Adhyaya 100

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ ३ श्लोक मिलाकर कुल २८३ लोक हैं) नवनवतितमो< ध्याय: महर्षि वसिष्ठद्वारा वसुओंको शाप प्राप्त होनेकी कथा शान्तनुरुवाच आपतवो नाम को न्वेष वसूनां कि च दुष्कृतम्‌ । यस्याभिशापात्‌ ते सर्वे मानुषी योनिमागता:

શાંતનુએ પૂછ્યું—દેવી! ‘આપવ’ નામના મહાત્મા કોણ છે? અને વસુઓએ એવો કયો અપરાધ કર્યો કે તેમના શાપથી તેઓ બધા માનવ-યોનિમાં આવવા પડ્યા?

Verse 2

अनेन च कुमारेण त्वया दत्तेन कि कृतम्‌ । यस्य चैव कृतेनायं मानुषेषु निवत्स्यति,और तुम्हारे दिये हुए इस पुत्रने कौन-सा कर्म किया है, जिसके कारण यह मनुष्यलोकमें निवास करेगा

અને તારા દ્વારા અપાયેલ આ કુમારે એવું કયું કર્મ કર્યું છે, જેના કારણે તે મનુષ્યલોકમાં નિવાસ કરશે?

Verse 3

ईशा वै सर्वलोकस्य वसवस्ते च वै कथम्‌ | मानुषेषूदपद्यन्त तन्‍्ममाचक्ष्व जाहल्नवि,जाह्नवि! वसु तो समस्त लोकोंके अधीश्वर हैं, वे कैसे मनुष्यलोकमें उत्पन्न हुए? यह सब बात मुझे बताओ

જાહ્નવી! વસુઓ તો સર્વ લોકોના અધિેશ્વર છે; તો પછી તેઓ મનુષ્યલોકમાં કેવી રીતે જન્મ્યા? આ બધું મને કહો.

Verse 4

वैशम्पायन उवाच एवमुक्ता तदा गड़ा राजानमिदमतब्रवीत्‌ | भर्तरें जाह्नवी देवी शान्तनुं पुरुषर्षभ

વૈશંપાયન બોલ્યા—હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! આ રીતે પૂછવામાં આવતાં તે સમયે જાહ્નવી દેવી ગંગાએ પોતાના પતિ રાજા શાંતનુને આ વચન કહ્યું।

Verse 5

गजड़ोवाच यं लेभे वरुण: पुत्र पुरा भरतसत्तम । वसिष्ठनामा स मुनि: ख्यात आपव इत्युत

ગંગાએ કહ્યું—હે ભરતશ્રેષ્ઠ! પૂર્વકાળે વરુણે જેને પુત્રરૂપે પ્રાપ્ત કર્યો હતો, તે વશિષ્ઠ નામના મુનિ છે; તેઓ ‘આપવ’ નામથી પણ પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 6

तस्याश्रमपदं पुण्यं मृगपक्षिसमन्वितम्‌ । मेरो: पाश्वे नगेन्द्रस्य सर्वर्तुकुसुमावृतम्‌

ગિરિરાજ મેરુના પાર्श્વમાં તેમનું પવિત્ર આશ્રમસ્થાન હતું; તે મૃગ અને પક્ષીઓથી ભરપૂર અને સર્વ ઋતુઓમાં ખીલતા પુષ્પોથી આવૃત હતું।

Verse 7

स वारुणिस्तपस्तेपे तस्मिन्‌ भरतसत्तम | वने पुण्यकृतां श्रेष्ठ: स्वादुमूलफलोदके

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! તે વનમાં સ્વાદિષ્ટ મૂળ, ફળ અને જળની સુવિધા હતી; પુણ્યવંતોમાં શ્રેષ્ઠ વરુણનંદન મહર્ષિ વશિષ્ઠ ત્યાં જ તપ કરતા હતા।

Verse 8

दक्षस्य दुहिता या तु सुरभीत्यभिशब्दिता | गां प्रजाता तु सा देवी कश्यपाद्‌ भरतर्षभ,महाराज! दक्ष प्रजापतिकी पुत्रीने, जो देवी सुरभि नामसे विख्यात है, कश्यपजीके सहवाससे एक गौको जन्म दिया

હે ભરતર્ષભ! દક્ષ પ્રજાપતિની પુત્રી, જે ‘સુરભી’ નામે પ્રસિદ્ધ છે, તેણે કશ્યપ સાથેના સંયોગથી એક ગાયને જન્મ આપ્યો।

Verse 9

अनुग्रहार्थ जगत: सर्वकामदुहां वरा । तां लेभे गां तु धर्मात्मा होमधेनुं स वारुणि:

એ ગાય સમગ્ર જગત પર અનુગ્રહ કરવા માટે પ્રગટ થઈ હતી અને સર્વ કામનાઓ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી. વરુણપુત્ર ધર્માત્મા વસિષ્ઠે તે ગાયને પોતાની હોમધેનુ રૂપે પ્રાપ્ત કરી.

Verse 10

सा तस्मिंस्तापसारण्ये वसन्ती मुनिसेविते । चचार पुण्ये रम्ये च गौरपेतभया तदा,वह गौ मुनियोंद्वारा सेवित उस पवित्र एवं रमणीय तापसवनमें रहती हुई सब ओर निर्भय होकर चरती थी

મુનિઓ દ્વારા સેવિત તે પવિત્ર અને રમણીય તપોવનમાં વસતી તે ગાય ત્યારે સર્વત્ર નિર્ભય થઈને ચરતી હતી.

Verse 11

अथ तद्‌ वनमाजग्मु: कदाचिद्‌ भरतर्षभ । पृथ्वाद्या वसव: सर्वे देवा देवर्षिसेवितम्‌,भरतश्रेष्ठी) एक दिन उस देवर्षिसेवित वनमें पृथु आदि वसु तथा सम्पूर्ण देवता पधारे

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! એક દિવસ દેવર્ષિઓ દ્વારા સેવિત તે વનમાં પૃથુ આદિ વસુઓ સહિત સર્વ દેવતાઓ પધાર્યા.

Verse 12

ते सदारा वनं तच्च व्यचरन्त समन्तत:ः । रेमिरे रमणीयेषु पर्वतेषु वनेषु च,वे अपनी स्त्रियोंक साथ उस वनमें चारों ओर विचरने तथा रमणीय पर्वतों और वनोंमें रमण करने लगे

તેઓ પોતાની પત્નીઓ સાથે તે વનમાં ચારે તરફ ફર્યા અને રમણીય પર્વતો તથા વનોમાં આનંદથી વિહાર કર્યો.

Verse 13

तत्रैकस्थाथ भार्या तु वसोर्वासवविक्रम । संचरन्ती वने तस्मिन्‌ गां ददर्श सुमध्यमा,इन्द्रके समान पराक्रमी महीपाल! उन वसुओंमेंसे एककी सुन्दरी पत्नीने उस वनमें घूमते समय उस गौको देखा

ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી મહારાજ! તે વસુઓમાંના એકની સુમધ્યમા સુંદર પત્નીએ તે વનમાં ફરતી વખતે તે ગાયને જોઈ.

Verse 14

नन्दिनीं नाम राजेन्द्र सर्वकामधुगुत्तमाम्‌ । सा विस्मयसमाविष्टा शीलद्रविणसम्पदा

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—રાજેન્દ્ર! નંદિની નામની તે ગાય સર્વ કામનાઓ આપનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ હતી. તેને જોઈ શીલ અને સમૃદ્ધિથી યુક્ત તે વસુપત્ની આશ્ચર્યથી વિસ્મિત થઈ ગઈ.

Verse 15

द्यवे वै दर्शयामास तां गां गोवृषभेक्षण । आपीनां च सुदोग्ध्रीं च सुवालधिखुरां शुभाम्‌

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—ગોવૃષભ સમી દૃષ્ટિવાળા રાજા! તે દેવીએ દ્યુ નામના વસુને તે શુભ ગાય દર્શાવી—જે હૃષ્ટ-પુષ્ટ, ઉત્તમ દૂધ આપનારી, અને સુંદર પૂંછડી તથા ખુરવાળી હતી.

Verse 16

उपपन्नां गुणै: सर्वे: शीलेनानुत्तमेन च । एवंगुणसमायुक्तां वसवे वसुनन्दिनी

સર્વ ગુણોથી સમ્પન્ન અને અનુત્તમ શીલ-સ્વભાવથી યુક્ત—એવી ગુણસમૃદ્ધ નંદિનીને દેવીએ વસુ માટે, વસુઓના આનંદવર્ધન માટે, દર્શાવી.

Verse 17

दर्शयामास राजेन्द्र पुरा पौरवनन्दन । द्यौस्तदा तां तु दृष्टवैव गां गजेन्द्रेन्द्रविक्रम

રાજેન્દ્ર, પુરુવંશના આનંદવર્ધક! પૂર્વકાળમાં તે દેવીએ (પતિ) દ્યુને તે ગાય દર્શાવી. ગજેન્દ્ર સમ પરાક્રમી દ્યુએ તેને જોતા જ તેની મહિમાથી વિસ્મય અનુભવ્યો.

Verse 18

उवाच राजंस्तां देवीं तस्या रूपगुणान्‌ वदन्‌ | एषा गौरुत्तमा देवी वारुणेरसितेक्षणा

રાજન! ત્યારે દ્યુએ તે દેવીએ સમક્ષ તે ગાયના રૂપ અને ગુણો વર્ણવીને કહ્યું—“હે દેવી! આ ઉત્તમ ગાય છે; હે વરુણકન્યા, હે કૃષ્ણનેત્રે!”

Verse 19

ऋषेस्तस्य वरारोहे यस्येदं वनमुत्तमम्‌ | अस्या: क्षीरं पिबेन्मर्त्य: स्वादु यो वै सुमध्यमे

વૈશંપાયને કહ્યું—“વરારોહે! આ ઉત્તમ વન તે ઋષિનું છે. સુમધ્યમે! જે કોઈ મર્ત્ય આ ગાયનું મધુર દૂધ પીશે, તે દસ હજાર વર્ષ જીવશે અને એટલા જ સમય સુધી તેનું યૌવન અચળ રહેશે.”

Verse 20

दशवर्षसहस््त्राणि स जीवेत्‌ स्थिरयौवन: । एतच्छुत्वा तु सा देवी नृपोत्तम सुमध्यमा

તે દસ હજાર વર્ષ જીવશે અને તેનું યૌવન સ્થિર રહેશે. આ સાંભળીને, હે નૃપોત્તમ, તે સુમધ્યમા દેવી (પ્રતિઉત્તર આપવા લાગી).

Verse 21

तमुवाचानवद्याड्री भर्तारं दीप्ततेजसम्‌ | अस्ति मे मानुषे लोके नरदेवात्मजा सखी

ત્યારે નિર્દોષ અંગવાળી તે દેવીએ પોતાના તેજસ્વી પતિને કહ્યું—“માનવલોકમાં મારી એક સખી છે; તે એક રાજાની પુત્રી છે.”

Verse 22

नाम्ना जितवती नाम रूपयौवनशालिनी । उशीनरस्य राजर्षे: सत्यसंधस्य धीमत:

“તેનું નામ જીતવતી છે; તે રૂપ અને યૌવનથી શોભિત છે. તે સત્યસંધ, ધીમાન રાજર્ષિ ઉશીનરની પુત્રી છે.”

Verse 23

दुहिता प्रथिता लोके मानुषे रूपसम्पदा । तस्या हेतोर्महाभाग सवत्सां गां ममेप्सिताम्‌

“માનવલોકમાં તે રૂપસંપત્તિ માટે પ્રસિદ્ધ છે. મહાભાગ! તેના માટે જ હું વાછરડાંসহ આ ગાય મેળવવા ઇચ્છું છું.”

Verse 24

आनयस्वामरश्रेष्ठ त्वरितं पुण्यवर्धन । यावदस्या: पय: पीत्वा सा सखी मम मानद

વૈશમ્પાયન બોલ્યા— હે અમરશ્રેષ્ઠ, હે પુણ્યવર્ધન! તેને ત્વરિત લઈ આવો. હે માનદ! આ ગાયનું દૂધ પી ને મારી તે સખી મનુષ્યલોકમાં એકલી જ જરા અને રોગથી રહિત રહે. હે મહાભાગ, હે અનિંદિત! મારો આ મનોભાવ પૂર્ણ કરો.

Verse 25

मानुषेषु भवत्वेका जरारोगविवर्जिता । एतन्मम महाभाग कर्तुमर्हस्यनिन्दित

મનુષ્યોમાં તે એકલી જ જરા અને રોગથી રહિત રહે. હે મહાભાગ, હે અનિંદિત! મારી આ ઇચ્છા પૂર્ણ કરવી તમને યોગ્ય છે.

Verse 26

प्रियं प्रियतरं हास्मान्नास्ति मेडन्यत्‌ कथंचन । एतच्छुत्वा वचस्तस्या देव्या: प्रियचिकीर्षया

“મારા માટે આથી વધુ પ્રિય કે વધુ પ્રિયતર બીજી કોઈ વસ્તુ ક્યારેય નથી.” દેવીના આ વચન સાંભળી, તેને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી—

Verse 27

पृथ्वद्यैर्भातृभि: सार्थ द्यौस्तदा तां जहार गाम्‌ तया कमलतपत्राक्ष्या नियुक्तो द्यौस्तदा नृप

હે નૃપ! કમળપત્ર-નેત્રા પત્નીની પ્રેરણાથી, પૃથુ વગેરે ભાઈઓ સાથે વಸು દ્યૌએ ત્યારે તે ગાયનું અપહરણ કર્યું.

Verse 28

ऋषेस्तस्य तपस्तीव्रं न शशाक निरीक्षितुम्‌ ह्ृता गौ: सा सदा तेन प्रपातस्तु न तर्कित:

તેઓ તે ઋષિના તીવ્ર તપસ્યાના પ્રચંડ પ્રભાવને જોઈ શક્યા નહીં. તે ગાય હરી લીધા છતાં, આથી પોતાનો પતન થશે એમ તેમણે વિચાર્યું નહીં.

Verse 29

अथाश्रमपदं प्राप्त: फलान्यादाय वारुणि: । न चापश्यत्‌ स गां तत्र सवत्सां काननोत्तमे

થોડા સમય પછી વરુણનંદન વારુણિ ફળ-મૂળ લઈને આશ્રમ પર આવ્યો; પરંતુ તે અતિસુંદર કાનનમાં તેને વાછરડાંসহ પોતાની ગાય દેખાઈ નહીં.

Verse 30

ततः स मृगयामास वने तस्मिंस्तपोधन: । नाध्यगच्छच्च मृगयंस्तां गां मुनिरुदारधी:,तब तपोधन वसिष्ठजी उस वनमें गायकी खोज करने लगे; परंतु खोजनेपर भी वे उदारबुद्धि महर्षि उस गायको न पा सके

ત્યારે તપોધન મુનિ તે વનમાં ગાયની શોધ કરવા લાગ્યા; પરંતુ શોધતા શોધતા પણ ઉદારબુદ્ધિ ઋષિને તે ગાય મળી નહીં.

Verse 31

ज्ञात्वा तथापनीतां तां वसुभिर्दिव्यदर्शन: । ययौ क्रोधवशं सद्यः शशाप च वसूंस्तदा

દિવ્ય દૃષ્ટિથી જોઈ તેમણે જાણ્યું કે વસુઓએ તેનું અપહરણ કર્યું છે. તે જાણતાં જ તેઓ તત્કાળ ક્રોધવશ થઈ ગયા અને એ જ ક્ષણે વસુઓને શાપ આપ્યો.

Verse 32

यस्मान्मे वसवो जह्र्गा वै दोग्ध्रीं सुवालधिम्‌ । तस्मात्‌ सर्वे जनिष्यन्ति मानुषेषु न संशय:

“વસુઓએ સુંદર પૂંછવાળી મારી દોગ્ધ્રી ગાયનું અપહરણ કર્યું છે; તેથી તેઓ બધા નિશ્ચિતપણે મનુષ્ય-યોનિમાં જન્મ લેશે—એમાં સંશય નથી.”

Verse 33

एवं शशाप भगवान्‌ वसूंस्तान्‌ भरतर्षभ । वशं क्रोधस्य सम्प्राप्त आपवो मुनिसत्तम:,भरतर्षभ! इस प्रकार मुनिवर भगवान्‌ वसिष्ठने क्रोधके आवेशमें आकर उन वसुओंको शाप दिया

હે ભરતશ્રેષ્ઠ! આ રીતે ક્રોધના વશમાં આવી મુનિશ્રેષ્ઠ ભગવાન વશિષ્ઠે તે વસુઓને શાપ આપ્યો.

Verse 34

शप्त्वा च तान्‌ महाभागस्तपस्येव मनो दधे । एवं स शप्तवान्‌ राजन्‌ वसूनष्टी तपोधन:

તેમને શાપ આપી તે મહાભાગ ઋષિએ ફરી તપસ્યામાં જ મન લગાવ્યું. હે રાજન! તપોધન એવા ઋષિએ આઠે વસુઓને શાપ આપ્યો.

Verse 35

महाप्रभावो ब्रद्य॒र्षिदेवान्‌ क्रोधसमन्वित: । अथाश्रमपदं प्राप्तास्ते वै भूयो महात्मन:

વૈશંપાયન બોલ્યા—અતિ મહાપ્રભાવશાળી બ્રહ્મર્ષિ ક્રોધથી યુક્ત થઈ દેવતાઓને પણ શાપ આપી બેઠા. ત્યારબાદ તે મહાત્મા વસુઓ ફરી તે મહામનાના આશ્રમસ્થાને આવ્યા.

Verse 36

शप्ता: सम इति जानन्त ऋषिं तमुपचक्रमु: । प्रसादयन्तस्तमृषिं वसव: पार्थिवर्षभ

“અમે શાપિત થયા છીએ” એમ જાણીને, હે નૃપશ્રેષ્ઠ! તે વસુઓ ફરી તે ઋષિ પાસે ગયા અને તેમને પ્રસન્ન કરવા લાગ્યા.

Verse 37

लेभिरे न च तस्मात्‌ ते प्रसादमृषिसत्तमात्‌ । आपपवात्‌ पुरुषव्याप्र सर्वधर्मविशारदात्‌

વૈશંપાયન બોલ્યા—હે પુરુષવ્યાઘ્ર! સર્વ ધર્મોમાં વિશારદ એવા ઋષિસત્તમ આપાપવ પાસેથી તે વસુઓ કૃપાપ્રસાદ મેળવી શક્યા નહિ.

Verse 38

उवाच च स धर्मात्मा शप्ता यूयं धरादय: । अनुसंवत्सरात्‌ सर्वे शापमोक्षमवाप्स्थथ

ત્યારે તે ધર્માત્માએ કહ્યું—“ધર વગેરે વસુઓ! તમે સૌ શાપિત છો; પરંતુ વર્ષ પ્રતિ વર્ષ તમે સૌ શાપમુક્તિ પ્રાપ્ત કરશો.”

Verse 39

अयं तु यत्कृते यूयं मया शप्ता: स वत्स्यति । द्यौस्तदा मानुषे लोके दीर्घकालं स्वकर्मणा,'किंतु यह द्यो, जिसके कारण तुम सबको शाप मिला है, मनुष्यलोकमें अपने कर्मानुसार दीर्घकालतक निवास करेगा

પરંતુ જેના કારણે તમે સૌ મારા દ્વારા શપ્ત થયા—એ દ્યૌસ—પોતાના કર્મ અનુસાર મનુષ્યલોકમાં દીર્ઘકાળ નિવાસ કરશે.

Verse 40

नानृतं तच्चिकीर्षामि क्रुद्धो युष्मान्‌ यदब्रुवम्‌ । न प्रजास्यति चाप्येष मानुषेषु महामना:

ક્રોધમાં મેં તમને જે કહ્યું હતું, તેને અસત્ય કરવું હું ઇચ્છતો નથી. અને આ મહામનાવાળો દ્યૌસ મનુષ્યોમાં સંતાન પણ ઉત્પન્ન નહીં કરે.

Verse 41

भविष्यति च धर्मात्मा सर्वशास्त्रविशारद: । पितुः प्रियहिते युक्त: स्त्री भोगान्‌ वर्जयिष्यति

તે ધર્માત્મા બનશે અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત વિદ્વાન થશે. પિતાના પ્રિય અને હિતમાં તત્પર રહી, તે સ્ત્રી-સંબંધિત ભોગોનો ત્યાગ કરશે.

Verse 42

एवमुक्‍क्त्वा वसून्‌ सर्वान्‌ स जगाम महानृषि: । ततो मामुपजग्मुस्ते समेता वसवस्तदा,उन सब वसुओंसे ऐसी बात कहकर वे महर्षि वहाँसे चल दिये। तब वे सब वसु एकत्र होकर मेरे पास आये

બધા વસુઓને આમ કહી તે મહર્ષિ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા. ત્યારબાદ તે સમયે બધા વસુઓ એકત્ર થઈ મારી પાસે આવ્યા.

Verse 43

अयाचन्त च मां राजन्‌ वरं तच्च मया कृतम्‌ । जाताउ्जातानू प्रक्षिपास्मान्‌ स्वयं गड़े त्वमम्भसि

હે રાજન! ત્યારે તેમણે મારી પાસે વર માગ્યો અને મેં તે આપ્યો. તેમની વિનંતી એવી હતી—“હે ગંગે! અમે જ્યારે-જ્યારે વારંવાર જન્મ લઈએ, ત્યારે-ત્યારે તું જાતે અમને તારા જળમાં ફેંકી દે.”

Verse 44

एवं तेषामहं सम्यक्‌ शप्तानां राजसत्तम | मोक्षार्थ मानुषाल्लोकादू यथावत्‌ कृतवत्यहम्‌,राजशिरोमणे! इस प्रकार उन शापग्रस्त वसुओंको इस मनुष्यलोकसे मुक्त करनेके लिये मैंने यथावत्‌ प्रयत्न किया है

રાજસત્તમ, રાજશિરોમણે! આ રીતે શાપગ્રસ્ત તે વસુઓને મનુષ્યલોકમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે મેં યથાવત્ અને સમ્યક્ રીતે કર્તવ્ય પૂર્ણ કર્યું છે.

Verse 45

अयं शापादृषेस्तस्य एक एव नृपोत्तम | द्यौ राजन मानुषे लोके चिरं वत्स्यति भारत,भारत! नृपश्रेष्ठ) यह एकमात्र द्यो ही महर्षिके शापसे दीर्घकालतक मनुष्यलोकमें निवास करेगा

ભારત, નૃપશ્રેષ્ઠ! તે ઋષિના શાપના કારણે આ દ્યૌ એકલો જ મનુષ્યલોકમાં દીર્ઘકાળ વસશે.

Verse 46

(अयं देवब्रतश्वैव गड्भादत्तश्न मे सुतः | द्विनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै: ।।

રાજન! મારો આ પુત્ર દેવવ્રત અને ગંગાદત્ત—આ બે નામોથી પ્રસિદ્ધ થશે. તે શાંતનુનો પુત્ર છે અને ગુણોમાં શાંતનુથી પણ અધિક થશે. આ બાળક હજી નાનો છે; મોટો થયા પછી ફરી તમારી પાસે આવી જશે. અને હે નૃપ! તમે જ્યારે મને બોલાવશો ત્યારે હું તમારી સામે હાજર થઈ જઈશ. એમ કહી તે દેવી ત્યાં જ અંતર્ધાન થઈ ગઈ અને તે કુમારને સાથે લઈ પોતાના ઇચ્છિત સ્થાને ચાલી ગઈ.

Verse 47

स तु देवब्रतो नाम गाड़ेय इति चाभवत्‌ | द्युनामा शान्तनो: पुत्र: शान्तनोरधिको गुणै:,उस बालकका नाम हुआ देवव्रत। कुछ लोग गांगेय भी कहते थे। द्यु- नामवाले वसु शान्तनुके पुत्र होकर गुणोंमें उनसे भी बढ़ गये

તે બાળકનું નામ દેવવ્રત પડ્યું અને તે ‘ગાંગેય’ નામથી પણ પ્રસિદ્ધ થયો. દ્યુનામા નામનો વસુ શાંતનુનો પુત્ર બની ગુણોમાં શાંતનુથી પણ અધિક થયો.

Verse 48

शान्तनुश्वापि शोकार्तो जगाम स्वपुरं तत:ः । तस्याहं कीर्तयिष्यामि शान्तनोरधिकान्‌ गुणान्‌,इधर शान्तनु शोकसे आतुर हो पुनः अपने नगरको लौट गये। शान्तनुके उत्तम गुणोंका मैं आगे चलकर वर्णन करूँगा

પછી શાંતનુ પણ શોકથી વ્યાકુળ થઈ પોતાના નગરમાં પરત ગયા. યોગ્ય સમયે હું શાંતનુના વિશેષ ગુણોનું વર્ણન કરીશ.

Verse 49

महाभाग्यं च नृपतेर्भारतस्य महात्मन: । यस्येतिहासो द्युतिमान्‌ महाभारतमुच्यते,उन भरतवंशी महात्मा नरेशके महान्‌ सौभाग्यका भी मैं वर्णन करूँगा, जिनका उज्ज्वल इतिहास “महाभारत” नामसे विख्यात है

વૈશમ્પાયન બોલ્યા—હું ભરતવંશના તે મહાત્મા નૃપતિના મહાસૌભાગ્યનું પણ વર્ણન કરીશ; જેમનો તેજસ્વી ઇતિહાસ ‘મહાભારત’ નામે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 99

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि आपवोपाख्याने नवनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत यम्भवपववनमें आपवोपाख्यानविषयक निन्‍्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ

આ રીતે શ્રીમહાભારતના આદિપર્વના અંતર્ગત સંભવપર્વમાં ‘આપવ-ઉપાખ્યાન’ વિષયક નવ્વાણુંમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।