોપ થાય તો મનુષ્ય અસ્પૃશ્યતા (આચાર-અશુચિતા)માં પડે છે. જેમની શુદ્ધિ વર્ષમાં માત્ર એકવાર મલ-મૂત્રથી માનવામાં આવે છે, તેમના માટે આ નિત્યકર્મનો જ નાશ છે.

Verse 59

पत्नीानुकूलया भाव्यं यथाशीलेऽपि भर्तरि । दुःशीलापि तथा भार्या पोषणीयाऽऽ नरेश्वर ॥

પતિનું વર્તન જેવું પણ હોય, તેને પત્નીને અનુકૂળ રીતે જ વર્તવું જોઈએ. તેમ જ, હે નરાધિપ, પત્ની દુર્વર્તનવાળી હોય તોય તેનું પાલન-પોષણ કરવું જોઈએ.

Verse 60

प्रतिकूला हि सा पत्नी तस्य विप्रस्य या हृता । तथापि धर्मकामोऽसौ त्वामुद्योतितवान् नृप ॥

જે બ્રાહ્મણની પત્ની હરી લેવામાં આવી હતી, તે પત્ની તેના માટે પ્રતિકૂળ હતી. તેમ છતાં ધર્મ ઇચ્છનાર તે પુરુષે, હે રાજા, તારો દોષ પ્રકાશમાં લાવ્યો (તારી ભૂલ સ્પષ્ટ કરી).

Verse 61

चलतः स्थापयस्यान्यान् स्वधर्मेषु महीपते । त्वां स्वधर्माद्विचलितं कोऽपरः स्थापयिष्यति ॥

હે રાજન, જે લોકો પોતાના સ્વધર્મથી સ્ખલિત થયા છે તેમને તું સ્થિર કરે છે. પરંતુ જો તું પોતે જ સ્વધર્મથી ડગમગી જાય, તો તને સ્થિર કોણ કરશે?

Verse 62

मार्कण्डेय उवाच । विलक्ष्यः स महीपाल इत्युक्तस्तेन धीमता । तथेत्युक्त्वा च पप्रच्छ हृतां पत्नीं द्विजन्मनः ॥

તે જ્ઞાની પુરુષે એમ કહ્યે ત્યારે રાજા લજ્જિત થયો. “તથાસ્તુ” કહીને પછી તેણે અપહૃત બ્રાહ્મણપત્ની વિષે પૂછ્યું.

Verse 63

भगवन् ! केन नीता सा पत्नी विप्रस्य कुत्र वा । अतीतानागतं वेत्ति जगत्यवितथं भवान् ॥

ભગવન, તે બ્રાહ્મણની પત્નીને કોણે અને ક્યાં લઈ ગઈ? તમે જગતનું ભૂત અને ભાવિ નિર્ભ્રમ રીતે યથાર્થ જાણો છો.

Verse 64

ऋषिरुवाच । तां जहाराद्रितनयो बलाको नाम राक्षसः । द्रक्ष्यसे चाद्य तां भूप ! उत्पलावतके वने ॥

ઋષિએ કહ્યું— તેણીને બાલાક નામના રાક્ષસે, જે ગિરિસુત (પર્વતપુત્ર) છે, અપહરણ કરી છે. અને આજે, હે રાજન, તું તેને ઉત્પલાવટકના વનમાં જોશે.

Verse 65

गच्छ संयो जयाशु त्वं भार्यया हि द्विजात्तमम् । मा पापास्पदतां यातु त्वमिवासौ दिने दिने ॥

જાઓ— ઝડપથી તે ઉત્તમ બ્રાહ્મણને તેની પત્ની સાથે ફરી મિલાવી દો; નહીં તો તે દિવસે દિવસે પાપના આસનમાં પડી જશે, જેમ તું પડ્યો હતો.