Adhyaya 318
Chapter Arc: वनवास की सीमा पर खड़े पाण्डव—अब ‘अज्ञातवास’ का कठिन व्रत सामने है। युधिष्ठिर तपस्वियों और आचार्य धौम्य से अनुमति माँगते हुए शोक से भर उठते हैं। → आश्रमवासी विद्वान तपस्वी, जो पाण्डवों के भक्त हैं, युधिष्ठिर की आज्ञा पाकर उन्हें विदा देने को खड़े होते हैं। पाण्डव अपनी योजना रखते हैं—इस वर्ष छिपकर रहना है, क्योंकि सुयोधन, कर्ण और शकुनि जैसे दुष्टात्मा शत्रु अवसर खोज रहे हैं। युधिष्ठिर का मन कर्तव्य और भय के बीच डगमगाता है। → अज्ञातवास की अनुमति माँगते-माँगते युधिष्ठिर दुःख-शोक से विह्वल होकर मूर्छित हो जाते हैं—कण्ठ आँसुओं से भर जाता है और राजधर्म का धैर्य क्षणभर को टूटता दिखता है। → धौम्य युधिष्ठिर को समझाते हैं—आप विद्वान, दान्त, सत्यसंध, जितेन्द्रिय हैं; ऐसी आपदा में भी महापुरुष मोह नहीं करते। उदाहरण देकर वे बताते हैं कि इन्द्र ने भी शत्रुदमन हेतु निषध देश में गुप्तरूप से रहकर कार्य सिद्ध किया; अतः छिपकर रहना अधर्म नहीं, नीति है। फिर भीमसेन उत्साहवर्धन करते हैं, राजा के भीतर साहस जगाते हैं और अज्ञातवास के लिए मन स्थिर होता है। → पाण्डवों के अज्ञातवास-प्रवेश का निर्णय पक्का हो जाता है—अब प्रश्न केवल यह है कि वे कहाँ और किस रूप में छिपेंगे, और क्या शत्रु उनकी पहचान कर पाएँगे।
Shlokas
Verse 1
हि >> न (0) हि 7 आम पञ्चदशाधिकंत्रेशततमो< ध्याय: अज्ञातवासके लिये अनुमति लेते समय शोकाकुल हुए युधिष्ठिरको महर्षि धौम्यका समझाना, भीमसेनका उत्साह देना तथा आश्रमसे दूर जाकर पाण्डवोंका परस्पर परामर्शके लिये बैठना वैशम्पायन उवाच धर्मेण ते5भ्यनुज्ञाता: पाण्डवा: सत्यविक्रमा: । अज्ञातवासं वत्स्यन्त$छज्ना वर्ष त्रयोदशम्,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराजकी अनुमति पाकर सत्यपराक्रमी पाण्डव तेरहवें वर्षमें छिपकर अज्ञातवास करनेकी इच्छासे एकत्र हो विचार-विमर्शके लिये आस-पास बैठे। वे सब-के-सब उत्तम व्रतका पालन करनेवाले और विद्वान थे। वनवासके समय जो तपस्वी ब्राह्मण पाण्डवोंके प्रति स्नेह होनेके कारण उनके साथ रहते थे, उनसे अज्ञातवासके हेतु आज्ञा लेनेके लिये व्रतधारी महात्मा पाण्डव हाथ जोड़कर खड़े हो इस प्रकार बोले--- / ५ 8 । (/) १ /€+। कर
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે જનમેજય! ધર્માનુસાર અનુમતિ મેળવી સત્યપરાક્રમી પાંડવોએ નક્કી કર્યું કે તેરમા વર્ષે તેઓ છુપાઈને અજ્ઞાતવાસ કરશે. એ હેતુથી તેઓ નજીક જ એકત્ર થઈ પરામર્શ માટે બેઠા.
Verse 2
उपोपविष्टा विद्वांस: सहिता: संशितव्रता: । ये तद्भक्ता वसन्ति सम वनवासे तपस्विन:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराजकी अनुमति पाकर सत्यपराक्रमी पाण्डव तेरहवें वर्षमें छिपकर अज्ञातवास करनेकी इच्छासे एकत्र हो विचार-विमर्शके लिये आस-पास बैठे। वे सब-के-सब उत्तम व्रतका पालन करनेवाले और विद्वान थे। वनवासके समय जो तपस्वी ब्राह्मण पाण्डवोंके प्रति स्नेह होनेके कारण उनके साथ रहते थे, उनसे अज्ञातवासके हेतु आज्ञा लेनेके लिये व्रतधारी महात्मा पाण्डव हाथ जोड़कर खड़े हो इस प्रकार बोले---
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હે જનમેજય! વિદ્વાન પાંડવો એકત્રિત થઈ, દૃઢ વ્રતધારી બની, નજીક જ બેઠા. વનવાસ દરમિયાન સ્નેહવશ જે તપસ્વી બ્રાહ્મણો તેમની સાથે રહેતા હતા, તેઓ પણ ત્યાં હાજર હતા.
Verse 3
तानब्रुवन् महात्मान: स्थिता: प्राजजलयस्तदा । अभ्यनुज्ञापयिष्यन्तस्तं निवासं धृतव्रता:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! धर्मराजकी अनुमति पाकर सत्यपराक्रमी पाण्डव तेरहवें वर्षमें छिपकर अज्ञातवास करनेकी इच्छासे एकत्र हो विचार-विमर्शके लिये आस-पास बैठे। वे सब-के-सब उत्तम व्रतका पालन करनेवाले और विद्वान थे। वनवासके समय जो तपस्वी ब्राह्मण पाण्डवोंके प्रति स्नेह होनेके कारण उनके साथ रहते थे, उनसे अज्ञातवासके हेतु आज्ञा लेनेके लिये व्रतधारी महात्मा पाण्डव हाथ जोड़कर खड़े हो इस प्रकार बोले---
વૈશમ્પાયન બોલ્યા—ત્યારે તે મહાત્માઓ, વ્રતમાં અડગ, હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા અને જે છદ્મ નિવાસ—અજ્ઞાતવાસ—તેઓ સ્વીકારવા જઈ રહ્યા હતા, તેની અનુમતિ માગતા બોલ્યા।
Verse 4
विदितं भवतां सर्व धार्तराष्ट्रैयथा वयम् । छद्मना हृृतराज्याश्लानयाश्व बहुशः कृता:,“मुनिवरो! धृतराष्ट्रके पुत्रोंने जिस प्रकार छल करके हमारा राज्य हर लिया और हमपर बारंबार अत्याचार किया, वह सब आपलोगोंको विदित ही है
“મુનિવરો! ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોએ જેમ છલથી અમારું રાજ્ય હરી લીધું અને અમ પર વારંવાર અન્યાય-અત્યાચાર કર્યા—તે સર્વ તમને વિદિત છે।”
Verse 5
, ५ (१ ' १4. 8... -- उषिताश्च वने कृच्छे वयं द्वादश वत्सरान् । अज्ञातवाससमयं शेषं वर्ष त्रयोदशम्,“हमलोग कष्टदायक वनमें बारह वर्षोतक रह लिये। अब अन्तिम तेरहवाँ वर्ष हमारे अज्ञातवासका समय है
“કષ્ટદાયક વનમાં અમે બાર વર્ષ વસ્યા છીએ. હવે બાકી રહેલું તેરમું વર્ષ અમારું અજ્ઞાતવાસનું સમય છે।”
Verse 6
तद् वसामो वयं छजन्नास्तदनुज्ञातुमर्हथ । सुयोधनश्व दुष्टात्मा कर्णश्न सहसौबल:,“अतः इस वर्ष हम छिपकर रहना चाहते हैं। इसके लिये आपलोग हमें आज्ञा दें। दुष्टात्मा दुर्योधन, कर्ण और शकुनि हमसे अत्यन्त वैर रखते हैं। वे स्वयं तो हमारा पता लगानेको उद्यत हैं ही, उन्होंने गुप्तचर भी लगा रखे हैं। अतः यदि उन्हें हमारे रहनेका पता चल जायगा, तो वे हमसे सम्बन्ध रखनेवाले पुरजनों तथा स्वजनोंके साथ भी विषम (बुरा) बर्ताव कर सकते हैं
“અતએવ આ વર્ષે અમે છુપાઈને રહેવા ઇચ્છીએ છીએ; તેના માટે તમે અમને અનુમતિ આપો. દુષ્ટાત્મા સુયોધન (દુર્યોધન), કર્ણ અને સૌબલ (શકુની) સહિત અમારાં પ્રત્યે ઘોર વૈર ધરાવે છે।”
Verse 7
जानन्तो विषमं कुर्युरस्मास्वत्यन्तवैरिण: । युक्तचाराश्न युक्ताश्न पौरस्प स््वजनस्य च,“अतः इस वर्ष हम छिपकर रहना चाहते हैं। इसके लिये आपलोग हमें आज्ञा दें। दुष्टात्मा दुर्योधन, कर्ण और शकुनि हमसे अत्यन्त वैर रखते हैं। वे स्वयं तो हमारा पता लगानेको उद्यत हैं ही, उन्होंने गुप्तचर भी लगा रखे हैं। अतः यदि उन्हें हमारे रहनेका पता चल जायगा, तो वे हमसे सम्बन्ध रखनेवाले पुरजनों तथा स्वजनोंके साथ भी विषम (बुरा) बर्ताव कर सकते हैं
“અમારું નિવાસસ્થાન જાણી લે તો તે અત્યંત વૈરીઓ અમારાં પ્રત્યે ક્રૂર વર્તન કરશે; અને ગૂપ્તચરો ગોઠવી નગરજનો તથા અમારા સ્વજનોને પણ હાનિ પહોંચાડી શકે છે।”
Verse 8
अपि नस्तद् भवेद् भूयो यद् वयं ब्राह्मणैः सह | समस्ता: स्वेषु राष्ट्रेषु स्वराज्यस्था भवेमहि,“क्या हमारे सामने फिर कभी ऐसा अवसर आयेगा, जब कि हम सब भाई ब्राह्मणोंके साथ अपने राष्ट्रमें रहेंगे--अपने राज्यपर प्रतिष्ठित होंगे”
શું અમને ફરી ક્યારેય એવો અવસર મળશે—કે અમે બધા ભાઈઓ બ્રાહ્મણો સાથે આપણા-આપણા રાજ્યોમાં રહી, પોતાના સ્વરાજ્યમાં દૃઢપણે પ્રતિષ્ઠિત થઈએ?
Verse 9
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा दुःखशोकार्त: शुचिर्धर्मसुतस्तदा । सम्मूर्छितो5भवद् राजा साश्रुकण्ठो युधिछ्िर:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ऐसा कहकर पवित्र अन्तःकरणवाले धर्मनन्दन राजा युधिष्ठिर दु:ख और शोकसे आतुर होकर मूर्च्छित हो गये। उनके नेत्रोंसे आँसुओंकी धारा बह रही थी और कण्ठ अवरुद्ध हो गया था
વૈશંપાયન બોલ્યા—જનમેજય! આમ કહીને ધર્મપુત્ર, પવિત્ર હૃદયવાળા રાજા યુધિષ્ઠિર દુઃખ અને શોકથી વ્યાકુળ થઈ મૂર્છિત થઈ ગયા. આંસુઓથી તેમનો કંઠ રુદ્ધ થયો અને તેઓ બોલી ન શક્યા.
Verse 10
तमथाश्वासयन् सर्वे ब्राह्मणा भ्रातृभि: सह | अथ धौम्योडब्रवीद् वाक्यं महार्थ नृपतिं तदा,उस समय उनके भाइयोंसहित समस्त ब्राह्मणोंने उन्हें आश्वासन दिया। तत्पश्चात् महर्षि धौम्यने राजा युधिष्ठिरसे यह गम्भीर अर्थयुक्त वचन कहा--
ત્યારે તેમના ભાઈઓ સાથે તમામ બ્રાહ્મણોએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું. ત્યારબાદ મહર્ષિ ધૌમ્યએ નૃપતિને ગહન અર્થવચન કહ્યું.
Verse 11
“राजन्! आप विद्वान, मनको वशमें रखनेवाले, सत्यप्रतिज्ञ और जितेन्द्रिय हैं। आप- जैसे मनुष्य किसी भी आपत्तिमें मोहित नहीं होते अर्थात् अपना धैर्य और विवेक नहीं खोते हैं
રાજન! તમે વિદ્વાન, મનને વશમાં રાખનાર, સત્યપ્રતિજ્ઞ અને જિતેન્દ્રિય છો. તમારા જેવા પુરુષો આપત્તિમાં પણ મોહમાં પડતા નથી; ધૈર્ય અને વિવેક ગુમાવતા નથી.
Verse 12
देवैरप्यापद: प्राप्ता#छन्नैश्व बहुशस्तथा । तत्र तत्र सपत्नानां निग्रहार्थ महात्मभि:,“महामना देवताओंको भी जहाँ-तहाँ शत्रुओंके निग्रहके लिये अनेक बार छिपकर रहना और विपत्तियोंको भोगना पड़ा है
મહાત્મન! દેવતાઓને પણ આપત્તિઓ આવી છે; અને શત્રુઓના નિગ્રહ માટે તે મહાત્માઓને અનેક વાર અહીં-ત્યાં છુપાઈને રહેવું પડ્યું છે તથા વિપત્તિઓ સહન કરવી પડી છે.
Verse 13
राजन विद्वान् भवान् दान्तः सत्यसंधो जितेन्द्रिय: । नैवंविधा: प्रमुहान्ते नरा: कस्याज्चिदापदि,इन्द्रेण निषधान प्राप्य गिरिप्रस्थाश्रमे तदा । छन्नेनोष्य कृतं कर्म द्विषतां च विनिग्रहे
વૈશંપાયન બોલ્યા—હે રાજન! તમે વિદ્વાન, દાંત, સત્યસંધ અને જીતેન્દ્રિય છો. આવા પુરુષો કોઈ પણ આપત્તિમાં મોહ પામતા નથી. ઇન્દ્રના માર્ગદર્શનથી નિષધ દેશમાં પહોંચી, ત્યારે તમે ગિરિપ્રસ્થ આશ્રમમાં છુપાઈને રહી, શત્રુઓના દમન માટે તે કાર્ય સિદ્ધ કર્યું.
Verse 14
विष्णुनाश्वशिर: प्राप्प तथादित्यां निवत्स्यता | गर्भे वधार्थ दैत्यानामज्ञातेनोषितं चिरम्,“भगवान् विष्णु भी दैत्योंका वध करनेके लिये हयग्रीवस्वरूप धारण करके अज्ञातभावसे अदितिके गर्भमें दीर्घकालतक रहे हैं
વૈશંપાયન બોલ્યા—ભગવાન વિષ્ણુએ દૈત્યોના વધ માટે હયગ્રીવરૂપ ધારણ કરીને અદિતીમાં પ્રવેશ કર્યો અને અજ્ઞાતભાવથી તેના ગર્ભમાં દીર્ઘકાળ સુધી છુપાઈને રહ્યા.
Verse 15
प्राप्प वामनरूपेण प्रच्छन्न॑ ब्रह्म॒रूपिणा । बलेयथा हूतं राज्यं विक्रमैस्तच्च ते श्रुतम्
વામનરૂપ ધારણ કરીને, બ્રાહ્મણવેષમાં પોતાની દિવ્યતા છુપાવી, તેમણે ત્રણ પગલાંના વિક্ৰমથી બલિનું રાજ્ય જેમ હરી લીધું—તે પણ તમે સાંભળ્યું છે.
Verse 16
“उन्होंने ही ब्राह्मणवेषमें वामनरूप धारण करके अपने तीन पगोंद्वारा जिस प्रकार छिपे तौरपर राजा बलिका राज्य हर लिया था, वह सब तो तुमने सुना ही होगा ।। हुताशनेन यच्चाप: प्रविश्यच्छन्नमासता । विबुधानां कृतं कर्म तच्च सर्व श्रुतं त्वया,'अग्निने जलमें प्रवेश करके वहीं छिपे रहकर देवताओंका कार्य जिस प्रकार सिद्ध किया, वह सब कुछ भी तुम सुन चुके हो
અને હુતાશન અગ્નિ જળમાં પ્રવેશ કરીને ત્યાં છુપાઈ રહી દેવતાઓનું કાર્ય જેમ સિદ્ધ કર્યું—તે બધું પણ તમે સાંભળ્યું છે.
Verse 17
प्रच्छन्न॑ चापि धर्मज्ञ हरिणारिविनिग्रहे । वज्ज प्रविश्य शक्रस्य यत् कृतं तच्च ते श्रुतम्,“धर्मज्ञ! भगवान् श्रीहरिने शत्रुओंके विनाशके लिये छिपे तौरपर इन्द्रके वज्॒में प्रवेश करके जो कार्य किया, वह भी तुम्हारे कानोंमें पड़ा होगा
હે ધર્મજ્ઞ! શત્રુઓના વિનાશ માટે શ્રીહરિએ છુપાઈને શક્ર (ઇન્દ્ર)ના વજ્રમાં પ્રવેશ કરીને જે કાર્ય કર્યું—તે પણ તમે સાંભળ્યું છે.
Verse 18
और्वेण वसता छन्नमूरौ ब्रह्मर्षिणा तदा । यत् कृतं तात देवेषु कर्म तत्तेडनघ श्रुतम्,“तात! निष्पाप नरेश! ब्रह्मर्षि और्वने (माताके) ऊरुमें गुप्तरूपसे निवास करते हुए जो देवकार्य सिद्ध किया था, वह भी तुम्हारे सुननेमें आया ही होगा
વૈશંપાયન બોલ્યા— તાત, નિષ્પાપ નરેશ! બ્રહ્મર્ષિ ઔર્વે જાંઘમાં ગુપ્ત રીતે નિવાસ કરતાં દેવતાઓ માટે જે કાર્ય સિદ્ધ કર્યું હતું, તે તું નિશ્ચયે સાંભળ્યું જ હશે।
Verse 19
एवं विवस्वता तात छतन्नेनोत्तमतेजसा । निर्दग्धा: शात्रवा: सर्वे वसता भुवि सर्वश:,“तात! इसी प्रकार महातेजस्वी भगवान् सूर्यने भी पृथ्वीपर गुप्तरूपसे निवास करके समस्त शत्रुओंको दग्ध किया है
વૈશંપાયન બોલ્યા— તાત! એ જ રીતે અતિ ઉત્તમ તેજવાળા વિવસ્વાન્ સૂર્યદેવે પણ પૃથ્વી પર ગુપ્ત રૂપે નિવાસ કરીને સર્વ દિશાઓમાં સર્વ શત્રુઓને દગ્ધ કરી નાખ્યા।
Verse 20
विष्णुना वसता चापि गृहे दशरथस्य वै । दशग्रीवो हतश्छन्न॑ संयुगे भीमकर्मणा,“भयंकर पराक्रमी भगवान् विष्णुने भी श्रीरामरूपसे दशरथके घरमें छिपे रहकर युद्धमें दशमुख रावणका वध किया था
વૈશંપાયન બોલ્યા— ભયંકર પરાક્રમ કરનાર ભગવાન્ વિષ્ણુએ પણ દશરથના ઘરમાં (રામરૂપે) ગુપ્ત રીતે નિવાસ કરીને યુદ્ધમાં દશગ્રીવનો વધ કર્યો હતો।
Verse 21
एवमेव महात्मान: प्रच्छन्नास्तत्र तत्र ह अजयज्छात्रवान् युद्धे तथा त्वमपि जेष्यसि,“इसी प्रकार कितने ही महामना वीर पुरुषोंने यत्र-तत्र छिपे रहकर युद्धमें शत्रुओंपर विजय पायी है। इसी प्रकार तुम भी विजयी होओगे”
વૈશંપાયન બોલ્યા— આ જ રીતે અનેક મહાત્મા વીરો યત્ર-તત્ર ગુપ્ત રહી યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીત્યા છે; તેમ જ તું પણ વિજયી થશ।
Verse 22
तथा धौम्येन धर्मज्ञो वाक्यै: सम्परितोषित: । शास्त्रबुद्धया स्वबुद्धया च न चचाल युधिछिर:,महर्षि धौम्यने जब इस प्रकार युक्तियुक्त वचनोंद्वारा धर्मज्ञ युधिष्ठिरको संतोष प्रदान किया, तब वे शास्त्रज्ञान और अपने बुद्धिबलके कारण (धर्मसे) विचलित नहीं हुए
આ રીતે મહર્ષિ ધૌમ્યે યુક્તિયુક્ત વચનોથી ધર્મજ્ઞ યુધિષ્ઠિરને સંતોષ આપ્યો; ત્યારે શાસ્ત્રબુદ્ધિ અને પોતાની સ્થિર બુદ્ધિના બળે યુધિષ્ઠિર ધર્મથી વિચલિત થયા નહીં।
Verse 23
अथाब्रवीन्महाबाहुर्भीमसेनो महाबल: । राजानं बलिनां श्रेष्ठो गिरा सम्परिहर्षयन्,तदनन्तर बलवानोंमें श्रेष्ठ महाबली महाबाहु भीमसेनने अपनी वाणीसे राजा युधिष्ठिरका हर्ष और उत्साह बढ़ाते हुए कहा--
ત્યારબાદ બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, મહાબલી મહાબાહુ ભીમસેને પોતાની વાણીથી રાજા યુધિષ્ઠિરના હર્ષ અને ઉત્સાહને વધારતા કહ્યું.
Verse 24
अवेक्षया महाराज तव गाण्डीवधन्वचना । धर्मानुगतया बुद्धया न किज्चित् साहसं कृतम्,“महाराज! गाण्डीव धनुष धारण करनेवाले अर्जुनने आपके आदेशकी प्रतीक्षा तथा अपनी धर्मानुगामिनी बुद्धिके कारण ही अबतक कोई साहसका कार्य नहीं किया है
મહારાજ! તમારા આદેશની રાહ જોતા અને ધર્માનુગત બુદ્ધિના કારણે ગાંડિવધારી અર્જુને હજી સુધી કોઈ ઉતાવળું સાહસ કર્યું નથી.
Verse 25
सहदेवो मया नित्यं नकुलश्न निवारितौ । शक्तौ विध्वंसने तेषां शत्रूणां भीमविक्रमौ,“भयंकर पराक्रमी नकुल और सहदेव उन सब शत्रुओंका विध्वंस करनेमें समर्थ हैं। इन दोनोंको मैं ही सदा रोकता आया हूँ
ભયંકર પરાક્રમી નકુલ અને સહદેવ તે શત્રુઓનો વિનાશ કરવા સમર્થ છે; પરંતુ હું જ હંમેશાં તેમને રોકતો આવ્યો છું.
Verse 26
न वयं तत् प्रहास्यामो यस्मिन् योक्ष्यति नो भवान् | भवान् विधत्तां तत् सर्व क्षिप्रं जेष्यामहे रिपून्,“आप हमें जिस कार्यमें लगा देंगे, उसे हमलोग पूरा किये बिना नहीं छोड़ेंगे। अतः आप युद्धकी सारी व्यवस्था कीजिये। हम शत्रुओंपर शीघ्र ही विजय पायेंगे”
તમે અમને જે કાર્યમાં લગાવશો, તે પૂરું કર્યા વિના અમે છોડશું નહીં. તેથી તમે યુદ્ધની સર્વ વ્યવસ્થા કરો; અમે શત્રુઓ પર ટૂંક સમયમાં વિજય મેળવશું.
Verse 27
इत्युक्ते भीमसेनेन ब्राह्मणा: परमाशिषा । उक्त्वा चापच्छय भरतान्यथास्वान्स्वान्ययुग्गृहान्,भीमसेनके ऐसा कहनेपर सब ब्राह्मण पाण्डवोंको उत्तम आशीर्वाद देकर और उन भरतवंशियोंसे अनुमति लेकर अपने-अपने घरोंको चले गये
ભીમસેને આમ કહ્યે પછી બ્રાહ્મણોએ પાંડવોને પરમ આશીર્વાદ આપ્યા અને તે ભરતવંશીય વીરોથી વિદાય લઈ પોતાના-પોતાના ઘરો તરફ ગયા.
Verse 28
सर्वे वेदविदो मुख्या यतयो मुनयस्तथा । आसेदुस्ते यथान्यायं पुनर्दर्शनकाड्क्षया,वेदोंके ज्ञाता समस्त प्रधान-प्रधान संन्यासी तथा मुनिलोग पाण्डवोंसे फिर मिलनेकी इच्छा रखकर न्यायानुसार अपने योग्य स्थानोंमें रहने लगे
વૈશંપાયન બોલ્યા— વેદોના અગ્રગણ્ય જ્ઞાતા, યતિઓ અને મુનિઓ પાંડવોના પુનઃદર્શનની ઇચ્છાથી ધર્મવિધિ પ્રમાણે ક્રમસર પોતાના યોગ્ય સ્થાનોમાં બેઠા।
Verse 29
सह धौम्येन विद्वांसस्तथा पञ्च च पाण्डवा: । उत्थाय प्रययुर्वीरा: कृष्णामादाय धन्विन:,धौम्यसहित विद्वान् एवं वीर पाँचों पाण्डव द्रौपदीको साथ लिये धनुष धारण किये वहाँसे उठकर चल दिये
વૈશંપાયન બોલ્યા— ત્યારબાદ ધૌમ્ય સાથે જ્ઞાની અને પરાક્રમી પાંચેય પાંડવો ધનુષ ધારણ કરીને, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)ને સાથે લઈ ઊભા થયા અને ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યું।
Verse 30
क्रोशमात्रमुपागम्य तस्माद् देशान्निमित्तत: । श्वोभूते मनुजव्याप्राश्छन्नवासार्थमुद्यता:,किसी कारणवश उस स्थानसे एक कोस दूर जाकर वे नरश्रेष्ठ ठहर गये और आगामी दूसरे दिनसे अज्ञातवास आरम्भ करनेके लिये उद्यत हो परस्पर सलाह करनेके निमित्त आस-पास बैठ गये। वे सभी पृथक्-पृथक् शास्त्रोंके ज्ञाता, मन्त्रणा करनेमें कुशल तथा संधि-विग्रह आदिके अवसरको जाननेवाले थे
કોઈ કારણસર તે સ્થાનથી એક ક્રોશ દૂર જઈ તેઓ ત્યાં અટક્યા. બીજા દિવસથી અજ્ઞાતવાસ આરંભ કરવા ઉદ્યત થઈ, પરસ્પર વિચાર-વિમર્શ માટે તેઓ નજીકમાં બેઠા।
Verse 31
पृथक्छास्त्रविद: सर्वे सर्वे मन्त्रविशारदा: । संधिविग्रहकालज्ञा मन्त्राय समुपाविशन्,किसी कारणवश उस स्थानसे एक कोस दूर जाकर वे नरश्रेष्ठ ठहर गये और आगामी दूसरे दिनसे अज्ञातवास आरम्भ करनेके लिये उद्यत हो परस्पर सलाह करनेके निमित्त आस-पास बैठ गये। वे सभी पृथक्-पृथक् शास्त्रोंके ज्ञाता, मन्त्रणा करनेमें कुशल तथा संधि-विग्रह आदिके अवसरको जाननेवाले थे
તેઓ બધા અલગ અલગ શાસ્ત્રોના જ્ઞાતા હતા; બધા મંત્રણા કરવામાં નિપુણ હતા; અને સંધિ-વિગ્રહના યોગ્ય સમયને જાણતા હતા. તેથી તેઓ વિચાર-વિમર્શ માટે સાથે બેઠા।
Verse 53
“देवराज इन्द्र शत्रुओंका दमन करनेके लिये गुप्तरूपसे निषधदेशमें गये और गिरिप्रस्थाश्रममें छिपे रहकर उन्होंने अपना कार्य सिद्ध किया
વૈશંપાયન બોલ્યા— શત્રુઓનું દમન કરવા દેવરાજ ઇન્દ્ર ગૂપ્ત રૂપ ધારણ કરીને નિષધ દેશમાં ગયા. ગિરિપ્રસ્થ આશ્રમમાં છુપાઈ રહી તેમણે પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કર્યું।
Verse 314
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत आरणेयपर्वमें नकल आदिके जीवित होने आदि वरोंकी प्राप्तिविषयक तीन सौ चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
આ રીતે શ્રીમહાભારતના વનપર્વના અંતર્ગત આરણેયપર્વમાં નકુલ આદિના પુનર્જીવન વગેરે વરપ્રાપ્તિ વિષયક ત્રણસો ચૌદમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
Verse 315
इति श्रीमहाभारते शतसाहस्रयां संहितायां वैयासिक्यां वनपर्वणि आरणेयपर्वणि अज्ञातवासमन्त्रणे पज्चदशाधिकत्रिशततमो<5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत--व्यासनिर्मित शतयाहसी संहिताके वनपर्वके अन्तर्गत आरणेयपर्वमें अज्ञातवासके लिये मन्त्रणाविषयक तीन सौ पंद्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ
આ રીતે વ્યાસકૃત શતસાહસ્રી સંહિતા શ્રીમહાભારતના વનપર્વના અંતર્ગત આરણેયપર્વમાં અજ્ઞાતવાસ માટેની મંત્રણા વિષયક ત્રણસો પંદરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.