Adhyaya 9
सहदेवस्य गोसंख्य-तन्तिपाल-रूपेण विराट-समागमः | Sahadeva’s Audience with Virāṭa as Cattle-Enumerator (Tantipāla)
Upa-parva: Ajñātavāsa-praveśa (Entry into Incognito Service at Virāṭa’s Court)
Vaiśaṃpāyana reports Sahadeva’s arrival at Virāṭa’s court after adopting an excellent disguise and the speech-register of cowherds. Virāṭa observes the newcomer’s radiance and questions him directly about identity, origin, intent, skills, residence terms, and expected remuneration. Sahadeva replies with a constructed professional biography: he presents himself as a vaiśya named Ariṣṭanemi, formerly serving the Kuru king Yudhiṣṭhira as a gosāṃkhyā (cattle enumerator) known as Tantipāla. He details large herd figures under Yudhiṣṭhira and asserts comprehensive numerical knowledge within a ten-yojana radius, framing his competence as administrative precision. He further claims expertise in cattle health and breeding, including identifying superior bulls by auspicious characteristics and practical tests. Virāṭa, unconvinced that such capability fits ordinary vaiśya-work, nonetheless grants him extensive livestock with herdsmen, placing royal herds under his supervision. The narrator concludes that Sahadeva remains unrecognized by the king and others, living comfortably while receiving appropriate maintenance.
Chapter Arc: अज्ञातवास की कठोर शर्तों के बीच द्रौपदी अपने तेज को ढँककर ‘सैरन्ध्री’ का वेष धरती है—मृदु-हास, कजरारे नेत्र, पर मलिन वस्त्र; और सीधे विराट के अन्तःपुर की ओर बढ़ती है। → रानी सुदेष्णा के सामने वह अपना नाम ‘मालिनी’ बताकर दासी-कार्य माँगती है, पर साथ ही एक कठोर सीमा रेखा खींच देती है: जो भी पुरुष उसे साधारण स्त्री समझकर लोभ करेगा, उसके लिए वह विनाश का कारण बनेगी। सुदेष्णा के मन में सौन्दर्य-आकर्षण और राजमहल की मर्यादा—दोनों का द्वन्द्व जागता है। → द्रौपदी का निर्भीक प्रतिज्ञा-वचन: ‘जो मुझे अन्य प्राकृत स्त्रियों की भाँति गृद्धि करेगा, वह उसी रात दण्ड पाएगा’—और यह भी कि उसके ‘गन्धर्व’ (अर्थात् उसके रक्षक/पति) प्रच्छन्न रूप से उसकी रक्षा करते हैं; इसलिए कोई उसे सतीत्व से विचलित नहीं कर सकता। → सुदेष्णा द्रौपदी की शर्तें स्वीकार करती है—उसे अन्तःपुर में स्थान देती है, उसके आचरण की मर्यादा (जैसे जूठा/पाँव आदि न छूने की शर्तें) मानती है, और उसे सुरक्षित रखने का आश्वासन देती है। द्रौपदी का अज्ञातवास-योजनाबद्ध प्रवेश सफल होता है। → अन्तःपुर में ‘एकमात्र सुन्दरी’ का आगमन अब दृष्टि-लोभ को बुलाएगा—विशेषतः कीचक जैसे बलशाली पुरुषों की; द्रौपदी की चेतावनी शीघ्र ही परीक्षा में पड़ेगी।
Shlokas
Verse 1
/ हि आय >> () हि 2 7 नवमो<्ध्याय: द्रौोपदीका सैरन्ध्रीके वेशमें विराटके रनिवासमें जाकर रानी सुदेष्णासे वार्तालाप करना और वहाँ निवास पाना वैशम्पायन उवाच ततः केशान् समुत्क्षिप्य वेल्लिताग्राननिन्दितान् कृष्णान् सूक्ष्मान् मृदून् दीर्घान् समुद्ग्रथ्य शुचिस्मिता
વૈશંપાયને કહ્યું— “પછી કૃષ્ણાએ પોતાના વાળ ઊંચા કર્યા—નિંદારહિત, છેડાં વળાંકવાળા, કાળા, સૂક્ષ્મ, મૃદુ અને લાંબા—અને તેમને ગૂંથીને બાંધી લીધા; તેના ચહેરા પર શુચિ સ્મિત હતું.”
Verse 2
जुगूहे दक्षिणे पाश्वे मृदूनसितलोचना । वासश्न परिधायैकं कृष्णा सुमलिनं महत्
મૃદુ અને શ્યામ નેત્રોવાળી કૃષ્ણા જમણી બાજુએ છુપાઈ ગઈ. તેણે એક જ મોટું, મલિન વસ્ત્ર ધારણ કર્યું.
Verse 3
कृत्वा वेषं च सैरन्ध्रयास्ततो व्यचरदार्तवत् । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! तदनन्तर पवित्र मन्द मुसकान और कजरारे नेत्रोंवाली द्रौपदीने अपने सुन्दर
સૈરંધ્રીનો વેશ ધારણ કરીને તે પછી દુઃખિત-આર્ત જેવી બની નગરમાં ફરવા લાગી. તેને આમ ફરતી જોઈ પુરુષો તેની પાછળ દોડ્યા અને સ્ત્રીઓ પણ કૌતૂહલથી ભીડ કરીને તેની આસપાસ ઉમટી પડી.
Verse 4
सा तानुवाच राजेन्द्र सैरन्ध्रयहमिहागता
દ્રૌપદીએ તેમને કહ્યું—“રાજેન્દ્ર! હું સૈરંધ્રી છું. જે મને પોતાના ઘરમાં નિયુક્ત કરવા ઇચ્છે, તેના જ ઘરમાં હું સૈરંધ્રીનું કાર્ય કરીશ—એ માટે જ અહીં આવી છું.” પરંતુ તેના રૂપ, વેશ અને મધુર વાણીથી કોઈને વિશ્વાસ ન થયો કે તે માત્ર અન્ન-વસ્ત્ર માટે આવેલી દાસી છે.
Verse 5
कर्म चेच्छामि वै कर्तु तस्य यो मां युयुक्षति । तस्या रूपेण वेषेण श्लक्षणया च तथा गिरा । न श्रद्दधत तां दासीमन्नहेतोरुपस्थिताम्
“જે મને નિયુક્ત કરવા ઇચ્છે, તેના માટે જ હું સેવા-કાર્ય કરવા માગું છું.” પરંતુ તેના રૂપ, વેશ અને શ્લક્ષ્ણ મધુર વાણીથી લોકો માન્યા નહીં કે તે માત્ર અન્ન માટે હાજર થયેલી દાસી છે.
Verse 6
विराटस्य तु कैकेयी भार्या परमसम्मता | आलोकयन्ती ददृशे प्रासादाद् द्रुपदात्मजाम्
એ જ સમયે વિરાટની અત્યંત પ્રિય અને પરમસમ્મતા કૈકેયી-રાજકુમારી રાણી સુદેષ્ણા પ્રાસાદ પર ઊભી રહી નગરની શોભા નિહાળી રહી હતી; ત્યાંથી જ તેણે દ્રુપદકન્યાને જોઈ લીધી.
Verse 7
सा समीक्ष्य तथारूपामनाथामेकवाससम् | समाहूयाब्रवीद् भद्रे का त्वं कि च चिकीर्षसि
તેણે તેને એવા દિવ્ય રૂપમાં, એક જ વસ્ત્ર ધારણ કરેલી અને અનાથ જેવી જોઈ રાણીએ તેને બોલાવી કહ્યું—“ભદ્રે! તું કોણ છે અને શું કરવા ઇચ્છે છે?”
Verse 8
सा तामुवाच राजेन्द्र सैरन्ध्रयहमुपागता । कर्म चेच्छाम्यहं कर्तु तस्य यो मां युयुक्षति
ત્યારે દ્રૌપદીએ રાણીને કહ્યું—“રાજેન્દ્રિ! હું સૈરંધ્રી બની અહીં આવી છું. જે મને પોતાના અહીં નિયુક્ત કરશે, તેના ગૃહમાં રહી હું સૈરંધ્રીનું જ કાર્ય કરવા ઇચ્છું છું.”
Verse 9
सुदेष्णोवाच नैवंरूपा भवन्त्येव यथा वदसि भामिनि | प्रेषयन्तीव वै दासीर्दासांश्व विविधान् बहुन्
સુદેષ્ણાએ કહ્યું—“ભામિની! તું જે કહે છે તેવું માનવું મુશ્કેલ છે. તારા જેવી રૂપવતી સ્ત્રીઓ સૈરંધ્રી થતી નથી. તું તો રાણી જેવી લાગે છે—જે ઘણી દાસીઓ અને નાનાપ્રકારના અનેક દાસોને આદેશ આપે.”
Verse 10
नोच्चगुल्फा संहतोरुस्त्रिगम्भीरा षद्धुन्नता । रक्ता पञ्चसु रक्तेषु हंसगद्वदभाषिणी
વૈશંપાયને કહ્યું—“તેના ગુલ્ફ બહુ ઊંચા દેખાતા ન હતા અને તેની જાંઘો પરસ્પર સટેલી હતી. નાભિ, વાણી અને બુદ્ધિ—આ ત્રણેમાં ગાંભીર્ય હતું. નાક, કાન, આંખ, સ્તન, નખ અને ગળું—આ છ અંગોમાં ઊંચાઈ અને સુગઠન હતું. હથેળી-પગતળિયા, આંખના ખૂણા, હોઠ, જીભ અને નખ—આ પાંચમાં સ્વાભાવિક લાલિમા હતી. તેની વાણી હંસ જેવી મધુર અને ગદગદ હતી।”
Verse 11
सुकेशी सुस्तनी श्यामा पीनश्रोणिपयोधरा । तेन तेनैव सम्पन्ना काश्मीरीव तुरज्रमी
વૈશંપાયને કહ્યું—“તેના વાળ સુંદર હતા, સ્તન સુગઠિત હતા અને દેહકાંતિ શ્યામ-દીપ્ત હતી. નિતંબ અને ઉરોજ પીન હતા. આવા શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન થઈ તે કાશ્મીરી ઘોડી જેવી મનોહર ચાલે ચાલતી હતી।”
Verse 12
अरालपक्ष्मनयना बिम्बोष्ठी तनुमध्यमा । कम्बुग्रीवा गूढशिरा पूर्णचन्द्रनिभानना
વૈશંપાયને કહ્યું—“તેની આંખોમાં વક્ર પાંપણો હતી, હોઠ પક્વ બિંબફળ જેવા લાલ હતા અને કમર પાતળી હતી. તેની ગળા શંખ જેવી શોભતી હતી; શિરાઓ મांसની અંદર ગૂઢ હતી; અને તેનું મુખ પૂર્ણિમાના ચંદ્ર સમાન હતું।”
Verse 13
शारदोत्पलपत्राक्ष्या शारदोत्पलगन्धया । शारदोत्पलसेविन्या रूपेण सदृशी श्रिया
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તેની આંખો શરદઋતુના કમળપત્ર જેવી હતી, તેના અંગોમાંથી શરત્કાલીન કમળ જેવી સુગંધ ફેલાતી હતી અને તેને શરદ્-કમળ જ પ્રિય હતું; રૂપમાં તે સాక్షાત્ શ્રી (લક્ષ્મી) સમાન જણાતી હતી.
Verse 14
तुम रूपमें उन्हीं लक्ष्मीके समान हो
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—કલ્યાણી! સાચું કહો, તમે કોણ છો? તમે કોઈ રીતે પણ દાસી નથી થઈ શકતા. તમે યક્ષી છો કે દેવી? ગંધર્વકન્યા છો કે અપ્સરા?
Verse 15
देवकन्या भुजज्जी वा नगरस्याथ देवता । विद्याधरी किन्नरी वा यदि वा रोहिणी स्वयम्
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તમે દેવકન્યા છો કે નાગકન્યા? કે આ નગરની અધિષ્ઠાત્રી દેવી? તમે વિદ્યાધરી, કિન્નરી, કે સాక్షાત્ રોહિણી જ છો? કલ્યાણી! સાચું કહો—તમે વાસ્તવમાં કોણ છો? તમે કોઈ રીતે પણ સામાન્ય દાસી નથી.
Verse 16
अलनम्बुषा मिश्रकेशी पुण्डरीकाथ मालिनी । इन्द्राणी वारुणी वा व्वं त्वष्टूर्धातु: प्रजापते: । देव्यो देवेषु विख्यातास्तासां त्वं कतमा शुभे
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—શું તમે અલંબુષા, મિશ્રકેશી, પુન્ડરીકા કે માલિની નામની અપ્સરા છો? અથવા ઇન્દ્રાણી, વારુણી, ત્વષ્ટાની પત્ની, કે પ્રજાપતિની શક્તિ? શુભે! દેવલોકમાં વિખ્યાત દેવીઓમાં તમે કઈ છો?
Verse 17
द्रौपहुवाच नास्मि देवी न गन्धर्वी नासुरी न च राक्षसी । सैरन्ध्री तु भुजिष्यास्मि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
દ્રૌપદી બોલી—હું ન દેવી છું, ન ગંધર્વી; ન અસુરી, ન રાક્ષસી. હું તો પરાધીન સેવામાં રહેનારી સૈરંધ્રી છું; આ જ સત્ય હું તમને કહું છું.
Verse 18
केशान् जानाम्यहं कर्तु पिंषे साधु विलेपनम् । मल्लिकोत्पलपदडानां चम्पकानां तथा शुभे
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—“હું વાળ ગોઠવવા અને શણગારવા જાણું છું, તેમજ પીસીને ઉત્તમ લેપન-ઉબટન તૈયાર કરવું પણ જાણું છું. હે શુભે! મલ્લિકા, ઉત્પલ, પદ્મ અને ચંપકના પુષ્પોથી સુગંધિત પ્રસાધનો બનાવવાનું પણ મને આવડે છે.”
Verse 19
आराधयं सत्यभामां कृष्णस्य महिषीं प्रियाम्
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—“તેઓએ કૃષ્ણની પ્રિય મહિષી સત્યભામાની ભક્તિપૂર્વક આરાધના કરી.”
Verse 20
तत्र तत्र चराम्येवं लभमाना सुभोजनम्
“આ રીતે હું જુદા-જુદા સ્થળોએ સેવા કરીને ઉત્તમ ભોજન મેળવતી ફરતી રહી છું. જેટલા વસ્ત્રો મળે, એટલામાં જ હું સંતોષ માનું છું. સ્વયં દેવી દ્રૌપદીએ મારું નામ ‘માલિની’ રાખ્યું હતું. હે દેવી સુદેષ્ણે! આજે એ જ હું સૈરંધ્રી બનીને તમારા મહેલમાં આવી છું.”
Verse 21
वासांसि यावन्ति लभे तावत् तावद् रमे तथा । मालिनीत्येव मे नाम स्वयं देवी चकार सा । साहमपद्यागता देवि सुदेष्णे त्वन्निवेशनम्
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—“જેટલા વસ્ત્રો મને મળે, એટલામાં જ હું આનંદ માનું છું. સ્વયં દેવી દ્રૌપદીએ મારું નામ ‘માલિની’ રાખ્યું હતું. હે દેવી સુદેષ્ણે! હવે આપત્તિગ્રસ્ત થઈ હું તમારા નિવાસે આવી છું—અહીં-તહીં સેવા કરીને ઉત્તમ ભોજન મેળવતી.”
Verse 22
सुदेष्णोवाच मूर्थ्नि त्वां वासयेयं वै संशयो मे न विद्यते । न चेदिच्छति राजा त्वां गच्छेत् सर्वेण चेतसा
સુદેષ્ણા બોલી—“હું તને શિર પર બેસાડું—એમાં મને શંકા નથી. પરંતુ જો રાજા તને ઇચ્છે નહીં, જો તેનું ચિત્ત સંપૂર્ણ રીતે તારા પર આસક્ત ન થાય, તો તું અહીં રહે તેમાં મને કોઈ વાંધો નહીં.”
Verse 23
स्त्रियो राजकुले याश्व याश्चैमा मम वेश्मनि । प्रसक्तास्त्वां निरीक्षन्ते पुमांसं कं न मोहये:
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—રાજકુલની જેટલી સ્ત્રીઓ છે અને મારા નિવાસની આ સૌ સુંદરિયોય, સૌ એકટક તને નિહાળી રહી છે. તો એવો કયો પુરુષ હશે જેને તું મોહિત ન કરી શકે?
Verse 24
वक्षांशक्षावस्थितान् पश्य य इमे मम वेश्मनि । तेडपि त्वां संनमन्तीव पुमांसं क॑ न मोहये:
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—જુઓ, મારા નિવાસમાં ઊભાં રહેલા આ વૃક્ષો પણ તને જોવા માટે જાણે નમી રહ્યાં હોય. તો એવો કયો પુરુષ હશે જેને તું મોહિત ન કરી શકે?
Verse 25
राजा विराट: सुश्रोणि दृष्टवा वपुरमानुषम् । विहाय मां वरारोहे गच्छेत् सर्वेण चेतसा
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે સુશ્રોણિ, હે વરારોહે! રાજા વિરાટ તારો આ અલૌકિક રૂપ જોઈને તરત જ મને ત્યજી દેશે અને સમગ્ર ચિત્તથી તારી તરફ આસક્ત થઈ જશે.
Verse 26
यं हि त्वमनवद्याज़ि तरलायतलोचने । प्रसक्तमभिवीक्षेथा: स कामवशगो भवेत्,निर्दोष अंगों तथा चंचल एवं विशाल नेत्रोंवाली सैरन्ध्री! जिस पुरुषकी ओर तुम ध्यानसे देख लोगी, वही कामके अधीन हो जायगा
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે અનવદ્ય અંગવાળી સૈરંધ્રી, ચંચળ અને વિશાળ નેત્રવાળી! તું જે પુરુષ તરફ સ્થિર દૃષ્ટિથી જોશે, તે કામના વશમાં પડી જશે.
Verse 27
यश्न त्वां सततं पश्येत् पुरुषश्चारुहासिनि । एवं सर्वानवद्याड़ि स चानज्रवशो भवेत्,शुभांगि! चारुहासिनि! इसी प्रकार जो पुरुष प्रतिदिन तुम्हें देखेगा, वह भी कामदेवके वशीभूत हो जायगा
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે શુભાંગી, હે ચારુહાસિની, સર્વથા અનવદ્ય અંગવાળી! જે પુરુષ તને સતત જોશે, તે પણ કામદેવના વશમાં થઈ જશે.
Verse 28
अध्यारोहेद् यथा वृक्षान् वधायैवात्मनो नर: । राजवेश्मनि ते सुभ्रु गृहे तु स्थात् तथा मम
જેમ કોઈ મૂર્ખ મનુષ્ય પોતાના જ વિનાશ માટે વૃક્ષો પર ચઢે, તેમ જ, સુભ્રુ! તને રાજમહેલમાં કે મારા ઘરમાં રાખવું પણ મારા માટે અનિષ્ટકારક થઈ શકે છે।
Verse 29
यथा च कर्कटी गर्भमाधत्ते मृत्युमात्मन: । तथाविधमहं मन्ये वासं तव शुचिस्मिते
શુચિસ્મિતે! જેમ કેંકડાની માદા પોતાના જ મૃત્યુનું કારણ બનતું ગર્ભ ધારણ કરે છે, તેમ જ તને આ ઘરમાં રાખવું હું મારા માટે મરણસમાન માનું છું।
Verse 30
द्रौपहुुवाच नास्मि लभ्या विराटेन न चान्येन कदाचन । गन्धर्वा: पतयो महां युवान: पठच भामिनि,द्रौपदी बोली--भामिनि! मुझे राजा विराट या दूसरा कोई पुरुष कभी नहीं पा सकता। पाँच तरुण गन्धर्व मेरे पति हैं
દ્રૌપદીએ કહ્યું—ભામિની! રાજા વિરાટ કે બીજો કોઈ પુરુષ મને ક્યારેય મેળવી શકતો નથી. પાંચ યુવાન ગંધર્વો મારા પતિ છે।
Verse 31
पुत्रा गन्धर्वराजस्य महासत्त्वस्य कस्यचित् | रक्षन्ति ते च मां नित्यं दु:खाचारा तथा हाहम्
તેઓ કોઈ મહાશક્તિશાળી ગંધર્વરાજાના પુત્રો છે. તેઓ રોજ મારી રક્ષા કરે છે; અને હું પણ દુર્ધર્ષ છું।
Verse 32
यो मे न दद्यादुच्छिष्टं न च पादौ प्रधावयेत् । प्रीणेरंस्तेन वासेन गन्धर्वा: पतयो मम,जो मुझे जूँठा अन्न नहीं देता और मुझसे अपने पैर नहीं धुलवाता, उसके उस व्यवहारसे मेरे पति गन्धर्वलोग प्रसन्न रहते हैं
જે મને ઉચ્છિષ્ટ અન્ન આપતો નથી અને મારી પાસે પોતાના પગ ધોવડાવતો નથી—એવા વર્તનથી મારા ગંધર્વ પતિઓ પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 33
यो हि मां पुरुषो गृद्धयेद् यथान्या: प्राकृता: स्त्रिय: । तामेव निवसेदू रात्रि प्रविश्य च परां तनुम्
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— જે પુરુષ કામવશ મને અન્ય સામાન્ય સ્ત્રીઓ સમાન માની બળપૂર્વક પ્રાપ્ત કરવા ઇચ્છે, તે એ જ રાત્રે પરા દેહમાં પ્રવેશ કરીને પરલોકને પામે છે।
Verse 34
न चाप्यहं चालयितुं शक््या केनचिदड़ने । दुःखशीला हि गन्धर्वास्ति च मे बलिन: प्रिया:
અને યુદ્ધમાં કોઈ પણ મને મારા સ્થાનથી હલાવી કે હાંકી શકતું નથી. કારણ કે ગંધર્વો અત્યંત ઉગ્ર અને સહન કરવા કઠિન છે, અને મારા પ્રિયજન પણ બળવાન છે।
Verse 35
सुदेष्णोवाच एवं त्वां वासयिष्यामि यथा त्वं नन्दिनीच्छसि
સુદેષ્ણા બોલી— હે નંદિની, તું જેમ ઇચ્છે તેમ હું તને નિવાસ આપિશ।
Verse 36
अपृच्छंश्वैव तां दृष्टवा का त्वं कि च चिकीर्षसि । उसे इधर-उधर भटकती देख बहुत-सी स्त्रियाँ और पुरुष उसके पास दौड़े आये तथा पूछने लगे--'तुम कौन हो? और क्या करना चाहती हो?”
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— તેને જોઈ તેઓ તરત પૂછવા લાગ્યા: ‘તું કોણ છે? અને શું કરવા ઇચ્છે છે?’ આ રીતે વિરાટની રાણી દ્વારા આશ્વસ્ત અને સાંત્વના પામીને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) ત્યાં રહેવા લાગી।
Verse 37
उवास नगरे तस्मिन् पतिधर्मवती सती । न चैनां वेद तत्रान्यस्तत्त्वेन जनमेजय
વૈશમ્પાયન બોલ્યા— તે નગરમાં પતિધર્મમાં સ્થિર સતી દ્રૌપદી રહેવા લાગી. હે જનમેજય, ત્યાં બીજો કોઈ પણ તેના સાચા પરિચયને જાણી શક્યો નહીં।
Verse 183
ग्रथयिष्ये विचित्राश्ष॒ ्रज: परमशो भना: । मैं केशोंका शृंगार करना जानती हूँ तथा उबटन या अंगराग बहुत अच्छा पीस लेती हूँ। शुभे! मैं मल्लिका
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હું અનેક પ્રકારની અત્યંત સુંદર અને વિચિત્ર માળાઓ ગૂંથી શકું છું. વાળનો શૃંગાર કરવો મને આવડે છે અને ઉબટન તથા સુગંધિત અંગરાગ પણ બહુ સારી રીતે પીસીને તૈયાર કરી શકું છું. શુભે! મલ્લિકા, ઉત્પલ, કમળ અને ચંપા વગેરે ફૂલોથી પણ અતિ મનોહર અને નાજુક ગૂંથણીવાળા હાર-માળા બનાવી શકું છું.
Verse 196
कृष्णां च भार्या पाण्डूनां कुरूणामेकसुन्दरीम् । पहले मैं श्रीकृष्णकी प्यारी रानी सत्यभामा तथा कुरुकुलकी एकमात्र सुन्दरी पाण्डवोंकी धर्मपत्नी द्रौपदीकी सेवामें रह चुकी हूँ
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી), જે પાંડવોની ધર્મપત્ની અને કુરુકુલની એકમાત્ર અનન્ય સુન્દરી છે. પહેલાં હું શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય પાટરાણી સત્યભામાની સેવામાં રહી ચૂકી છું; તેમજ કુરુવંશની એ અદ્વિતીય સુન્દરી, પાંડવોની ધર્મપત્ની દ્રૌપદીની સેવામાં પણ રહી છું.
Verse 343
प्रच्छन्नाश्चापि रक्षन्ति ते मां नित्यं शुचिस्मिते । अतः कल्याणि! मुझे कोई भी सतीत्वसे विचलित नहीं कर सकता। शुचिस्मिते! यद्यपि मेरे पति गन्धर्वगण इस समय दु:खमें पड़े हैं; तथापि वे बड़े बलवान् हैं और गुप्तरूपसे सदा मेरी रक्षा करते रहते हैं
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—શુચિસ્મિતે! તેઓ (મારા ગંધર્વ પતિઓ) છુપાઈને પણ સદા મારી રક્ષા કરે છે. તેથી કલ્યાણી! કોઈ પણ મને સતીત્વથી વિચલિત કરી શકતો નથી. શુચિસ્મિતે! ભલે મારા ગંધર્વ પતિઓ આ સમયે દુઃખમાં હોય, તથાપિ તેઓ મહાબળવાન છે અને ગુપ્તરૂપે સતત મારી રક્ષા કરતા રહે છે.
Verse 353
नच पादौ न चोच्छिष्टं स्प्रक्ष्यसि त्वं कथंचन । सुदेष्णाने कहा--आनन्ददायिनी सुन्दरी! यदि (तुम्हारा शील-स्वभाव) ऐसा है
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તમે કોઈ રીતે મારા પગને સ્પર્શ કરશો નહીં, અને મારા ભોજનનું ઉચ્છિષ્ટ પણ તમને સ્પર્શ કરવું પડશે નહીં. સુદેષ્ણાએ કહ્યું—આનંદદાયિની સુન્દરી! જો તમારો શીલ-સ્વભાવ એવો જ હોય, તો તમારી ઇચ્છા મુજબ હું તમને નિશ્ચયે મારા ઘરમાં રાખીશ; તમને કોઈ રીતે પગ કે ઉચ્છિષ્ટનો સ્પર્શ કરવો નહીં પડે.
Frequently Asked Questions
Sahadeva must answer a ruler’s legitimate inquiries while preserving the exile-vow of concealment; the chapter frames strategic self-presentation as permissible when it protects a prior lawful commitment and avoids broader harm.
Competence and verifiable skill can be ethically leveraged to secure protection and livelihood; simultaneously, prudent governance requires structured questioning about origin, craft, and compensation before entrusting public resources.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-function is narrative verification—confirming that Sahadeva remains unrecognized and properly provisioned, reinforcing the incognito framework essential to the parva’s continuity.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.