Shloka 353
सहदेवस्य गोसंख्य-तन्तिपाल-रूपेण विराट-समागमः | Sahadeva’s Audience with Virāṭa as Cattle-Enumerator
Tantipāla
नच पादौ न चोच्छिष्टं स्प्रक्ष्यसि त्वं कथंचन । सुदेष्णाने कहा--आनन्ददायिनी सुन्दरी! यदि (तुम्हारा शील-स्वभाव) ऐसा है, तो मैं जैसी तुम्हारी इच्छा है, उसके अनुसार तुम्हें अवश्य अपने घरमें ठहराऊँगी। तुम्हें किसी प्रकार पैर या जूँठन नहीं छूने पड़ेंगे
na ca pādau na cocchiṣṭaṃ spṛkṣyasi tvaṃ kathaṃcana | sudeṣṇāne kahā—ānandadāyinī sundarī! yadi (tavā) śīla-svabhāvaḥ evaṃ, tarhi yathā tava icchā, tathā tvāṃ niścayena mama gṛhe sthāpayāmi | tvayā kathaṃcid api pādaḥ vā ucchiṣṭaṃ vā na spraṣṭavyam |
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—તમે કોઈ રીતે મારા પગને સ્પર્શ કરશો નહીં, અને મારા ભોજનનું ઉચ્છિષ્ટ પણ તમને સ્પર્શ કરવું પડશે નહીં. સુદેષ્ણાએ કહ્યું—આનંદદાયિની સુન્દરી! જો તમારો શીલ-સ્વભાવ એવો જ હોય, તો તમારી ઇચ્છા મુજબ હું તમને નિશ્ચયે મારા ઘરમાં રાખીશ; તમને કોઈ રીતે પગ કે ઉચ્છિષ્ટનો સ્પર્શ કરવો નહીં પડે.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights norms of dignity and ritual-social purity within a household: a person being sheltered is assured protection from degrading or polluting contact (touching feet or leftovers), emphasizing respectful hospitality aligned with dharma.
In Vaiśampāyana’s narration, Queen Sudeṣṇā addresses a woman she is about to keep in her household, promising that the woman will not be required to touch anyone’s feet or handle leftover food, and that she will be accommodated according to her stated wishes and disposition.